Evlilik Yoluyla Türk Vatandaşlığı: Şartlar ve Başvuru

Makaleler/Yabancılar Hukuku/Evlilik Yoluyla Türk Vatandaşlığı: Şartlar ve Başvuru
Yayın tarihi: Bu yazıyı hazırlayan: ,

Bu İçeriği Yapay Zeka İle Özetle

Evlilik Yoluyla Türk Vatandaşlığı: 3 Yıl Evlilik Şartı, Başvuru Süreci, Ret ve Dava Yolu (5901 s. K. m. 16)

Av. Coşkun GENÇ · LimanLegal Hukuk Bürosu · 1 Kasım 2026 · Okuma süresi: yaklaşık 12 dakika

Kısa cevap: Bir Türk vatandaşı ile evlenmek doğrudan Türk vatandaşlığını kazandırmaz. 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu m. 16/1 uyarınca yabancının, Türk vatandaşı ile en az üç yıldan beri evli olması, evliliğinin devam etmesi ve başvuru sırasında aile birliği içinde yaşama, evlilik birliği ile bağdaşmayacak bir faaliyette bulunmama ve millî güvenlik ile kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir hali bulunmama şartlarını taşıması gerekir. Bu şartların sağlanması vatandaşlığı da garanti etmez; m. 10/1 uyarınca aranan şartları taşımak kişiye mutlak bir hak sağlamaz ve karar m. 19/1 uyarınca İçişleri Bakanlığına aittir. Başvuruda yabancı ve eşi, komisyon tarafından ayrı ayrı ve birlikte mülakata alınır. Bu yazıda şartlar, süre hesabı, başvuru yeri ve belgeleri, soruşturma ve mülakat süreci, ret sebepleri, boşanma, ölüm ve butlan hâlleri ile idari yargı yolu mevzuat ile Danıştay ve bölge idare mahkemesi kararlarıyla anlatılmaktadır. Evlilik işlemleri için yabancıların Türkiye'de evlenmesi ve boşanması rehberimize da bakabilirsiniz.

Kısa cevaplar

  • Evlenince vatandaş olunur mu? Hayır; evlenme doğrudan vatandaşlık kazandırmaz (m. 16/1).
  • Evlilik süresi ne kadar olmalı? En az üç yıldan beri evli olunmalı ve evlilik devam etmelidir (m. 16/1).
  • Aranan şartlar nelerdir? Aile birliği içinde yaşama, evlilik birliği ile bağdaşmayacak faaliyette bulunmama, millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel bulunmaması.
  • Eş sonradan vatandaş olduysa süre nasıl sayılır? Süre, eşin Türk vatandaşlığını kazandığı tarihten itibaren hesaplanır (Yön. m. 25/3).
  • Boşanma veya ölüm ne sonuç doğurur? Evlilik müracaattan önce boşanma veya ölümle sona ermişse başvuru kabul edilmez (Yön. m. 25/2-b); başvurudan sonra eşin ölümü hâlinde aile birliği şartı aranmaz (m. 16/2).
  • Yargılaması devam eden başvurabilir mi? Herhangi bir suçtan yargılaması devam eden, hükümlü veya tutuklu olanın başvurusu kabul edilmez (Yön. m. 25/2-c).
  • Başvuru nereye yapılır? Yurt içinde yerleşim yerinin bulunduğu valiliğe, yurt dışında dış temsilciliklere; bizzat veya özel vekâletname ile, posta yoluyla değil (Yön. m. 64/1).
  • Mülakat yapılır mı? Evet; yabancı ve eşi komisyon tarafından ayrı ayrı ve birlikte mülakata alınır (Yön. m. 29/1).
  • Ret kararına karşı ne yapılır? İdari yargıda iptal davası açılır; genel kural olarak dava süresi, tebliği izleyen günden itibaren 60 gündür (2577 s. K. m. 7).
  • Karar kime aittir? İçişleri Bakanlığı; uygun görülenler Bakanlık kararı ile vatandaşlığı kazanır, uygun görülmeyenlerin talepleri reddedilir (Kanun m. 19/1). Bu takdir yetkisi yargı denetimine tabidir.

Evlilik yoluyla Türk vatandaşlığı nedir, hukuki dayanağı nedir?

Evlilik yoluyla Türk vatandaşlığı, 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanununun 16. maddesinde düzenlenen, “yetkili makam kararı ile” kazanılan bir vatandaşlık yoludur. Madde, evlenmenin vatandaşlığı kendiliğinden vermediğini en başta söyler: vatandaşlık, başvuru üzerine yapılan inceleme ve yetkili makamın kararıyla kazanılır. Uygulama ayrıntıları ise Türk Vatandaşlığı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelikte (m. 25-31) ve ortak hükümlerinde (m. 64, 72, 73) düzenlenmiştir. Kanun m. 16, genel yoldan vatandaşlıktan (m. 11) farklı olarak Türkiye'de belirli bir süre ikamet edilmiş olmasını aramaz; ikamet tezkeresi yalnızca yerleşim yeri Türkiye'de ise dosyaya konur (Yön. m. 26/1-d).

5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu m. 16 — Türk vatandaşlığının evlenme yoluyla kazanılması

(1) Bir Türk vatandaşı ile evlenme doğrudan Türk vatandaşlığını kazandırmaz. Ancak bir Türk vatandaşı ile en az üç yıldan beri evli olan ve evliliği devam eden yabancılar Türk vatandaşlığını kazanmak üzere başvuruda bulunabilir. Başvuru sahiplerinde;

a) Aile birliği içinde yaşama,

b) Evlilik birliği ile bağdaşmayacak bir faaliyette bulunmama,

c) Millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir hali bulunmama,

şartları aranır.

(2) Başvurudan sonra Türk vatandaşı eşin ölümü nedeniyle evliliğin sona ermesi halinde birinci fıkranın (a) bendindeki şart aranmaz.

(3) Evlenme ile Türk vatandaşlığını kazanan yabancılar evlenmenin butlanına karar verilmesi halinde evlenmede iyiniyetli iseler Türk vatandaşlığını muhafaza ederler.

Kanunun genel hükmü olan m. 10/1, bu yolun da sınırını çizer: aranan şartları taşımak vatandaşlığın kazanılmasında kişiye mutlak bir hak sağlamaz. Yazıda incelenen Danıştay ve bölge idare mahkemesi kararlarında da bu hüküm, idarenin vatandaşlığa kabul konusundaki takdir yetkisinin dayanağı olarak anılmaktadır. Kararı veren makam ise Kanun m. 19/1 uyarınca İçişleri Bakanlığıdır.

5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu m. 10 — Yetkili makam kararı ile Türk vatandaşlığının kazanılması

(1) Türk vatandaşlığını kazanmak isteyen bir yabancı, bu Kanunda belirtilen şartları taşıması halinde yetkili makam kararı ile Türk vatandaşlığını kazanabilir. Ancak, aranan şartları taşımak vatandaşlığın kazanılmasında kişiye mutlak bir hak sağlamaz.

(2) (Ek: 19/10/2017-7039/28 md.) Bu Kanun uyarınca sonradan Türk vatandaşlığının kazanılmasında uygulanacak temel ilke ve esaslar ilgili kamu kurum ve kuruluşlarının görüşleri alınmak suretiyle Bakanlıkça belirlenir.

5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu m. 19 — Yetkili makam kararı ile Türk vatandaşlığının kazanılmasında usul ve esaslar (fıkra 1)

(1) Yetkili makam kararı ile Türk vatandaşlığını kazanmak isteyen yabancılardan başvuru için gerekli şartları taşıyanların adına vatandaşlık dosyası düzenlenir ve karar verilmek üzere Bakanlığa gönderilir. Bakanlıkça yapılacak inceleme ve araştırma sonucunda durumu uygun bulunanlar Bakanlık kararı ile Türk vatandaşlığını kazanabilirler, uygun görülmeyenlerin talepleri ise Bakanlıkça reddedilir.

Evlilik yoluyla vatandaşlık şartları nelerdir?

Şartlar iki gruba ayrılır: evliliğe ilişkin şartlar ve kişiye ilişkin şartlar. Evliliğe ilişkin şartlar, Türk vatandaşı ile en az üç yıldan beri evli olmak ve evliliğin başvuru sırasında devam etmesidir. Kişiye ilişkin şartlar ise m. 16/1'in (a), (b) ve (c) bentlerinde sayılan aile birliği içinde yaşama, evlilik birliği ile bağdaşmayacak bir faaliyette bulunmama ve millî güvenlik ile kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir hali bulunmamadır.

Evlilik yoluyla vatandaşlık şartlarının özeti
ŞartNe anlama gelir?Dayanak
En az üç yıllık evlilikTürk vatandaşı ile en az üç yıldan beri evli olunmalı; eş sonradan vatandaşlık kazandıysa süre onun vatandaşlığı kazandığı tarihten sayılırKanun m. 16/1; Yön. m. 25/2-a ve 25/3
Evliliğin devamıBaşvuru tarihinde evlilik devam etmelidir; müracaattan önce boşanma veya ölümle sona eren evlilikte başvuru kabul edilmezKanun m. 16/1; Yön. m. 25/2-b
Aile birliği içinde yaşamaİl emniyet müdürlüğünce araştırılırKanun m. 16/1-a; Yön. m. 28/1-a
Evlilik birliği ile bağdaşmayacak faaliyette bulunmamaYönetmelik örnek olarak fuhuş yapmak ve fuhuşa aracılık etmek gibi davranışları sayarKanun m. 16/1-b; Yön. m. 28/1-b
Millî güvenlik ve kamu düzeniEngel teşkil edecek hali bulunmamalıdırKanun m. 16/1-c; Yön. m. 28/1-c
Ceza yargılamasıHerhangi bir suçtan yargılaması devam eden, hükümlü veya tutuklu olanın başvurusu kabul edilmezYön. m. 25/2-c
Belgelerin tamamlanmasıYönetmelik m. 26 uyarınca istenen belgelerin ibraz edilmesi gerekirYön. m. 25/2-ç; m. 26
Evlilik yoluyla Türk vatandaşlığı şartları: üç yıl evlilik, aile birliği, bağdaşmayacak faaliyette bulunmama ve engel hali tablosu
Tablo: Evlilik yoluyla vatandaşlık şartları (Kaynak: 5901 s. K. m. 16; Yönetmelik m. 25, 28)

Üç yıllık evlilik süresi nasıl hesaplanır?

Kanun m. 16/1, “en az üç yıldan beri evli” olmayı ve evliliğin devam etmesini arar. Yönetmelik m. 25/2-a, bir Türk vatandaşı ile üç yıldan beri evli olmayan yabancının başvurusunun kabul edilmeyeceğini belirtir. Yönetmelik m. 25/3 ise önemli bir ayrıntıyı düzenler: vatandaşlığı kazanmak isteyen yabancının eşi sonradan Türk vatandaşlığını kazanmışsa evlilikte geçen sürenin hesaplanmasında Türk vatandaşlığını kazanma tarihi esas alınır. Yani evlilik tarihi ile eşin vatandaşlık kazanma tarihi farklıysa, üç yıllık sürenin başlangıcı eşin vatandaşlığı kazandığı tarihtir. Sürenin bitiş noktası bakımından da Yönetmelik m. 64/6 önemlidir: vatandaşlık işlemlerinde başvuru tarihi olarak form dilekçenin müracaat makamınca evrak kaydına alındığı tarih esas alınır. Üç yıl dolmadan verilen dilekçe, m. 25/2-a uyarınca kabul edilmez.

Türk Vatandaşlığı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik m. 25 — Türk vatandaşlığının evlenme yoluyla kazanılması ve müracaat makamlarınca başvurunun işleme alınmasında uygulanacak esaslar

(1) Kanunun 16 ncı maddesinde sayılan şartları taşıyanlar evlenme yoluyla Türk vatandaşlığını kazanmak üzere başvuruda bulunabilir.

(2) Başvuruda bulunan yabancı hakkında müracaat makamlarınca araştırma yapılır. Araştırma sonucunda yabancının;

a) Bir Türk vatandaşı ile üç yıldan beri evli olmadığı,

b) Evliliğin boşanma veya müracaat tarihinden önce ölüm gibi nedenlerle son bulduğu,

c) Herhangi bir suçtan dolayı yargılamasının devam ettiği veya hükümlü ya da tutuklu olduğu,

ç) 26 ncı madde uyarınca istenen belgeleri ibraz edemediği,

anlaşıldığı takdirde başvurusu kabul edilmez ve bu hususta ilgilisine gerekli tebligat yapılır.

(3) Türk vatandaşlığını kazanmak isteyen yabancının eşi, sonradan Türk vatandaşlığını kazanmış ise evlilikte geçen sürenin hesaplanmasında Türk vatandaşlığını kazanma tarihi esas alınır.

Bu hükme göre başvuru tarihinde evlilik sona ermişse başvuru kabul edilmez. Kanun m. 16/2 ise yalnızca bir istisna getirir: başvurudan sonra Türk vatandaşı eşin ölümü nedeniyle evliliğin sona ermesi hâlinde m. 16/1-(a) bendindeki aile birliği içinde yaşama şartı aranmaz.

Başvuru nereye yapılır, hangi belgeler istenir?

Yönetmelik m. 64/1'e göre vatandaşlığın kazanılmasına ilişkin başvurular yurt içinde yerleşim yerinin bulunduğu valiliğe, yurt dışında ise dış temsilciliklere yapılır. Başvuru bizzat veya bu hakkın kullanılmasına ilişkin özel vekâletname ile yapılabilir; posta yoluyla yapılan müracaatlar kabul edilmez. Yönetmelik m. 64/6 uyarınca başvuru tarihi, form dilekçenin müracaat makamınca evrak kaydına alındığı tarihtir. Yurt dışından yapılan başvurularda mülakat, konsolosluk işlemlerinden sorumlu muavin konsolos veya daha üst yetkili tarafından yapılır (Yön. m. 30/2). Uygulamada başvurular il nüfus ve vatandaşlık müdürlükleri aracılığıyla alınmaktadır; güncel randevu usulünü başvuru öncesinde teyit etmek gerekir.

Yönetmelik m. 25/2'ye göre başvuruda bulunan yabancı hakkında müracaat makamlarınca araştırma yapılır. Yönetmelik m. 26 ise başvuru için düzenlenecek dosyada bulunacak belgeleri sayar.

Evlenme yoluyla vatandaşlık başvuru dosyasında bulunacak belgeler (Yönetmelik m. 26/1)
BentBelge
aİsteği belirten form dilekçe
bTürk vatandaşı eşe ait, müracaat makamlarınca sistemden alınan nüfus kayıt örneği
cKişinin hangi devlet vatandaşı olduğunu gösteren pasaport veya benzeri belge; vatansızsa temininin mümkün olması hâlinde buna ilişkin belge
çKişinin kimlik bilgilerini gösteren doğum belgesi veya nüfus kayıt örneği gibi belge
dYerleşim yeri Türkiye'de bulunuyorsa en son tarihli ikamet tezkeresi
eHerhangi bir suç nedeniyle hakkında kesinleşmiş mahkeme kararı varsa onaylı bir örneği
fDoğum tarihinin ay ve günü bulunmuyorsa tamamlanması için ülkesinin yetkili makamlarından alınmış belge; temin edilemezse 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanununun 39 uncu maddesi gereğince işlem yapılmasını kabul ettiğine dair imzalı beyan
gHizmet bedelinin Maliye veznesine yatırıldığını gösteren makbuz

Başvuru sonrası süreç nasıl işler?

Başvurudan sonra üç aşamalı bir inceleme yürür: il emniyet müdürlüğünce soruşturma, komisyonda mülakat ve Bakanlık kararı. Ayrıca Yönetmelik m. 72/1 uyarınca Millî İstihbarat Teşkilatı ve Emniyet Genel Müdürlüğünce arşiv araştırması yapılır.

Yönetmelik m. 28, evlenme yoluyla vatandaşlık başvurularında il emniyet müdürlüğünce yapılacak soruşturmayı düzenler. Soruşturmada yabancının aile birliği içinde yaşayıp yaşamadığı, evlilik birliği ile bağdaşmayacak davranışlarının bulunup bulunmadığı ve millî güvenlik ile kamu düzeni bakımından engel hâlinin olup olmadığı araştırılır; olumlu veya olumsuz kanaat soruşturma formuna açıkça yazılır ve tutanaklar forma eklenir. Soruşturması tamamlanan dosya il müdürlüğüne iade edilir ve gerekli inceleme için komisyona gönderilir.

Türk Vatandaşlığı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik m. 28 — Türk vatandaşlığının evlenme yoluyla kazanılmasında il emniyet müdürlüğünce yapılacak soruşturmaya ilişkin usul ve esaslar

(1) İl emniyet müdürlüğünce evlenme yoluyla Türk vatandaşlığını kazanmak isteyen yabancının;

a) Aile birliği içinde yaşayıp yaşamadığı,

b) Evlilik birliği ile bağdaşmayacak şekilde fuhuş yapmak ve fuhuşa aracılık etmek gibi davranışlarının olup olmadığı,

c) Türk vatandaşlığını kazanmasında millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir halinin bulunup bulunmadığı,

hususları araştırılır ve oluşan olumlu veya olumsuz kanaat soruşturma formuna açık bir şekilde yazılır. Soruşturma formuna soruşturmaya ilişkin tutanaklar da eklenir.

(2) Soruşturması tamamlanan yabancının dosyası il müdürlüğüne iade edilir. Dosya gerekli inceleme ve araştırma yapılmak üzere il müdürlüğünce komisyona gönderilir.

Komisyon aşamasının en önemli adımı mülakattır. Yönetmelik m. 29'a göre yabancı ve eşi ayrı ayrı ve birlikte mülakata alınır ve evliliğin gerçek bir evlilik mi, yoksa vatandaşlık kazanmak amacıyla yapılmış bir evlilik mi olduğu araştırılır. Mülakat sonucunda oluşan kanaat mülakat formuna yazılır ve il müdürlüğü dosyayı karar alınmak üzere Bakanlığa gönderir. Kanun m. 18 uyarınca şartların tespiti illerde oluşturulan vatandaşlık başvuru inceleme komisyonunca yapılır; Yönetmelik m. 69'a göre komisyon, vali veya görevlendireceği vali yardımcısının başkanlığında il müdürlüğü, il emniyet müdürlüğü, il jandarma komutanlığı ve diğer birimlerin temsilcilerinden oluşur.

Türk Vatandaşlığı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik m. 29 — Türk vatandaşlığının evlenme yoluyla kazanılmasında komisyon tarafından yapılacak işlemler ve uygulanacak esaslar

(1) Türk vatandaşlığını kazanmak isteyen yabancı ve eşi, komisyon tarafından ayrı ayrı ve birlikte mülakata tabi tutulmak suretiyle evliliğin gerçek bir evlilik ya da Türk vatandaşlığını kazanmak amacıyla yapılmış bir evlilik olup olmadığı araştırılır.

(2) Mülakat sonucunda oluşan kanaat evlenme yoluyla Türk vatandaşlığının kazanılmasına ilişkin mülakat formuna yazılır. İl müdürlüğünce dosya karar alınmak üzere Bakanlığa gönderilir.

  1. Evlilik süresini ve belgeleri kontrol edin. Üç yıllık süre, evliliğin devamı ve Yönetmelik m. 26 belgeleri hazır olmalıdır.
  2. Başvuruyu yapın. Yerleşim yerinin bulunduğu valiliğe bizzat veya özel vekâletname ile başvurulur; dosya düzenlenir (Yön. m. 26, 64).
  3. Ön araştırma. Müracaat makamları, evliliğin süresi, sona ermiş olup olmadığı, yargılama durumu ve belgelerin tamlığı bakımından araştırma yapar (Yön. m. 25/2).
  4. İl emniyet müdürlüğü soruşturması ve arşiv araştırması. Aile birliği, bağdaşmayan faaliyet ve engel hali araştırılır (Yön. m. 28, 72/1).
  5. Komisyon mülakatı. Yabancı ve eşi ayrı ayrı ve birlikte mülakata alınır; kanaat mülakat formuna yazılır (Yön. m. 29).
  6. Bakanlık kararı. Dosya Bakanlığa gönderilir; uygun görülenler Bakanlık kararı ile vatandaşlığı kazanır, uygun görülmeyenlerin talebi reddedilir (Kanun m. 19/1). Aranan şartları taşımak mutlak hak sağlamaz (Kanun m. 10/1).

Kanun ve Yönetmelik sonuçlanma için sabit bir süre öngörmez. Yönetmelik m. 72/2'ye göre emniyet soruşturmasında evliliğin vatandaşlık amacıyla yapılıp yapılmadığı konusunda kanaate varılamazsa, Türk vatandaşı eşin yakınlarının ifadelerine de başvurularak kanaat oluşuncaya kadar periyodik olarak soruşturmaya devam edilir; araştırma ve soruşturma bir yıl geçerlidir (m. 72/4). Bu hükümler, bazı dosyaların neden uzun sürdüğünü de açıklar. Bu nedenle “şu kadar ayda vatandaş olunur” biçimindeki ifadeler genel bir hukuki dayanak taşımaz; sürecin hangi aşamada olduğu müracaat makamından ve tebligatlardan izlenmelidir.

Evlilik yoluyla Türk vatandaşlığı başvuru adımları: belgeler, başvuru, ön araştırma, emniyet soruşturması, komisyon ve karar
Adım adım: Evlilik yoluyla vatandaşlık başvuru süreci (Kaynak: 5901 s. K. m. 10, 16, 19; Yönetmelik m. 25-29, 64, 72)

Başvuru hangi hâllerde kabul edilmez veya reddedilir?

İki ayrı durum vardır. Birincisi, Yönetmelik m. 25/2'de sayılan hâller: üç yıldan beri evli olunmadığının, evliliğin boşanma veya müracaattan önce ölüm gibi nedenlerle sona erdiğinin, herhangi bir suçtan yargılamanın devam ettiğinin veya hükümlü ya da tutuklu olunduğunun ve istenen belgelerin ibraz edilemediğinin anlaşılması hâlinde başvuru kabul edilmez ve ilgiliye tebligat yapılır. İkincisi, soruşturma ve inceleme sonucunda yetkili makamın talebi reddetmesidir; Aşağıda incelenen örnek kararlarda “evlilik birliği ile bağdaşmayacak faaliyette bulunma” ve millî güvenlik veya kamu düzeni bakımından engel hâli gerekçeleri tartışılmıştır.

Altı aydan fazla hapis cezası ve ağır suç bağlantısı

Yönetmeliğin ortak hükümlerinden m. 72/5, taksirli suçlar hariç olmak üzere ertelenmiş, zamanaşımına uğramış, hükmün açıklanması geriye bırakılmış, paraya çevrilmiş veya affa uğramış olsa dahi altı aydan fazla hapis cezası alanların Türk vatandaşlığını kazanamayacağını belirtir; terör, casusluk ve kaçakçılık gibi faaliyetlerle bağlantısı tespit edilenler de aynı kapsamdadır. Hüküm vatandaşlığın kazanılmasına ilişkin ortak hükümler arasında yer aldığından, evlenme yoluyla yapılan başvurularda da uygulanması beklenir; bu bir yorumdur ve somut dosyada değerlendirilmelidir.

Türk Vatandaşlığı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik m. 72 — Araştırma, soruşturma ve geçerlilik süresi (fıkra 2, 4 ve 5)

(2) Türk vatandaşlığını kazanmak isteyen yabancı hakkında 28 inci madde uyarınca yerleşim yerinin bulunduğu güvenlik birimlerince yapılan soruşturma sonucunda evliliğin Türk vatandaşlığını kazanmak amacıyla yapılıp yapılmadığına dair olumlu veya olumsuz bir kanaate varılamaması halinde Türk vatandaşı eşin yakınlarının ifadelerine de başvurulmak suretiyle kanaat oluşuncaya kadar periyodik olarak soruşturma işlemine devam edilir.

(4) Türk vatandaşlığını kazanmak veya kaybetmek isteyen kişi hakkında yapılan araştırma ve soruşturma bir yıl geçerlidir, ancak gerekli görülen hallerde bu süre beklenmeksizin yeniden araştırma ve soruşturma yaptırılabilir.

(5) İlgili kurumlarca yapılan araştırma sonucunda Anayasa ile kurulu devlet düzenini yıkma yolunda faaliyette bulunduğu, bu faaliyetlerde bulunanlarla işbirliği yaptığı veya bunları maddi olarak desteklediği, Türkiye Cumhuriyetinin ülkesi ve milleti ile bölünmez bütünlüğüne karşı yurt içinde veya dışında, 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu kapsamına giren suçlarla ilgili faaliyetlerde bulunduğu, isyan, casusluk ve vatana ihanet suçlarına katıldığı, silah ve uyuşturucu madde kaçakçılığı, insan kaçakçılığı ve insan ticareti yaptığı veya bunlarla ilişki içerisinde bulunduğu tespit edilenler ile taksirli suçlar hariç olmak üzere ertelenmiş, zamanaşımına uğramış, hükmün açıklanması geriye bırakılmış, paraya çevrilmiş veya affa uğramış olsa dahi, altı aydan fazla hapis cezası alanlar Türk vatandaşlığını kazanamaz.

“Evlilik birliği ile bağdaşmayacak faaliyet” gerekçesi

Danıştay 10. Dairesi, E. 2015/3472, K. 2020/2913 sayılı kararında, Türk vatandaşı ile resmî nikâhla evli olan ve evliliği başvuru tarihinde devam eden bir yabancının başvurusunun, evlilikten önce girilen ve sonradan kaldırılan bir tahdit kaydına dayanılarak, m. 16/1-(b) şartının taşınmadığı gerekçesiyle reddedilmesini incelemiştir. Kararda ön inceleme ve araştırmada evliliğin normal bir evlilik olduğu ve tahkikatta olumsuzluğa rastlanmadığı tespitlerine de yer verilmiştir. Karar oy çokluğuyla verilmiş, karşı oy yazılmıştır. Daire, ret işlemini hukuka aykırı bulmuş ve idare mahkemesinin davayı reddeden kararını bozmuştur; kararda karar düzeltme yolu açık bırakılmıştır. Gerekçeden şu bölüm önem taşır:

“(...) davacının, evlilik süresi içerisinde evlilik birliğiyle bağdaşmayacak faaliyette bulunduğu yönünde herhangi bir somut tespit bulunmadığından, 5901 sayılı Kanun'un 16. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde yazılı şartı taşımadığı gerekçesiyle Türk vatandaşlığına alınma istemiyle yaptığı başvurunun reddi yolunda tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uyarlık görülmemiştir.”Danıştay 10. Daire, E. 2015/3472, K. 2020/2913, T. 14.09.2020

Karardan çıkan pratik sonuç, “bağdaşmayan faaliyet” gerekçesinin soyut kalamayacağı, evlilik süresi içindeki somut bir tespite dayanması gerektiğidir. Bu karar somut olaya ilişkindir ve oy çokluğuyla verilmiştir; her dosya kendi olgularıyla değerlendirilir.

Türk vatandaşı eşin sabıkası ret sebebi olur mu?

Ankara Bölge İdare Mahkemesi 10. İdari Dava Dairesi, E. 2019/531, K. 2019/485 sayılı kararında, başvurusu Türk vatandaşı eşin geçmişteki mahkûmiyeti ve hakkındaki diğer kayıtlar gerekçe gösterilerek reddedilen bir yabancının istinaf başvurusunu kabul etmiş ve ret işlemini iptal etmiştir. Daire, başvuru sahibinin m. 16/1-(b) şartını taşıdığını, eşe yönelik mahkûmiyet nedeniyle m. 16/1-(c) şartının da taşındığını kabul etmiştir. Karardan şu bölüm, Kanundaki şartların kime yönelik olduğunu gösterir:

“(...) bu gerekçenin davacıyla değil, Türk vatandaşı eşi ile ilgili olduğu, ancak 5901 sayılı Yasanın ilgili hükümlerinin başvuru sahiplerine yönelik şartlar içerdiği ve Türk vatandaşı eşe yönelik herhangi bir düzenlemeye yer verilmediği, öte yandan davacının Türk vatandaşı ile evlendiği ve evlilik tarihinden itibaren 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanununun 16. maddesinde belirtilen şartlara uygun bir yaşam sürdüğü, bu hususun davalı idarece yapılan tespitlerle de sabit olduğu görülmektedir.”Ankara Bölge İdare Mahkemesi 10. İdari Dava Dairesi, E. 2019/531, K. 2019/485, T. 03.04.2019

Karar, bölge idare mahkemesinin “kesin olarak” verdiği bir karardır ve her olayı bağlamaz; ancak Kanun m. 16/1'deki şartların başvuru sahibine yönelik olduğunu ve eşin kendi hukuki durumunun başvuru sahibinin durumuyla otomatik olarak özdeşleştirilemeyeceğini gösteren bir örnek olarak değerlendirilebilir.

Boşanma, ölüm veya butlan olursa ne olur?

  • Müracaattan önce boşanma veya ölüm: Evlilik bu nedenlerle müracaat tarihinden önce sona ermişse başvuru kabul edilmez (Yön. m. 25/2-b).
  • Başvurudan sonra eşin ölümü: Evliliğin başvurudan sonra Türk vatandaşı eşin ölümüyle sona ermesi hâlinde aile birliği içinde yaşama şartı aranmaz (Kanun m. 16/2).
  • Başvuru sürerken boşanma: Kanun m. 16/2 yalnızca eşin ölümünü istisna tuttuğundan, inceleme sürerken gerçekleşen boşanmada “evliliğin devam etmesi” şartının ortadan kalkacağı değerlendirilir. Bu bir yorumdur; boşanma sürecindeki başvuru sahiplerinin dosyalarını ayrıca değerlendirmeleri gerekir.
  • Evlenmenin butlanı: Kanun m. 16/3, iyiniyetli yabancının vatandaşlığı muhafaza edeceğini belirtir. Yönetmelik m. 31/1 ise asıl kuralı açıkça koyar: evlenme yoluyla vatandaşlığı kazanan kişi, evliliğin butlanına karar verilmesi hâlinde vatandaşlığı kaybeder; ancak Bakanlıkça yapılacak inceleme sonucunda evlenmede iyiniyetli olduğu tespit edilirse vatandaşlığı muhafaza eder. Butlanına karar verilen evlilikten olan çocuk, ana ve babanın iyiniyetine bakılmaksızın vatandaşlığını muhafaza eder (m. 31/2).
  • Çocuklar: Yetkili makam kararı ile vatandaşlığın kazanılması eşin vatandaşlığına tesir etmez; ana veya babanın velayeti kendisinde bulunan çocukları diğer eşin muvafakatiyle vatandaşlığı kazanır (Kanun m. 20/2). Birlikte işlem görmeyen çocuklar ergin olduktan sonra başvurursa m. 11 hükümleri uygulanır (m. 20/3).

Türk Vatandaşlığı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik m. 31 — Evliliğin iptalinde iyiniyetin korunması

(1) Evlenme yoluyla Türk vatandaşlığını kazanan kişi, evliliğinin butlanına karar verilmesi halinde Türk vatandaşlığını kaybeder. Ancak, evlenme ile Türk vatandaşlığını kazanan yabancı, Bakanlıkça yapılacak inceleme sonucunda evlenmede iyiniyetli olduğunun tespiti durumunda Türk vatandaşlığını muhafaza eder.

(2) Butlanına karar verilmiş evlenmeden olan çocuk ise ana ve babalarının evlenmede iyiniyetli olup olmadıklarına bakılmaksızın Türk vatandaşlığını muhafaza eder.

Ret kararına karşı hangi dava yolu izlenir?

Başvurunun reddine ilişkin İçişleri Bakanlığı Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü işlemi idari bir işlemdir ve idari yargıda iptal davasına konu olabilir. Dava açma süresi genel kural olarak 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m. 7 uyarınca altmış gündür ve yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar. Yönetmelik m. 73/3 uyarınca talebi reddedilen kişi yeniden müracaat edebilir; bu durumda müracaat makamlarınca yeni bir başvuru dosyası düzenlenir. Dava ile yeniden başvuru arasında tercih, ret gerekçesine göre yapılmalıdır. Yukarıdaki Danıştay ve bölge idare mahkemesi kararları, bu davaların ilk derece, istinaf ve temyiz aşamalarında esasa girilerek değerlendirildiğini göstermektedir. Ret gerekçesi (örneğin “bağdaşmayan faaliyet” veya “engel hali”) dava dilekçesinde somut belgelerle karşılanmalı; ret işleminin dayandığı soruşturma dosyası ve tutanaklar istenmelidir.

Evlilik yoluyla vatandaşlıkta başvurunun kabul edilmemesi ve reddi: nedenler ve başvuru yolları tablosu
Tablo: Başvurunun kabul edilmemesi, reddi ve dava yolu (Kaynak: Yönetmelik m. 25, 72/5, 73/3; 2577 s. K. m. 7)

Evlilik yoluyla vatandaşlıkta sık yapılan hatalar nelerdir?

  • Üç yıllık süreyi yanlış hesaplamak: Eş sonradan vatandaş olduysa süre eşin vatandaşlığı kazandığı tarihten sayılır (Yön. m. 25/3).
  • Yargılaması devam ederken başvurmak: Herhangi bir suçtan yargılama devam ediyorsa başvuru kabul edilmez (Yön. m. 25/2-c).
  • Belgeleri eksik vermek: Yönetmelik m. 26 belgelerinin ibraz edilememesi başvurunun kabul edilmemesine yol açar (Yön. m. 25/2-ç).
  • Soruşturma aşamasına hazırlıksız girmek: Aile birliği içinde yaşama ve evliliğin gerçekliği il emniyet müdürlüğünce araştırılır (Yön. m. 28).
  • Hak sanmak: Şartların sağlanması vatandaşlığı garanti etmez; m. 10/1 mutlak hak tanımaz.
  • Dava süresini kaçırmak: Ret işlemine karşı süre, tebliği izleyen günden işler.
  • Posta ile başvurmak: Posta yoluyla yapılan müracaatlar kabul edilmez (Yön. m. 64/1).
  • Mülakata hazırlıksız girmek: Yabancı ve eşi ayrı ayrı ve birlikte mülakata alınarak evliliğin gerçek bir evlilik olup olmadığı araştırılır (Yön. m. 29/1).

Başvurudan önce kontrol listesi

  1. Türk vatandaşı ile en az üç yıldan beri evli misiniz ve süre, eşin vatandaşlık kazanma tarihine göre hesaplandı mı?
  2. Evlilik başvuru tarihinde devam ediyor mu?
  3. Hakkınızda devam eden bir ceza yargılaması, hükümlülük veya tutukluluk var mı?
  4. Aile birliği içinde yaşadığınızı gösteren adres ve belge kayıtlarınız tutarlı mı?
  5. Yönetmelik m. 26 belgeleri (nüfus kayıt örneği, pasaport, ikamet tezkeresi, makbuz) tamam mı?
  6. Ret hâlinde tebligat ve karar tarihleri takvime işlenecek mi?

LimanLegal Hukuk Bürosu: Yabancılar hukuku ve vatandaşlık dosyalarında hukuki destek

LimanLegal Hukuk Bürosu, İstanbul Kartal'daki bürosundan yabancılar hukuku alanında idari başvuru ve dava süreçlerinde hukuki danışmanlık ve vekillik hizmeti vermektedir. Aşağıdaki bilgiler, büroyla ilgili olgusal bilgilendirmedir.

Yazar Hakkında

Av. Coşkun GENÇ, İstanbul Barosuna kayıtlı bir avukattır ve LimanLegal Hukuk Bürosunda çalışmaktadır. Yabancılar hukuku alanında ikamet izni ve vatandaşlık başvuruları ile bu işlemlere karşı açılan idari başvuru ve davalarda görev almakta, alandaki mevzuat değişikliklerini ve yargı kararlarını limanlegal.com üzerinde paylaşmaktadır.

Vatandaşlık başvurunuz reddedildi mi?

İptal davası süresi tebliğ tarihinden işler ve kısadır. Ret yazınızı, tebligat zarfınızı ve evlilik belgelerinizi hazırlayın; dosyanızı süre dolmadan inceleyelim.

Hemen İletişime Geçin

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

Türk vatandaşı ile evlenince Türk vatandaşı olunur mu?

Hayır. 5901 sayılı Kanun m. 16/1 uyarınca bir Türk vatandaşı ile evlenme doğrudan Türk vatandaşlığını kazandırmaz. Yabancı, belirli şartları taşıyorsa vatandaşlığı kazanmak üzere başvuruda bulunabilir; vatandaşlık ise yetkili makam kararıyla kazanılır. Aranan şartları taşımak da m. 10/1 uyarınca kişiye mutlak bir hak sağlamaz.

Evlilik yoluyla vatandaşlık için kaç yıl evli olmak gerekir?

Kanun m. 16/1, Türk vatandaşı ile en az üç yıldan beri evli olmayı ve evliliğin devam etmesini arar. Yönetmelik m. 25/2-a, üç yıldan beri evli olmayan yabancının başvurusunun kabul edilmeyeceğini belirtir. Başvuru yapılmadan önce evlilik tarihinin ve eşin vatandaşlık kazanma tarihinin birlikte kontrol edilmesi gerekir.

Eşim sonradan vatandaş olduysa üç yıl nasıl hesaplanır?

Yönetmelik m. 25/3'e göre vatandaşlığı kazanmak isteyen yabancının eşi sonradan Türk vatandaşlığını kazanmışsa evlilikte geçen sürenin hesaplanmasında eşin Türk vatandaşlığını kazanma tarihi esas alınır. Yani evlilik daha önce yapılmış olsa bile üç yıllık süre, eşin vatandaşlığı kazandığı tarihten başlayarak değerlendirilir.

Başvuruda hangi şartlar aranır?

Kanun m. 16/1 uyarınca üç yıllık evliliğe ek olarak aile birliği içinde yaşama, evlilik birliği ile bağdaşmayacak bir faaliyette bulunmama ve millî güvenlik ile kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir hali bulunmama şartları aranır. Bu şartlar Yönetmelik m. 28 uyarınca il emniyet müdürlüğünce yapılan soruşturmada araştırılır.

Başvuru için hangi belgeler gerekir?

Yönetmelik m. 26/1 uyarınca form dilekçe, Türk vatandaşı eşin nüfus kayıt örneği, pasaport veya benzeri belge, doğum belgesi veya nüfus kayıt örneği, Türkiye'de yerleşim yeri varsa en son tarihli ikamet tezkeresi, varsa kesinleşmiş mahkeme kararı örneği ve hizmet bedeli makbuzu gibi belgelerden oluşan dosya düzenlenir.

Başvuru süreci nasıl işler?

Müracaat makamlarınca ön araştırma yapılır, dosya düzenlenir ve il emniyet müdürlüğünce aile birliği, bağdaşmayan faaliyet ve engel hali yönünden soruşturma yapılır. Ardından yabancı ve eşi komisyonda mülakata alınır ve dosya karar için İçişleri Bakanlığına gönderilir (Yön. m. 29). Sonuçlanma için sabit bir süre öngörülmemiştir; kanaat oluşmazsa soruşturma periyodik olarak sürdürülebilir (Yön. m. 72/2).

Boşanırsam vatandaşlık başvurum ne olur?

Yönetmelik m. 25/2-b uyarınca evliliğin boşanma veya müracaat tarihinden önce ölüm gibi nedenlerle sona ermesi hâlinde başvuru kabul edilmez. Evlilik başvuru sırasında devam etmelidir. Kanun m. 16/2 yalnızca başvurudan sonra eşin ölümünü istisna tuttuğu için, inceleme sürerken boşanma hâlinde de evliliğin devamı şartının ortadan kalkacağı değerlendirilir; bu bir yorumdur.

Hakkımda ceza yargılaması varsa başvurabilir miyim?

Yönetmelik m. 25/2-c uyarınca herhangi bir suçtan dolayı yargılamasının devam ettiği veya hükümlü ya da tutuklu olduğu anlaşılan yabancının başvurusu kabul edilmez. Kesinleşmiş mahkeme kararı varsa onaylı örneği Yönetmelik m. 26/1-e uyarınca dosyaya konulur. Somut durumun değerlendirilmesi için hukuki destek alınması yararlıdır.

“Evlilik birliği ile bağdaşmayacak faaliyet” ne demektir?

Kanun m. 16/1-b bu ifadeyi şart olarak koyar; Yönetmelik m. 28/1-b ise fuhuş yapmak ve fuhuşa aracılık etmek gibi davranışları örnek olarak sayar. Danıştay 10. Dairesi E. 2015/3472, K. 2020/2913 kararında, evlilik süresi içinde bağdaşmayan faaliyete ilişkin somut tespit bulunmadığı gerekçesiyle ret işlemini hukuka aykırı bulmuştur.

Türk vatandaşı eşin sabıkası başvuruyu engeller mi?

Ankara Bölge İdare Mahkemesi 10. İdari Dava Dairesi E. 2019/531, K. 2019/485 kararında, eşin mahkûmiyetlerine dayanılarak verilen reddi, Kanundaki şartların başvuru sahibine yönelik olduğu gerekçesiyle iptal etmiştir. Karar somut olaya ilişkindir; her başvuru kendi olgularıyla değerlendirilir ve idarenin takdir yetkisi yargı denetimine tabidir.

Şartları taşırsam vatandaşlık garanti mi?

Hayır. Kanun m. 10/1 uyarınca aranan şartları taşımak vatandaşlığın kazanılmasında kişiye mutlak bir hak sağlamaz. Kanun m. 19/1 uyarınca İçişleri Bakanlığı başvuruyu inceler; durumu uygun bulunanlar Bakanlık kararıyla vatandaşlığı kazanır, uygun görülmeyenlerin talebi reddedilir. Ret işlemi idari yargıda denetlenebilir ve gerekçesinin somut olgulara dayanması gerekir.

Başvurudan sonra eşim ölürse ne olur?

Kanun m. 16/2 uyarınca başvurudan sonra Türk vatandaşı eşin ölümü nedeniyle evliliğin sona ermesi hâlinde m. 16/1-(a) bendindeki aile birliği içinde yaşama şartı aranmaz. Müracaat tarihinden önce ölüm hâlinde ise Yönetmelik m. 25/2-b uyarınca başvuru kabul edilmez. Tarihlerin doğru belirlenmesi bu nedenle önemlidir.

Evlenmenin butlanına karar verilirse vatandaşlık gider mi?

Yönetmelik m. 31/1'e göre kural olarak kaybedilir: evlenme yoluyla vatandaşlığı kazanan kişi, evliliğin butlanına karar verilirse vatandaşlığı kaybeder. Ancak Bakanlıkça yapılacak inceleme sonucunda evlenmede iyiniyetli olduğu tespit edilirse vatandaşlığı muhafaza eder (Kanun m. 16/3). Bu evlilikten olan çocuk ise ana babanın iyiniyetine bakılmaksızın vatandaşlığı korur.

Çocuklarım da vatandaşlık kazanır mı?

Kanun m. 20/2 uyarınca yetkili makam kararı ile vatandaşlığın kazanılması eşin vatandaşlığına tesir etmez. Ana veya babanın velayeti kendisinde bulunan çocukları, diğer eşin muvafakat etmesi hâlinde vatandaşlığı kazanır; muvafakat verilmezse ana veya babanın mutad meskeninin bulunduğu ülkedeki hâkim kararına göre işlem yapılır.

Başvurum reddedilirse ne yapabilirim?

Ret işlemine karşı idari yargıda iptal davası açılabilir; genel kural olarak süre, 2577 sayılı Kanun m. 7 uyarınca yazılı bildirimi izleyen günden başlayarak altmış gündür. Yönetmelik m. 73/3 uyarınca yeniden müracaat da mümkündür ve yeni dosya düzenlenir. Hangi yolun seçileceği ret gerekçesine göre belirlenmeli, tebligat tarihi saklanmalıdır.

Evlilik yoluyla başvuru nereye yapılır?

Yönetmelik m. 64/1 uyarınca başvuru yurt içinde yerleşim yerinin bulunduğu valiliğe, yurt dışında dış temsilciliklere yapılır. Başvuru bizzat veya özel vekâletname ile yapılabilir; posta yoluyla yapılan müracaatlar kabul edilmez. Başvuru tarihi, form dilekçenin evrak kaydına alındığı tarihtir (m. 64/6). Güncel randevu usulü önceden teyit edilmelidir.

Evlilik yoluyla vatandaşlıkta mülakat yapılır mı?

Evet. Yönetmelik m. 29/1 uyarınca yabancı ve eşi, valilik bünyesindeki vatandaşlık başvuru inceleme komisyonu tarafından ayrı ayrı ve birlikte mülakata alınır ve evliliğin gerçek bir evlilik mi yoksa vatandaşlık kazanmak amacıyla yapılmış bir evlilik mi olduğu araştırılır. Kanaat mülakat formuna yazılır, dosya karar için Bakanlığa gönderilir. Yurt dışı başvurularda mülakatı konsolosluk yapar (m. 30/2).

Altı aydan fazla hapis cezası başvuruya engel mi?

Yönetmelik m. 72/5, taksirli suçlar hariç olmak üzere ertelenmiş, zamanaşımına uğramış, hükmün açıklanması geriye bırakılmış, paraya çevrilmiş veya affa uğramış olsa dahi altı aydan fazla hapis cezası alanların vatandaşlığı kazanamayacağını belirtir. Hüküm ortak hükümler arasında yer aldığından evlenme yoluyla başvurularda da uygulanması beklenir; bu bir yorumdur.

Hangi hâllerde hukuki destek almak gerekir?

Üç yıllık sürenin hesabında tereddüt varsa, hakkınızda yargılama veya eski bir güvenlik kaydı bulunuyorsa, belge eksikliği söz konusuysa ya da ret kararı aldıysanız hukuki destek yararlıdır. İdari yargıda süreler tebliğ tarihinden işlediği için ret yazısı ve tebligat zarfı saklanmalı, süre dolmadan başvurulmalıdır.

Önemli: Bu yazı 1 Kasım 2026 itibarıyla yürürlükteki mevzuat ve erişilebilen kaynaklar esas alınarak genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Başvuru usulleri, randevu sistemleri ve idarenin uygulaması değişebilir; işlem yapmadan önce güncel mevzuat ve kurum duyuruları kontrol edilmelidir.


Kaynaklar ve dayanaklar
— 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu (mevzuat.gov.tr)
— Türk Vatandaşlığı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik (mevzuat.gov.tr)
— 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu (mevzuat.gov.tr)
— Danıştay 10. Daire, E. 2015/3472, K. 2020/2913, T. 14/09/2020
— Ankara Bölge İdare Mahkemesi 10. İdari Dava Dairesi, E. 2019/531, K. 2019/485, T. 03/04/2019

Bu yazı Av. Coşkun GENÇ tarafından genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Somut olayınıza ilişkin değerlendirme için LimanLegal Hukuk Bürosu ile iletişime geçebilirsiniz.

Bu yazıyı hazırlayan

Avukat, LimanLegal kurucu ortağı

İstanbul Barosu

Eğitim: MEF Üniversitesi Hukuk Fakültesi; MEF Üniversitesi Kamu Hukuku Yüksek Lisansı

Devamını oku

Avukat, LimanLegal kurucu ortağı

İstanbul Barosu

Eğitim: İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi; Boğaziçi Üniversitesi İşletme Yüksek Lisansı (MA)

Devamını oku

İlgili Makaleler

Tüm Yabancılar Hukuku makaleleri →