Organ ve Doku Ticareti Suçu: TCK m. 91 ve 2238 m. 15

Makaleler/Ceza Hukuku/Organ ve Doku Ticareti Suçu: TCK m. 91 ve 2238 m. 15
Yayın tarihi: Bu yazıyı hazırlayan: ,

Bu İçeriği Yapay Zeka İle Özetle

Organ ve Doku Ticareti Suçu: 2238 Sayılı Kanun m. 15 ve TCK m. 91 Rehberi – Cezalar, Böbrek Satışı, Aracılık, Embriyo Bağışı ve Yargıtay Kararları

Av. Coşkun GENÇ · LimanLegal Hukuk Bürosu · 9 Kasım 2026 · Okuma süresi: yaklaşık 20 dakika

Kısa cevap: Türk hukukunda organ veya doku satmak, satın almak ve satışa aracılık etmek suçtur ve konu organsa beş yıldan dokuz yıla kadar hapis cezasını gerektirir (TCK m. 91/3 delaletiyle m. 91/1). 2238 sayılı Organ ve Doku Alınması, Saklanması, Aşılanması ve Nakli Hakkında Kanun'un 15. maddesi, 2018'den bu yana organ ve doku ticaretine ilişkin fiiller için ayrı bir ceza öngörmez; doğrudan TCK m. 91'e atıf yapar. Buna karşılık aynı maddenin ikinci fıkrası, embriyo ve üreme hücresi bağışı, satışı ve aracılığı için kendi cezasını (üç yıldan beş yıla kadar hapis ve bin günden iki bin güne kadar adli para cezası) koyar. Yargıtay'a göre suçun oluşması için paranın ödenmesi ya da naklin gerçekleşmesi gerekmez; organını satan kişi için TCK m. 92 ve m. 93'te özel indirim ve cezasızlık imkânları vardır, ancak organ satın alan hasta genel zorunluluk hâline dayanamaz. Bu rehberi, İstanbul'da ceza hukuku alanında çalışan LimanLegal Hukuk Bürosu olarak, kanun metinleri ve Yargıtay kararları üzerinden hazırladık.

Kısa cevaplar

  • Organ ticaretinin cezası ne? Organda beş yıldan dokuz yıla, dokuda iki yıldan beş yıla kadar hapis; örgütle işlenirse sekiz yıldan on beş yıla kadar hapis ve on bin güne kadar adli para cezası.
  • 2238 m. 15 ne yapar? Organ ve doku ticareti, saklama, nakil, aşılama ve ilan fiilleri için TCK m. 91'i uygulatır; embriyo ve üreme hücresi fiilleri için ise ayrı bir suç tanımlar.
  • Satan da ceza alır mı? Evet; ama TCK m. 92 sosyal ve ekonomik koşullara göre indirim veya cezasızlık, TCK m. 93 ise etkin pişmanlık imkânı tanır.
  • Alıcı hasta zorunluluk hâline dayanabilir mi? Yargıtay Ceza Genel Kurulu'na göre hayır; TCK m. 25/2 organ ticaretinde uygulanmaz.
  • Para ödenmediyse suç olur mu? Olur; Yargıtay'a göre ödemenin zamanı, yapılıp yapılmadığı ve naklin gerçekleşmesi suçun oluşumu için şart değildir.
  • İlan vermek suç mu? Belli bir çıkar karşılığında organ teminine yönelik ilan ve reklam bir yıla kadar hapis gerektirir (TCK m. 91/6).
  • Hastane ve hekime ne olur? Ceza sorumluluğunun yanında sertifika iptali, faaliyet durdurma veya izin iptali ve tüzel kişiye güvenlik tedbiri gündeme gelir.

2238 sayılı Kanun'un 15. maddesi ne düzenler?

Türkiye'de organ ve doku nakli, 3 Haziran 1979 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 2238 sayılı Organ ve Doku Alınması, Saklanması, Aşılanması ve Nakli Hakkında Kanun ile düzenlenir. Kanun, tedavi, teşhis ve bilimsel amaçlarla organ ve doku alınmasını, saklanmasını, aşılanmasını ve naklini kapsar (m. 1); oto-greftler, saç ve deri alınması, aşılanması ve nakli ile kan transfüzyonu ise Kanun'a tabi değildir (m. 2). Sistemin temel taşı, Kanun'un 3. maddesindeki yasaktır: bir bedel veya başkaca çıkar karşılığı organ ve doku alınması ve satılması yasaktır.

Bu yasağın yaptırımı Kanun'un 15. maddesindedir. Madde, 15.11.2018 tarihli 7151 sayılı Kanun'un 15. maddesiyle başlığıyla birlikte değiştirilmiş ve 5 Aralık 2018 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanmıştır. Bugünkü metin beş fıkradan oluşur ve her fıkra farklı bir soruya cevap verir:

Cezai ve idari müeyyideler – 2238 sayılı Kanun m. 15

Hukuka aykırı olarak organ ve doku alan, satan, satın alan, satılmasına aracılık eden, saklayan, nakleden veya aşılayan, organ veya doku teminine yönelik olarak ilan veya reklam veren veya yayınlayan kişiler hakkında 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 91 inci maddesi hükümleri uygulanır.

Bu Kanuna aykırı şekilde embriyo ve üreme hücresi bağışlayan, aşılayan, bulunduran, kullanan, saklayan ve nakledenlerle bunların alım ve satımını yapanlar, alım ve satımına aracılık edenler veya komisyonculuğunu yapanlar veya bu fiilleri özendiren, bunlara yönlendiren veya bunlara yönelik ilan veya reklam veren veya yayınlayan kişiler hakkında, fiil daha ağır cezayı gerektiren bir suç teşkil etmediği takdirde üç yıldan beş yıla kadar hapis ve bin günden iki bin güne kadar adli para cezasına hükmolunur.

Bu Kanunun ek 1 inci maddesine aykırı fiili tespit edilen kişilerin sertifika ve izin belgeleri iptal edilir ve ilgili alanda çalışmalarına izin verilmez.

Bakanlıktan izin alınmaksızın organ nakli ve üremeye yardımcı tedavi merkezi açılması yasaktır. Bu yasağa uymayanlar hakkında 7/5/1987 tarihli ve 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanununun ek 11 inci maddesi hükümleri uygulanır.

Bu Kanuna ve Bakanlıkça belirlenen usul ve esaslara aykırı şekilde faaliyet gösteren sağlık kurum ve kuruluşları hakkında fiilin niteliği ve tekerrür durumuna göre Bakanlıkça faaliyet durdurma veya faaliyet izni iptali müeyyidesi uygulanır.

2238 sayılı Kanun m. 15'in fıkraları
FıkraKimi kapsar?Sonuç
1. fıkraHukuka aykırı organ ve doku alan, satan, satın alan, aracılık eden, saklayan, nakleden, aşılayan; organ veya doku teminine yönelik ilan veya reklam veren ya da yayınlayanTCK m. 91 hükümleri uygulanır (atıf normu)
2. fıkraKanuna aykırı embriyo ve üreme hücresi bağışı, aşılama, bulundurma, kullanma, saklama, nakil, alım-satım, aracılık, komisyonculuk, özendirme, yönlendirme, ilan ve reklam3–5 yıl hapis ve 1.000–2.000 gün adli para cezası (fiil daha ağır bir suç oluşturmuyorsa)
3. fıkraEk 1. maddeye (üremeye yardımcı tedavi) aykırı fiili tespit edilen kişilerSertifika ve izin belgelerinin iptali; ilgili alanda çalışma yasağı
4. fıkraBakanlık izni olmadan organ nakli veya üremeye yardımcı tedavi merkezi açanlar3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu ek 11. madde hükümleri
5. fıkraKanuna ve Bakanlık usul ve esaslarına aykırı faaliyet gösteren sağlık kurum ve kuruluşlarıFaaliyet durdurma veya faaliyet izni iptali (fiilin niteliği ve tekerrüre göre)
2238 sayılı Kanun m. 15'in beş fıkrası: TCK m. 91'e atıf, embriyo ve üreme hücresi suçu, sertifika iptali, izinsiz merkez ve idari yaptırımlar.
Tablo: 2238 sayılı Kanun m. 15'in fıkraları ve sonuçları (Kaynak: 2238 sayılı Kanun m. 15; 7151 sayılı Kanun m. 15).

Birinci fıkra neden kendi cezasını koymuyor?

Organ ve doku ticaretini ilk cezalandıran düzenleme 2238 sayılı Kanun'du. 2005'te yürürlüğe giren 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu ise aynı fiilleri “Vücut Dokunulmazlığına Karşı Suçlar” bölümünde, m. 91 ile daha ayrıntılı ve daha ağır biçimde yeniden düzenledi. Yargıtay Ceza Genel Kurulu da sonraki kanun niteliğindeki TCK hükümlerinin bu fiillerde 2238 sayılı Kanun'un önüne geçtiğini açıkça kabul etmiştir:

“Sonraki Kanun niteliğindeki TCK'nın 91 ve devamı maddeleri hukuken geçerli ... olmaksızın kişiden organ ve doku alınması; hukuka aykırı olarak ölüden organ ve doku alınması; organ ve doku satın alma, satma, satın alma ve aracılık etme; hukuka aykırı yollardan elde edilmiş olan organ ve dokuyu saklama, nakletme veya aşılama; belirli çıkar karşılığında organ veya doku teminine yönelik olarak ilan veya reklam verme veya yayınlama eylemlerini düzenlemiş olup; bu konularda 2238 sayılı Kanun değil, TCK hükümleri uygulanacaktır. Bununla birlikte TCK'nın 91. maddesi, organ ve doku naklinin koşullarını belirlemeksizin konuya ilişkin cezai yaptırıma yer verdiğinden, organ ve doku naklinin koşulları konusunda ODHK ve Organ ve Doku Nakli Hizmetleri Yönetmeliği'ndeki koşullar geçerli olacaktır.” — Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 14.11.2023, E. 2018/543, K. 2023/606

7151 sayılı Kanun'la yapılan değişiklik bu durumu kanun metnine de yansıtmıştır: 15. maddenin birinci fıkrası artık bir atıf normudur. Uygulamada bunun anlamı şudur: suç tanımının unsurları ve cezası TCK m. 91'den, “hukuka aykırılığın” ve “geçerli rızanın” ölçüsü ise 2238 sayılı Kanun ile bugün yürürlükte olan Organ Nakli Hizmetleri Yönetmeliği'nden alınır. Bir dosyada iki metin birlikte okunmadan sağlıklı bir savunma ya da şikâyet kurulamaz.

Dikkat: 2238 sayılı Kanun m. 15/1'in ilan ve reklam bakımından atfı TCK m. 91/6'ya yönelir. TCK m. 91/6 ise ilanın “belli bir çıkar karşılığında” organ veya doku teminine yönelik olmasını arar. Atıf, TCK hükümlerinin uygulanmasını öngördüğünden, çıkar unsuru taşımayan bir bağış çağrısının bu fıkra kapsamında cezalandırılması TCK m. 91/6'nın unsurlarıyla bağdaşmaz.

TCK m. 91 hangi fiilleri cezalandırır?

TCK m. 91, başlığı “organ veya doku ticareti” olsa da, Yargıtay Ceza Genel Kurulu'nun tespitiyle aslında beş ayrı bağımsız suç tipi, bir nitelikli hâl (m. 91/4) ve tüzel kişiye ilişkin güvenlik tedbiri (m. 91/7) içerir; m. 91/8 ise ölüm neticesine ilişkin özel bir hükümdür. Madde metni şöyledir:

Organ veya doku ticareti – TCK m. 91

(1) Hukuken geçerli rızaya dayalı olmaksızın, kişiden organ alan kimse, beş yıldan dokuz yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Suçun konusunun doku olması halinde, iki yıldan beş yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.

(2) Hukuka aykırı olarak, ölüden organ veya doku alan kimse, bir yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

(3) Organ veya doku satın alan, satan, satılmasına aracılık eden kişi hakkında, birinci fıkrada belirtilen cezalara hükmolunur.

(4) Bir ve üçüncü fıkralarda tanımlanan suçların bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi halinde, sekiz yıldan onbeş yıla kadar hapis ve onbin güne kadar adlî para cezasına hükmolunur.

(5) Hukuka aykırı yollarla elde edilmiş olan organ veya dokuyu saklayan, nakleden veya aşılayan kişi, iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

(6) Belli bir çıkar karşılığında organ veya doku teminine yönelik olarak ilan veya reklam veren veya yayınlayan kişi, bir yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

(7) Bu maddede tanımlanan suçların bir tüzel kişinin faaliyeti çerçevesinde işlenmesi halinde, tüzel kişi hakkında bunlara özgü güvenlik tedbirlerine hükmolunur.

(8) Birinci fıkrada tanımlanan suçun işlenmesi sonucunda mağdurun ölmesi halinde, kasten öldürme suçuna ilişkin hükümler uygulanır.

TCK m. 91'deki suçlar ve cezalar
FıkraFiilCeza
m. 91/1Hukuken geçerli rıza olmadan kişiden organ almak / doku almak5–9 yıl hapis / 2–5 yıl hapis
m. 91/2Hukuka aykırı olarak ölüden organ veya doku almak1 yıla kadar hapis
m. 91/3Organ veya doku satın almak, satmak, satışa aracılık etmek1. fıkradaki cezalar (organda 5–9, dokuda 2–5 yıl)
m. 91/41. ve 3. fıkradaki suçların örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenmesi8–15 yıl hapis ve 10.000 güne kadar adli para cezası
m. 91/5Hukuka aykırı elde edilmiş organ veya dokuyu saklamak, nakletmek, aşılamak2–5 yıl hapis
m. 91/6Belli bir çıkar karşılığında organ veya doku teminine yönelik ilan veya reklam vermek ya da yayınlamak1 yıla kadar hapis
m. 91/7Suçun tüzel kişinin faaliyeti çerçevesinde işlenmesiTüzel kişiye özgü güvenlik tedbirleri
m. 91/81. fıkradaki suç sonucu mağdurun ölmesiKasten öldürmeye ilişkin hükümler
TCK m. 91'deki organ veya doku ticareti suçları ve cezaları: rızasız organ alma, ölüden alma, alım-satım ve aracılık, örgüt, saklama-nakil, ilan.
Tablo: TCK m. 91 kapsamındaki fiiller ve öngörülen cezalar (Kaynak: 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 91).

Organ ile doku arasındaki ayrım cezayı doğrudan etkiler. Yargıtay'ın aktardığı tanımlara göre organ, vücudun belirli bir görev yapan ve sınırları kesin olarak belirlenmiş bölümüdür; doku ise vücudun veya bir organın yapı öğelerinden birini oluşturan hücreler bütünüdür. 2238 sayılı Kanun m. 2 ise “organ ve doku” deyiminden insan organizmasını oluşturan her türlü organ ve doku ile bunların parçalarının anlaşılacağını belirtir.

Organ ticareti suçu ne zaman oluşur?

TCK m. 91/3'teki organ ticareti suçunda belirleyici olan, organın nasıl alındığı değil, para veya başka bir maddi menfaat karşılığında el değiştirmesidir. Organın canlı bir vericiden geçerli rızayla ya da ölüden hukuka uygun biçimde alınmış olması suçu ortadan kaldırmaz. Madde gerekçesi bunu açıkça söyler ve Yargıtay Ceza Genel Kurulu bu gerekçeyi esas almıştır:

“Üçüncü fıkrada, organ ve doku ticareti, suç olarak tanımlanmıştır. Söz konusu suçun oluşabilmesi açısından kişiden veya ölüden organ veya dokunun, hukuka uygun bir şekilde alınmış olup olmamasının önemi yoktur. Burada önemli olan, organ veya dokunun para veya sair bir maddî menfaat karşılığında tedavüle tabi tutulmasıdır. Bu bakımdan, söz konusu suç, çok failli bir suç niteliği taşımaktadır.” — TCK m. 91 madde gerekçesi (Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 14.11.2023, E. 2018/543, K. 2023/606 sayılı kararda aktarılmıştır)

Suç “çok failli” bir suçtur: satıcı, alıcı ve aracı karşılaşma biçiminde aynı suçun failleridir. Bu nedenle uygulamada organını satan verici, organı satın alan hasta (çoğu zaman da bedeli ödeyen yakını) ve tarafları buluşturan aracı aynı iddianamede yer alır.

Para ödenmeden ya da nakil yapılmadan da suç oluşur mu?

Savunmada sık ileri sürülen “para hiç ödenmedi” veya “nakil zaten yapılmadı” itirazları, tek başına sonuç doğurmaz. Yargıtay 12. Ceza Dairesi bu konuda şöyle demektedir:

“organ veya doku ticareti yapılmasının suç olarak tanımlandığı TCK'nın 91/3. maddesinin gerekçesinde de belirtildiği üzere, burada önemli olan hususun organ veya dokunun para veya sair bir maddi menfaat karşılığında tedavüle tabi tutulması olup, suçun oluşması için ödemenin ne zaman yapıldığının ya da yapılıp yapılmadığı ile organ veya dokunun naklinin gerekmememesi [sic] karşısında” — Yargıtay 12. Ceza Dairesi, 27.12.2023, E. 2022/8807, K. 2023/6026

Yargıtay, nakil hiç gerçekleşmese bile bedel karşılığı anlaşmayla suçun tamamlandığını kabul etmektedir. Sahte kimlikle yapılan nakil başvurusunun, vericinin hastanın biyolojik babası olmadığının anlaşılması üzerine sonuçsuz kaldığı bir dosyada Daire şöyle demiştir:

“suçun oluşması için ödemenin ne zaman yapıldığının ya da yapılıp yapılmadığının öneminin olmaması, hatta organ veya dokunun alınmasına dahi gerek bulunmaması karşısında, somut olayda yasa maddesinde öngörülen suçun tamamlandığı anlaşılmakla sanıklara tayin edilen cezalardan TCK'nın 35/2. maddesi gereğince indirim yapılmak suretiyle eksik cezaya hükmedilmesi, aleyhe temyiz bulunmadığından bozma nedeni yapılmamıştır.” — Yargıtay 12. Ceza Dairesi, 23.09.2014, E. 2013/26896, K. 2014/18492

Etik Kurulun nakli uygun bulmaması nedeniyle naklin yapılamadığı bir başka dosyada da tamamlanmış suçtan kurulan mahkûmiyet onanmıştır (Yargıtay 12. Ceza Dairesi, 05.03.2025, E. 2022/852, K. 2025/2358). Teşebbüs indirimi yapan yerel mahkeme kararlarının bozulmamış olması, çoğu zaman yalnız aleyhe temyiz bulunmamasından kaynaklanır; bu kararlar teşebbüs savunmasının kabul gördüğü anlamına gelmez.

Aracılık nedir?

Yargıtay Ceza Genel Kurulu, öğretiye dayanarak aracılığı satış işlemine yardımcı hareketler olarak tanımlar: organı satacak veya satın alacak kişiyi bulmak, tarafları tanıştırmak, satış ve alışa ilişkin gerekli işlemleri yapmak. Yargıtay'ın incelediği dosyalarda diyaliz merkezlerinde nakil bekleyen hastaları tespit etmek, kan grubu uyumlu verici bulmak, yol, barınma, hastane ve noter masraflarını karşılamak ve sahte evrak hazırlatmak aracılık faaliyetinin tipik görünümleri olarak yer almıştır. Kardeşi adına organ satın alınmasına bilerek katılan ve kimliğini aracılara veren kişinin eyleminin de TCK m. 91/3 kapsamında kaldığı kabul edilmiştir; bu dosyada hüküm ayrıca TCK m. 25/2 araştırması yapılmadığı gerekçesiyle bozulmuş, ancak bu çizgi aşağıda anlatılan Ceza Genel Kurulu kararıyla terk edilmiştir (Yargıtay 12. Ceza Dairesi, 31.03.2015, E. 2014/6076, K. 2015/5530).

Farklı tarihlerde, farklı alıcı ve vericiler arasında yapılan her satış ayrı bir suçtur. Yargıtay, bu durumda zincirleme suç hükümlerinin (TCK m. 43/1) uygulanamayacağını ve sanığın suç sayısınca cezalandırılması gerektiğini belirtmiş, ancak aleyhe temyiz bulunmadığından bunu bozma nedeni yapmamıştır (Yargıtay 12. Ceza Dairesi, 24.02.2015, E. 2014/2204, K. 2015/3376).

Hukuken geçerli rıza ne demektir?

TCK m. 91/1'deki suçu ortadan kaldıran tek unsur, vericinin hukuken geçerli rızasıdır. Rızanın hangi şartlarla geçerli sayılacağı ise 2238 sayılı Kanun'da düzenlenmiştir:

2238 sayılı Kanun m. 3, 5, 6 ve 8

Madde 3 – Bir bedel veya başkaca çıkar karşılığı, organ ve doku alınması ve satılması yasaktır.

Madde 5 – Onsekiz yaşını doldurmamış ve mümeyyiz olmayan kişilerden organ ve doku alınması yasaktır.

Madde 6 – Onsekiz yaşını doldurmuş ve mümeyyiz olan bir kişiden organ ve doku alınabilmesi için vericinin en az iki tanık huzurunda açık, bilinçli ve tesirden uzak olarak önceden verilmiş yazılı ve imzalı veya en az iki tanık önünde sözlü olarak beyan edip imzaladığı tutanağın bir hekim tarafından onaylanması zorunludur.

Madde 8 – Vericinin yaşamını mutlak surette sona erdirecek veya tehlikeye sokacak olan organ ve dokuların alınması, yasaktır.

Kanun'un 7. maddesi de organ ve doku alacak hekimlere vericiyi tehlikeler ve sonuçlar hakkında bilgilendirme, evli vericinin eşinin karardan haberi olup olmadığını araştırıp tutanakla tespit etme ve bedel veya başkaca çıkar karşılığı verilmek istenen organ ve dokuların alınmasını reddetme yükümlülüğü getirir. Rıza, işlemden önce verilmelidir; işlem sırasında veya sonradan verilen onay rızayı geçerli hâle getirmez.

Ticareti önleyen asıl denetim mekanizması ise yönetmelik düzeyindedir. Yargıtay Ceza Genel Kurulu'nun incelediği olay tarihinde 1 Şubat 2012 tarihli Organ ve Doku Nakli Hizmetleri Yönetmeliği yürürlükteydi; bu Yönetmelik, 9 Aralık 2022 tarihli ve 32038 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Organ Nakli Hizmetleri Yönetmeliği ile yürürlükten kaldırılmıştır. Güncel Yönetmelik'in 12. maddesine göre canlı vericiden organ, ölmüş bir kimseden uygun organ bulunamadığı ve karşılaştırılabilir etkinlikte başka bir tedavi yöntemi olmadığı hâllerde alınabilir; canlıdan nakil kural olarak alıcının en az iki yıldan beri evli olduğu eşi (hastalık evlilikten sonra teşhis edilmişse iki yıl şartı aranmaz) ile dördüncü dereceye kadar (dördüncü derece dâhil) kan ve kayın hısımlarından yapılır. Bu kapsam dışındaki canlı verici nakillerinin etik uygunluğunu, başvurunun yapıldığı ildeki Organ Nakli Değerlendirme Etik Komisyonu değerlendirir. Yönetmelik'in 13. maddesine göre Komisyonda emniyet yetkilisi, baro tarafından görevlendirilen bir avukat, ruh sağlığı ve hastalıkları uzmanı ve sosyal hizmet uzmanı da yer alır; yabancılar bakımından ise akraba olunsa dahi komisyon değerlendirmesi aranabilir (m. 13/10). Başvuru dosyasında alıcı ve vericinin gelir düzeyine ve vericinin borcu olup olmadığına ilişkin beyanlar bulunur. İncelenen kararların bir kısmında (ör. Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2018/543; Yargıtay 12. Ceza Dairesi, E. 2013/26896) bu denetimden kaçmak için vericiye sahte akraba kimliği düzenlendiği görülmektedir; bu durumda organ ticaretinin yanında resmî belgede sahtecilik suçu da gündeme gelir (konu için bkz. Resmî Belgede Sahtecilik Suçu ve Cezası).

Organını satan kişi cezalandırılır mı?

Organını satan kişi de TCK m. 91/3'ün failidir. Ancak kanun koyucu, ekonomik çaresizlik içindeki vericiyi diğer faillerden ayırmış ve iki özel hüküm getirmiştir:

Zorunluluk hali ve etkin pişmanlık – TCK m. 92 ve m. 93

Madde 92 – (1) Organ veya dokularını satan kişinin içinde bulunduğu sosyal ve ekonomik koşullar göz önünde bulundurularak, hakkında verilecek cezada indirim yapılabileceği gibi, ceza vermekten de vazgeçilebilir.

Madde 93 – (1) Organ veya dokularını satan kişi, resmi makamlar tarafından haber alınmadan önce durumu merciine haber vererek suçluların yakalanmalarını kolaylaştırırsa, hakkında cezaya hükmolunmaz.

(2) Bu suç haber alındıktan sonra, organ veya dokularını satan kişi, gönüllü olarak, suçun meydana çıkmasına ve diğer suçluların yakalanmasına hizmet ve yardım ederse; hakkında verilecek cezanın, yardımın niteliğine göre, dörtte birden yarısına kadarı indirilir.

Yargıtay TCK m. 92'yi dar yorumlamaktadır. Daireye göre hüküm, organ ve doku ticaretiyle mücadeleyi etkisiz kılacak biçimde uygulanmamalı ve 2238 sayılı Kanun'un 3. maddesindeki yasak gözetilmelidir. Borcunu ödemek için böbreğini satan sanık hakkında yerel mahkemenin verdiği “ceza verilmesine yer olmadığı” kararı bu gerekçeyle bozulmuştur:

“kendi eylemiyle bilerek ve isteyerek neden olduğu ekonomik sıkıntısını, hayati önem taşıyan bir organını para karşılığında satmak dışında başka bir yolla giderebilme imkanının bulunması, öte yandan kişinin ekonomik sıkıntısını bu şekilde gidermeyi tercih etmesinde tehlikenin ağırlığı ile konu ve kullanılan vasıta arasındaki orantıdan da söz edebilme imkanının bulunmaması ve söz konusu eylemin hukukun genel ilkeleri gereğince kişinin bedeni üzerindeki tasarruf yetkisinin sınırlarının aşılması niteliğinde olması karşısında, TCK'nın 92. maddesi gereğince ceza verilmesine yer olmadığına karar verilmesine yeterli şartların oluşmadığı” — Yargıtay 12. Ceza Dairesi, 27.12.2023, E. 2022/8807, K. 2023/6026

Aynı dosyada bozmadan sonra kurulan mahkûmiyet hükmü, Yargıtay 12. Ceza Dairesi'nin 04.11.2025 tarihli, E. 2025/1611, K. 2025/7658 sayılı kararıyla bu kez suçun örgüt faaliyeti çerçevesinde işlendiği ve TCK m. 91/4'ün uygulanması gerektiği gerekçesiyle yeniden bozulmuştur. Bu karar, TCK m. 92'ye dayanmanın kolay olmadığını ve organını satan kişinin örgütlü bir yapının parçası sayıldığında çok daha ağır bir cezayla karşılaşabileceğini göstermektedir. TCK m. 92 ve m. 93'ten yararlanılıp yararlanılamayacağı, vericinin içinde bulunduğu koşulların belgelerle ortaya konmasına ve ilk ifadeden itibaren tutarlı bir savunmaya bağlıdır.

Organ satın alan hasta “hayati tehlike” savunması yapabilir mi?

TCK m. 92'deki özel imkân yalnız organını satan kişi için öngörülmüştür. Bir dönem Yargıtay 12. Ceza Dairesi, böbrek satın alan hastalar bakımından hastalığın hayati tehlike oluşturup oluşturmadığının ve naklin zorunlu olup olmadığının araştırılarak TCK m. 25/2'deki genel zorunluluk hâlinin değerlendirilmesi gerektiğini kabul etmişti. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının bu yöndeki bir bozma kararına itirazı üzerine Ceza Genel Kurulu meseleyi kesin biçimde çözmüştür (itiraz yolu için bkz. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının İtirazı):

“TCK'nın 92. maddesindeki zorunluluk hâlinin açık bir biçimde ve yalnızca organ veya dokularını satan kişi bakımından düzenlenmesi, bu durumun organ ve doku ticareti suçu için getirilmiş özel bir zorunluluk hâli olması ve bunun dışındaki hareketler açısından bir zorunluluk hâlinden bahsetmenin suçun işlenmesini teşvik niteliği taşıyacak olmasının yanı sıra bu durumun organ ve doku ticareti suçuna karşı yürütülen mücadeleyle de bağdaşmaması hususları dikkate alındığında; TCK'nın 25 maddesinin ikinci fıkrasında düzenlenen genel zorunluluk hâlinin organ ve doku ticareti suçu açısından söz konusu olamayacağının kabul edilmesi gerekmektedir.” — Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 14.11.2023, E. 2018/543, K. 2023/606 (oy çokluğuyla)

Karar oy çokluğuyla verilmiş olup üç üye karşı oy kullanmıştır; ancak Ceza Genel Kurulu kararı, organ satın alan hasta ve yakınlarının savunma stratejisini doğrudan belirlemektedir. Bu dosyalarda savunma, zorunluluk hâli yerine fiilin unsurları, kastın varlığı, ödemenin niteliği, organın gerçekten bedel karşılığı edinilip edinilmediği ve cezanın bireyselleştirilmesi üzerinde yoğunlaşmalıdır.

Organ ticareti dosyasında satıcı, alıcı, aracı, ilan veren ve sağlık kuruluşunun hukuki durumu: uygulanacak hükümler ve lehe imkânlar.
Karşılaştırma: Organ ticareti dosyasında rollere göre uygulanan hükümler ve lehe imkânlar (Kaynak: TCK m. 91–93; Yargıtay CGK, E. 2018/543, K. 2023/606).

Organ veya doku için ilan vermek suç mu?

TCK m. 91/6, belli bir çıkar karşılığında organ veya doku teminine yönelik ilan veya reklam veren ya da yayınlayan kişiyi bir yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırır. Fıkra hem ilanı verene hem de yayınlayana uygulanır. Yargıtay 12. Ceza Dairesi, maddi sıkıntı içindeki bir kişinin böbreğini 50.000 TL'ye satmak istediğini anlatan haberin “Satılık Böbrek!” başlığıyla bir gazetenin ilk sayfasında manşetten yayınlanmasına izin veren haber müdürü hakkında TCK m. 91/6 uyarınca kurulan mahkûmiyet hükmünü onamıştır (Yargıtay 12. Ceza Dairesi, 21.04.2021, E. 2020/3711, K. 2021/3837).

Bugün bu tür ilanlar daha çok sosyal medya grupları, ilan siteleri ve mesajlaşma uygulamaları üzerinden yapılmaktadır. Yargıtay'a yansıyan dosyalarda internetten böbreğini satacağını açıklayan kişilerle aracıların bu yolla irtibat kurduğu görülmektedir (Yargıtay 12. Ceza Dairesi, 05.03.2025, E. 2022/852, K. 2025/2358). İlanın yayınlandığı platform yöneticilerinin sorumluluğu, içerikten haberdar olup olmadıklarına ve yayına katkılarına göre ayrıca değerlendirilir.

Organ ticareti örgütle işlenirse ceza nasıl artar?

TCK m. 91/4'e göre rızasız organ alma (m. 91/1) veya organ ticareti (m. 91/3) suçlarının bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi hâlinde sekiz yıldan on beş yıla kadar hapis ve on bin güne kadar adli para cezasına hükmolunur. Madde gerekçesine göre bu hüküm, ayrıca suç işlemek için örgüt kurmak veya yönetmek ya da örgüte üye olmak suçundan dolayı cezalandırılmaya engel değildir. Örgüt yöneticisi bakımından Yargıtay, TCK m. 220/5 uyarınca örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen organ ticareti suçlarından da m. 91/4 üzerinden mahkûmiyet kurulması gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay 12. Ceza Dairesi, 10.02.2015, E. 2015/1531, K. 2015/2378). Örgüt suçlarının unsurları için Suç Örgütü Kurma, Yönetme ve Üye Olma Suçları başlıklı yazımıza bakabilirsiniz.

Organ ticaretinden elde edilen gelirin kaynağını gizlemeye yönelik işlemler, ayrıca suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama suçu yönünden de incelenebilir; bu konu için Aklama Suçu (TCK m. 282) başlıklı yazımıza bakabilirsiniz.

Embriyo ve üreme hücresi bağışı neden ayrı bir suçtur?

2238 sayılı Kanun m. 15'in ikinci fıkrası, TCK'ya atıf yapmayan ve kendi cezasını koyan tek suç tanımıdır. Bu fıkranın içeriğini, yine 7151 sayılı Kanun'la Kanun'a eklenen ek 1. madde belirler:

Üremeye yardımcı tedavi uygulamaları – 2238 sayılı Kanun ek m. 1 (ikinci ve üçüncü fıkralar)

Eşlerden biri veya her ikisinden alınan üreme hücreleri ve bu hücrelerden elde edilen embriyonun, başka kişilere uygulanması yoluyla çocuk sahibi olmak ve taşıyıcı annelik yapmak yasaktır.

Başkasına ait üreme hücresi ve/veya embriyonun kullanılması suretiyle donasyon işlemi yapılması ve bu amaçla üreme hücresi ve/veya embriyo bağışlanması, satılması, bulundurulması, kullanılması, saklanması, taşınması, ithalatı, ihracatı ve bu işlemlere aracılık edilmesi yasaktır.

Ek 1. maddenin birinci fıkrasına göre üremeye yardımcı tedavi yalnız evli eşler arasında, Bakanlıkça yetkilendirilmiş hekimler tarafından ve ruhsatlı merkezlerde uygulanabilir. Danıştay 10. Dairesi de bu hükmün donasyonu, üreme hücreleri ve embriyonun başkalarında kullanılmasını ve taşıyıcı anneliği yasakladığını vurgulamaktadır (Danıştay 10. Daire, 17.04.2025, E. 2023/684, K. 2025/2090).

Bu yasaklara aykırı olarak embriyo ve üreme hücresi bağışlayan, aşılayan, bulunduran, kullanan, saklayan, nakleden, alım satımını yapan, aracılık veya komisyonculuk eden, bu fiilleri özendiren, yönlendiren ya da bunlara yönelik ilan veya reklam veren veya yayınlayan kişiler, fiil daha ağır bir suç oluşturmuyorsa üç yıldan beş yıla kadar hapis ve bin günden iki bin güne kadar adli para cezası ile cezalandırılır (m. 15/2). Fıkradaki “özendirme” ve “yönlendirme” fiilleri, sağlık turizmi aracılığı ve sosyal medya tanıtımları bakımından özellikle önemlidir; bu tür faaliyetlerin hangi noktada suç oluşturduğu, somut fiilin Türkiye'de gerçekleşen kısmına ve TCK'nın yer bakımından uygulama kurallarına göre ayrıca değerlendirilmelidir.

Ek 1. maddeye aykırı fiili tespit edilen kişilerin sertifika ve izin belgeleri iptal edilir ve bu kişilerin ilgili alanda çalışmalarına izin verilmez (m. 15/3). Bu yaptırım, ceza yargılamasının sonucundan bağımsız olarak idari süreçte de gündeme gelebileceğinden, sağlık profesyonelleri için ayrı bir risk alanı oluşturur.

Hekim, hastane ve sağlık kuruluşu nasıl sorumlu tutulur?

  • Ceza sorumluluğu: Organı bedel karşılığı el değiştirdiğini bilerek nakli gerçekleştiren veya buna katılan sağlık personeli, fiiline göre TCK m. 91/3 veya m. 91/5 kapsamında fail, azmettiren veya yardım eden olarak yargılanabilir. 2238 sayılı Kanun m. 7/e, bedel veya çıkar karşılığı verilmek istenen organın alınmasını reddetmeyi hekim için açık bir yükümlülük olarak düzenler.
  • Tüzel kişi: Suç bir tüzel kişinin faaliyeti çerçevesinde işlenirse tüzel kişi hakkında güvenlik tedbirlerine hükmolunur (TCK m. 91/7).
  • İzinsiz merkez: Bakanlık izni olmadan organ nakli veya üremeye yardımcı tedavi merkezi açılması yasaktır; aykırılıkta 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu ek 11. madde hükümleri uygulanır (m. 15/4).
  • İdari yaptırım: Kanuna ve Bakanlık usul ve esaslarına aykırı faaliyet gösteren sağlık kurum ve kuruluşlarına fiilin niteliği ve tekerrür durumuna göre faaliyet durdurma veya faaliyet izni iptali uygulanır (m. 15/5).

Organ ticareti davası nasıl yürür?

Görevli mahkeme ve zamanaşımı

5235 sayılı Adlî Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Bölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkında Kanun m. 12 uyarınca, üst sınırı on yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlar ağır ceza mahkemesinin görevindedir. Bu nedenle TCK m. 91/1–3 ve 91/5 (üst sınır en çok dokuz yıl) kural olarak asliye ceza mahkemesinde, m. 91/4 (üst sınır on beş yıl) ağır ceza mahkemesinde görülür; örgüt suçu veya ağır cezalık başka bir suçla bağlantılı dosyalar da birlikte ağır ceza mahkemesinde yürütülebilir. Yargıtay 12. Ceza Dairesi, TCK m. 91/3 delaletiyle 91/1 kapsamındaki suç bakımından olağan dava zamanaşımı süresinin TCK m. 66/1-d uyarınca on beş yıl olduğunu ve sanığın savunmasının alınması ile mahkûmiyet kararının zamanaşımını kestiğini belirtmiştir (Yargıtay 12. Ceza Dairesi, 04.11.2025, E. 2025/1611, K. 2025/7658). Zamanaşımı süresinin uzun olması nedeniyle, olaydan yıllar sonra başka bir soruşturmada ortaya çıkan fiiller de yargılanabilmektedir; Ceza Genel Kurulu'nun incelediği olayda soruşturma, vericinin sahte kimlikle bankadan para çekme girişimiyle başlamıştır.

Hangi deliller önemlidir?

Yargıtay kararlarında mahkûmiyete esas alınan deliller genellikle ihbar ve yakalama tutanakları, iletişimin tespiti ve teknik takip kayıtları, hastane yazıları ve nakil dosyaları, noter işlemleri, Etik Komisyon başvuruları, banka hareketleri ve sanıkların ikrarlı savunmalarıdır. Savunma bakımından alıcı ile verici arasındaki ilişkinin gerçek niteliği, ödemenin hangi amaçla ve kime yapıldığı, kimlik belgelerinin nasıl düzenlendiği ve her sanığın sürece hangi aşamada katıldığı ayrı ayrı incelenmelidir.

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması mümkün mü?

TCK m. 91/1 ve m. 91/3'te organ bakımından cezanın alt sınırı beş yıl olduğundan, bu fıkralardan kurulan mahkûmiyetlerde hükmün açıklanmasının geri bırakılması ve hapis cezasının ertelenmesi, indirim hükümleriyle (ör. TCK m. 92, m. 93/2) sonuç ceza iki yıl veya daha az olmadıkça mümkün değildir. Dokuya ilişkin m. 91/1–3 ile m. 91/5'te alt sınır iki yıl olduğundan takdiri indirimle bu kurumlar gündeme gelebilir; bir yıla kadar hapis öngören m. 91/2 ve m. 91/6'da ayrıca seçenek yaptırımlar da uygulanabilir; nitekim yukarıda anılan gazete dosyasında hapis cezası adli para cezasına çevrilmiştir. Güncel şartlar için Yeni HAGB Rejimi başlıklı yazımıza bakabilirsiniz.

Organ ticareti soruşturmasında ne yapmalısınız?

Organ ticareti soruşturmaları çoğu zaman gözaltı, arama ve iletişim tespitiyle başlar ve aynı dosyada çok sayıda şüpheli bulunur. Şüpheli, mağdur veya tanık sıfatıyla sürece dahil olduysanız aşağıdaki adımlar önemlidir:

  1. İfadeye avukatla gidin. Susma hakkınızı ve avukattan yararlanma hakkınızı kullanın; aynı dosyadaki diğer şüphelilerle savunma koordinasyonu yapmayın. Genel çerçeve için İfadeye Çağrılanlar İçin Rehber başlıklı yazımıza bakabilirsiniz.
  2. Rolünüzü doğru tanımlayın. Verici, alıcı, alıcının yakını, aracı veya sağlık personeli olmanız, uygulanacak fıkrayı ve lehe hükümleri değiştirir.
  3. Belgeleri bir araya getirin. Hastane ve nakil dosyası, muvafakat tutanakları, Etik Komisyon başvurusu, noter işlemleri, kimlik belgeleri ve banka kayıtları savunmanın omurgasıdır.
  4. Verici iseniz TCK m. 92 ve m. 93'ü erken değerlendirin. Sosyal ve ekonomik koşullarınızı gösteren belgeler ve soruşturmaya gönüllü katkınız, ceza indirimi veya cezasızlık için ilk ifadeden itibaren önem taşır.
  5. Alıcı veya yakını iseniz zorunluluk hâline güvenmeyin. Yargıtay Ceza Genel Kurulu bu savunmayı kabul etmemektedir; savunmayı unsurlar, kast ve cezanın bireyselleştirilmesi üzerine kurun.
  6. Sahte belge riskini ayrıca değerlendirin. Akrabalık veya kimlik belgesi düzenlenmişse resmî belgede sahtecilik suçlaması da gündeme gelir ve cezalar ayrı ayrı hesaplanır.
  7. Sağlık profesyoneli iseniz idari süreci de takip edin. Sertifika iptali ve faaliyet durdurma gibi yaptırımlar ceza davasından bağımsız ilerleyebilir.

LimanLegal Hukuk Bürosu: organ ve doku ticareti dosyalarında hukuki destek

LimanLegal Hukuk Bürosu, Av. Coşkun GENÇ (İstanbul Barosu, Sicil No: 71680) yönetiminde, İstanbul Kartal Cevizli'deki bürosundan ceza hukuku alanında şüpheli, sanık, katılan ve mağdur vekilliği yürütmektedir. Organ ve doku ticareti, sağlık mevzuatına aykırılık ve bunlarla bağlantılı sahtecilik ve örgüt suçlamalarında verdiğimiz hukuki destek, aşağıdaki işleri kapsar:

  • Büro: LimanLegal Hukuk Bürosu — sorumlu avukat Av. Coşkun GENÇ, İstanbul Barosu, Sicil No: 71680
  • Adres: Mustafa Kemal Paşa Caddesi, Cevizli, Seyitgazi Sokağı No:66/A, D:15, 34865 Kartal / İstanbul
  • Telefon: +90 540 097 1035 · İletişim: limanlegal.com/iletisim
  • Hizmet bölgesi: İstanbul geneli; Kartal, Kadıköy, Ataşehir, Maltepe, Ümraniye, Üsküdar, Pendik, Tuzla; İstanbul Anadolu Adliyesi (Kartal). Soruşturma ve kovuşturma dosyaları ülke genelinde de takip edilebilir.
  • Bu konudaki hizmetler: gözaltı ve ifade aşamasında müdafilik; TCK m. 91, 92 ve 93 kapsamında savunma ve lehe hükümlerin değerlendirilmesi; 2238 sayılı Kanun m. 15/2 kapsamında embriyo ve üreme hücresi suçlamalarında savunma; hekim ve sağlık kuruluşları için ceza ve idari süreç danışmanlığı; istinaf ve temyiz.
  • İlgili yazılarımız: Suç Örgütü Kurma, Yönetme ve Üye Olma Suçları, Resmî Belgede Sahtecilik Suçu ve Cezası ve Yeni HAGB Rejimi.

Yazar Hakkında

Av. Coşkun GENÇ, İstanbul Barosu'na kayıtlı (Sicil No: 71680) bir avukattır ve LimanLegal Hukuk Bürosu'nun kurucusudur. Ceza hukuku, bilişim suçları, nitelikli dolandırıcılık ve koruma tedbirleri alanlarında soruşturma ve kovuşturma dosyaları yürütmekte; bu alandaki yasal değişiklikleri ve Yargıtay kararlarını vatandaşların anlayabileceği bir dille limanlegal.com'da yayımlamaktadır.

Organ ticareti soruşturması ya da davasıyla mı karşı karşıyasınız?

Bu dosyalarda ilk ifade, rolünüzün nasıl tanımlanacağını ve TCK m. 92 ile m. 93’ten yararlanıp yararlanamayacağınızı belirler. İfadeye çağrıldıysanız ya da hakkınızda iddianame düzenlendiyse, belgelerinizle birlikte bizimle iletişime geçin; dosyanızı birlikte değerlendirelim.

Hemen İletişime Geçin

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

Organ ticareti suçunun cezası nedir?

Organ veya doku satın alan, satan ya da satılmasına aracılık eden kişiye TCK m. 91/3 uyarınca birinci fıkradaki cezalar verilir: konu organsa beş yıldan dokuz yıla, dokuysa iki yıldan beş yıla kadar hapis. Suç bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmişse ceza sekiz yıldan on beş yıla kadar hapis ve on bin güne kadar adli para cezasıdır (TCK m. 91/4).

2238 sayılı Kanun'un 15. maddesi ne düzenler?

2238 sayılı Organ ve Doku Alınması, Saklanması, Aşılanması ve Nakli Hakkında Kanun'un 15. maddesi, 7151 sayılı Kanun'la 2018'de değiştirilmiştir. Birinci fıkra hukuka aykırı organ ve doku alım, satım, aracılık, saklama, nakil, aşılama ve ilan fiilleri için TCK m. 91'e atıf yapar. İkinci fıkra embriyo ve üreme hücresine ilişkin ayrı bir suç tanımlar; diğer fıkralar sertifika iptali, izinsiz merkez açma ve sağlık kuruluşlarına idari yaptırımlarla ilgilidir.

Böbreğimi para karşılığında satarsam ceza alır mıyım?

Kural olarak evet; organını satan kişi de TCK m. 91/3 kapsamında failidir. Ancak TCK m. 92, satanın sosyal ve ekonomik koşulları gözetilerek cezada indirim yapılmasına veya ceza verilmemesine imkân tanır. Yargıtay bu imkânı dar yorumlamakta, borç ödemek gibi başka yolla giderilebilecek sıkıntılarda ceza verilmemesi (cezasızlık) için gereken şartların oluşmadığını kabul etmektedir.

Para ödenmeden ya da nakil yapılmadan suç oluşur mu?

Yargıtay 12. Ceza Dairesi'ne göre organ ticareti suçunda önemli olan, organın para veya maddi menfaat karşılığında tedavüle tabi tutulmasıdır; suçun oluşması için ödemenin ne zaman yapıldığı ya da yapılıp yapılmadığı ve naklin gerçekleşmesi gerekmez. Daire, nakil Etik Kurul kararıyla ya da sahte kimliğin ortaya çıkmasıyla hiç yapılamasa bile bedel karşılığı anlaşmayla suçun tamamlandığını kabul etmektedir.

Organ satın alan hasta hayati tehlike gerekçesiyle cezadan kurtulabilir mi?

Yargıtay Ceza Genel Kurulu 14.11.2023 tarihli, E. 2018/543, K. 2023/606 sayılı kararında, TCK m. 92'deki özel zorunluluk hâlinin yalnız organını satan kişi için düzenlendiğini ve TCK m. 25/2'deki genel zorunluluk hâlinin organ ve doku ticareti suçunda uygulanamayacağını kabul etmiştir. Bu nedenle organ satın alan hasta ve yakınları bakımından genel zorunluluk hâli savunması kural olarak sonuç vermez.

Organ ticaretinde etkin pişmanlık var mı?

Evet, ancak yalnız organ veya dokusunu satan kişi için. TCK m. 93'e göre satan kişi, resmî makamlar haber almadan önce durumu bildirip suçluların yakalanmasını kolaylaştırırsa ceza verilmez; haber alındıktan sonra gönüllü yardım ederse ceza dörtte birden yarısına kadar indirilir.

Akraba olmayan birine böbrek bağışlamak suç mu?

Hayır, bedel veya çıkar karşılığı olmadıkça ve usulüne uygun yapıldıkça suç değildir. 2022 tarihli Organ Nakli Hizmetleri Yönetmeliği m. 12'ye göre canlıdan nakil kural olarak en az iki yıldır evli olunan eş (hastalık evlilikten sonra teşhis edilmişse bu süre aranmaz) ile dördüncü dereceye kadar kan ve kayın hısımlarından yapılır; bu kapsam dışındaki nakillerin etik uygunluğunu ise ildeki Organ Nakli Değerlendirme Etik Komisyonu değerlendirir.

Organ ticaretine aracılık etmek ne demektir?

Yargıtay'ın da benimsediği öğretiye göre aracılık; organı satacak veya satın alacak kişiyi bulmak, tarafları tanıştırmak, satış ve alışa ilişkin gerekli işlemleri yapmak gibi satışa yardımcı hareketlerdir. Aracıya da satıcı ve alıcıyla aynı ceza (TCK m. 91/3 delaletiyle 91/1) uygulanır.

İnternette 'satılık böbrek' ilanı vermek suç mu?

Belli bir çıkar karşılığında organ veya doku teminine yönelik ilan veya reklam vermek ya da yayınlamak TCK m. 91/6 uyarınca bir yıla kadar hapis cezasını gerektirir. Yargıtay, böbrek satış haberinin manşetten yayınlanmasına izin veren gazete haber müdürü hakkında bu fıkradan kurulan mahkûmiyeti onamıştır.

Organ ticareti örgütle işlenirse ne olur?

TCK m. 91/4'e göre ceza sekiz yıldan on beş yıla kadar hapis ve on bin güne kadar adli para cezasıdır. Madde gerekçesine göre bu ağırlaştırılmış hâl, ayrıca suç işlemek amacıyla örgüt kurma, yönetme veya örgüte üye olma suçundan cezalandırılmaya engel değildir.

Embriyo veya üreme hücresi bağışı suç mu?

Evet. 2238 sayılı Kanun ek madde 1, başkasına ait üreme hücresi veya embriyonun kullanılmasıyla donasyon yapılmasını ve bu amaçla bağış, satış, bulundurma, saklama, taşıma, ithalat, ihracat ve aracılığı yasaklar. Kanuna aykırı bu fiiller, fiil daha ağır bir suç oluşturmuyorsa 2238 sayılı Kanun m. 15/2 uyarınca üç yıldan beş yıla kadar hapis ve bin günden iki bin güne kadar adli para cezasını gerektirir.

Organ ticaretine karışan hastane ve hekimlere ne olur?

Hekim ve sağlık personeli, fiillerine göre TCK m. 91 kapsamında fail, azmettiren veya yardım eden olarak yargılanabilir. Ayrıca 2238 sayılı Kanun m. 15, ek 1. maddeye aykırı fiili tespit edilenlerin sertifika ve izin belgelerinin iptalini, Kanuna aykırı faaliyet gösteren sağlık kuruluşlarına faaliyet durdurma veya faaliyet izni iptalini öngörür; tüzel kişiler hakkında TCK m. 91/7 uyarınca güvenlik tedbirlerine hükmolunur.

Ölüden izinsiz organ almanın cezası nedir?

Hukuka aykırı olarak ölüden organ veya doku alan kişi TCK m. 91/2 uyarınca bir yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Ölüden alınan organ veya dokunun parayla tedavüle sokulması ise ayrıca TCK m. 91/3 kapsamında organ ticareti suçunu oluşturur.

Rıza olmadan organ alınması sonucu kişi ölürse hangi suç oluşur?

TCK m. 91/8'e göre birinci fıkradaki suçun işlenmesi sonucunda mağdur ölürse kasten öldürme suçuna ilişkin hükümler uygulanır. Madde gerekçesi, failin ölüm sonucu bakımından en azından olası kastla hareket edebileceği düşüncesine dayanır.

Organ ticareti davasına hangi mahkeme bakar?

Üst sınırı on yılı aşan suçlar ağır ceza mahkemesinin görevindedir (5235 sayılı Kanun m. 12). Bu nedenle TCK m. 91/1 ve 91/3 kapsamındaki davalar kural olarak asliye ceza mahkemesinde, örgüt kapsamındaki (TCK m. 91/4) davalar ise ağır ceza mahkemesinde görülür; örgüt suçu gibi ağır cezalık bir suçla bağlantılı dosyalar birlikte ağır ceza mahkemesinde yürütülebilir.

Organ ticareti suçunda dava zamanaşımı kaç yıldır?

Yargıtay 12. Ceza Dairesi, TCK m. 91/3 delaletiyle 91/1 kapsamındaki suç bakımından olağan dava zamanaşımının TCK m. 66/1-d uyarınca on beş yıl olduğunu kabul etmiştir. Sanığın savunmasının alınması ve mahkûmiyet kararı gibi işlemler zamanaşımını keser.

Organ ticareti şüphelisi olarak ifadeye çağrıldım, ne yapmalıyım?

İfadeye avukatınızla gidin, susma hakkınızı ve delil toplanmasını isteme hakkınızı bilin, hastane, noter ve Etik Komisyon belgelerinizi bir araya getirin. Organını satan konumundaysanız TCK m. 92 ve m. 93'ün size sağladığı imkânları ilk ifadeden itibaren avukatınızla değerlendirin.

Önemli: Bu yazı 9 Kasım 2026 itibarıyla yürürlükteki mevzuat ve Yargıtay kararları esas alınarak genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki danışmanlık yerine geçmez. Kararlarda aktarılan olaylar, ilgili dosyalardaki kabullere dayanır ve kişi adları yer almaz. Somut durumunuz için bir avukattan destek alın.


Kaynaklar ve dayanaklar
— 2238 sayılı Organ ve Doku Alınması, Saklanması, Aşılanması ve Nakli Hakkında Kanun m. 1, 2, 3, 5, 6, 7, 8, 15, ek 1 (mevzuat.gov.tr)
— 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 25, 43, 66, 91, 92, 93 (mevzuat.gov.tr)
— 7151 sayılı Kanun m. 15, 16 (kabul 15.11.2018, RG 05.12.2018)
— Organ Nakli Hizmetleri Yönetmeliği m. 12, 13, 36 (RG 09.12.2022, 32038); mülga Organ ve Doku Nakli Hizmetleri Yönetmeliği m. 16 (RG 01.02.2012, 28191)
— Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 14.11.2023, E. 2018/543, K. 2023/606
— Yargıtay 12. Ceza Dairesi, 04.11.2025, E. 2025/1611, K. 2025/7658
— Yargıtay 12. Ceza Dairesi, 05.03.2025, E. 2022/852, K. 2025/2358
— Yargıtay 12. Ceza Dairesi, 27.12.2023, E. 2022/8807, K. 2023/6026
— Yargıtay 12. Ceza Dairesi, 21.04.2021, E. 2020/3711, K. 2021/3837
— Yargıtay 12. Ceza Dairesi, 31.03.2015, E. 2014/6076, K. 2015/5530
— Yargıtay 12. Ceza Dairesi, 24.02.2015, E. 2014/2204, K. 2015/3376
— Yargıtay 12. Ceza Dairesi, 10.02.2015, E. 2015/1531, K. 2015/2378
— Yargıtay 12. Ceza Dairesi, 23.09.2014, E. 2013/26896, K. 2014/18492
— Danıştay 10. Daire, 17.04.2025, E. 2023/684, K. 2025/2090

Bu yazı, Avukatlık Kanunu ve Türkiye Barolar Birliği Meslek Kuralları çerçevesinde kamuoyunu bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; reklam veya iş elde etme amacı taşımaz.

Bu yazıyı hazırlayan

Avukat, LimanLegal kurucu ortağı

İstanbul Barosu

Eğitim: MEF Üniversitesi Hukuk Fakültesi; MEF Üniversitesi Kamu Hukuku Yüksek Lisansı

Devamını oku

Avukat, LimanLegal kurucu ortağı

İstanbul Barosu

Eğitim: İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi; Boğaziçi Üniversitesi İşletme Yüksek Lisansı (MA)

Devamını oku

İlgili Makaleler

Tüm Ceza Hukuku makaleleri →