Nafaka Artırım, Azaltma ve Kaldırma Davaları
Av. Coşkun GENÇ · LimanLegal Hukuk Bürosu · 12 Ekim 2026 · Okuma süresi: yaklaşık 17 dakika
Nafaka artırım, azaltma ve kaldırma davaları, mahkeme kararıyla ya da anlaşmalı boşanma protokolüyle belirlenmiş bir nafakanın sonradan değişen koşullara uyarlanmasını sağlayan davalardır. Nafaka, kararın verildiği günün gelirine, ihtiyacına ve fiyat düzeyine göre kurulur; yıllar içinde çocuk büyür, paranın alım gücü düşer, taraflardan biri işini kaybeder ya da yeni bir gelir edinir. Türk Medeni Kanunu bu nedenle yoksulluk nafakası için 176. maddede, iştirak nafakası için 331. maddede yeniden belirleme yolunu açık tutmuştur. İstanbul Kartal'da aile hukuku alanında çalışan LimanLegal Hukuk Bürosu tarafından hazırlanan bu yazıda bu davaların koşulları, sona erme hâlleri, kararın geçerlilik tarihi, protokol nafakası ve ispat konuları Yargıtay kararlarıyla açıklanmaktadır.
Kısa cevaplar
- Artırım: Mali durum değişmişse ya da hakkaniyet gerektiriyorsa istenir; iştirak nafakasında çocuğun artan ihtiyaçları başlıca ölçüdür.
- Artış oranı: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, olağanüstü bir değişiklik yoksa ÜFE oranında artışı esas alır; ancak talep TÜFE ise talebin dışına çıkılmaz.
- Azaltma: Yükümlünün ödeme gücünün azalması ya da alacaklının gelir edinmesi indirim sebebidir; alacaklının asgari ücretli işe girmesinin etkisi konusunda Hukuk Genel Kurulu kararları farklı sonuçlara varmıştır.
- Sona erme: Yeniden evlenme, ölüm ve çocuğun erginliği kendiliğinden; fiilen evliymiş gibi yaşama, yoksulluğun kalkması ve haysiyetsiz hayat mahkeme kararıyla.
- Geçerlilik tarihi: Artırma, azaltma ve kaldırma kararları dava tarihinden itibaren hüküm doğurur.
- Protokol: Anlaşmalı boşanmada kararlaştırılan nafaka da değişen koşullara göre yeniden belirlenebilir.
- Mahkeme ve usul: Aile mahkemesi; nafaka alacaklısının ya da davalının yerleşim yeri mahkemesi (kesin yetki değil); basit yargılama usulü.
Nafaka artırım, azaltma ve kaldırma davası nedir?

Nafaka artırım, azaltma ve kaldırma davası, daha önce hükmedilmiş bir nafakanın miktarının ya da varlığının, karardan sonra ortaya çıkan değişiklikler nedeniyle yeniden belirlenmesi için açılan bağımsız bir davadır. Kusur, tazminat ve velayet yeniden tartışılmaz; incelenen, nafakanın bağlandığı tarihteki denge ile bugünkü durum arasında fark doğup doğmadığıdır.
Kanun iki nafaka türü için ayrı hüküm öngörür. Yoksulluk nafakasında 176. madde, mali durum değişikliği ya da hakkaniyet hâlinde iradın artırılmasına veya azaltılmasına izin verir ve üçüncü fıkrada sona erme hâllerini sayar. İştirak nafakasında 331. madde, durum değiştiğinde hâkimin istem üzerine nafaka miktarını yeniden belirleyeceğini ya da nafakayı kaldıracağını öngörür. Nafaka türleri için tedbir, iştirak ve yoksulluk nafakası arasındaki farklar yazısına, konunun bütünü için nafaka rehberine bakılabilir.
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 176 — Tazminat ve nafakanın ödenme biçimi
Maddî tazminat ve yoksulluk nafakasının toptan veya durumun gereklerine göre irat biçiminde ödenmesine karar verilebilir.
Manevî tazminatın irat biçiminde ödenmesine karar verilemez.
İrat biçiminde ödenmesine karar verilen maddî tazminat veya nafaka, alacaklı tarafın yeniden evlenmesi ya da taraflardan birinin ölümü hâlinde kendiliğinden kalkar; alacaklı tarafın evlenme olmaksızın fiilen evliymiş gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması ya da haysiyetsiz hayat sürmesi hâlinde mahkeme kararıyla kaldırılır.
Tarafların malî durumlarının değişmesi veya hakkaniyetin gerektirdiği hâllerde iradın artırılması veya azaltılmasına karar verilebilir.
Hâkim, istem hâlinde, irat biçiminde ödenmesine karar verilen maddî tazminat veya nafakanın gelecek yıllarda tarafların sosyal ve ekonomik durumlarına göre ne miktarda ödeneceğini karara bağlayabilir.
Artırım davasını nafaka alacaklısı, yani yoksulluk nafakasında boşanan eş, iştirak nafakasında velayeti kendisine verilen ana ya da baba açar; azaltma ve kaldırma davasını ise nafaka yükümlüsü açar.
Nafaka hangi koşullarda artırılır?
Nafaka, tarafların mali durumları değiştiğinde ya da hakkaniyet bunu gerektirdiğinde artırılır; kanun artırım için belirli bir bekleme süresi ya da sabit bir oran öngörmez. Hukuk Genel Kurulu da iradın artırılması ya da azaltılması için bu iki ölçütten birinin arandığını belirtmektedir.
Mahkemelerin artırım davalarında değerlendirdiği başlıca olgular şunlardır:
- Aradan geçen süre ve paranın alım gücü: Nafakanın bağlandığı tarihten dava tarihine kadar geçen süre ve bu sürede ekonomik göstergelerde yaşanan değişim.
- Nafaka alacaklısının ihtiyaçları: Barınma, sağlık, eğitim gibi giderlerdeki artış; iştirak nafakasında çocuğun yaşı ve okul durumu.
- Yükümlünün geliri: Maaş artışı, yeni bir iş, kira ya da şirket geliri, malvarlığındaki büyüme.
- Kararda artış hükmü bulunup bulunmadığı: Nafakaya her yıl belirli bir oranda artış uygulanıyorsa, bu artışın ihtiyacı karşılayıp karşılamadığı.
Hâkim bu olguları birlikte tartar ve miktarı, takdir yetkisi tanınan konularda hukuka ve hakkaniyete göre karar verilmesini öngören 4. madde uyarınca belirler; talep edilen tutar üst sınırdır. Bu yazıda aktarılan kararların ortak yönü, ekonomik durum yeterince araştırılmadan verilen kararların bozulmasıdır.
İştirak nafakasında çocuğun yaşı ve eğitim giderleri nasıl etki eder?
İştirak nafakasının artırılmasında belirleyici olan, çocuğun büyümesiyle birlikte artan ihtiyaçlarıdır; kanun nafaka miktarının çocuğun ihtiyaçları ile ana ve babanın hayat koşulları ve ödeme güçleri dikkate alınarak belirleneceğini, çocuğun kendi gelirlerinin de hesaba katılacağını öngörür.
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 330 — Nafaka miktarının takdiri
Nafaka miktarı, çocuğun ihtiyaçları ile ana ve babanın hayat koşulları ve ödeme güçleri dikkate alınarak belirlenir. Nafaka miktarının belirlenmesinde çocuğun gelirleri de göz önünde bulundurulur.
Nafaka her ay peşin olarak ödenir.
Hâkim istem hâlinde, irat biçiminde ödenmesine karar verilen nafakanın gelecek yıllarda tarafların sosyal ve ekonomik durumlarına göre ne miktarda ödeneceğini karara bağlayabilir.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, yerel mahkemenin iştirak nafakasının artırılması talebini reddettiği ve bu kararında direndiği bir dosyada artırım koşullarının oluştuğu sonucuna varmış ve direnme kararını bozmuştur:
"Yukarıda açıklanan ilkeler çerçevesinde somut olaya gelindiğinde, müşterek çocuk ...’nın dosyaya yansıyan sağlık problemleri, artan eğitim harcamaları, ilerleyen yaşı ile birlikte çoğalan ihtiyaçları göz önünde bulundurulduğunda, taraflar arasında görülen boşanma davası sırasında belirlenen iştirak nafakasının çocuğun ihtiyaçlarına göre arttırılması gerektiğinin kabulü gerekir."— Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 05.11.2019 tarihli, E. 2017/2916, K. 2019/1130 sayılı karar
O dosyada boşanma hükmüyle nafakaya her yıl endeks ortalamasına göre artış zaten öngörülmüştü; Kurul buna rağmen yeniden belirleme gerektiğini kabul etmiş, artırımın tek yönlü bir hesap olmadığını da hatırlatmıştır:
"Ne var ki, iştirak nafakasının yeniden tayini sırasında davacının da gelir durumunun gözetilmesi önemlidir."— Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 05.11.2019 tarihli, E. 2017/2916, K. 2019/1130 sayılı karar
Velayeti elinde bulunduran ebeveynin geliri yüksekse, çocuğun artan giderinin tamamı diğer ebeveyne yüklenmez. Velayete ilişkin ölçütler için velayet davasında çocuğun üstün yararı yazısına bakılabilir.
Yargıtay'ın ÜFE oranında artış yaklaşımı nedir?
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, nafaka alacaklısının ihtiyaçlarında ve yükümlünün gelirinde nafakanın takdir edildiği tarihe göre olağanüstü bir değişiklik yoksa, nafakalara Türkiye İstatistik Kurumu'nun yayımladığı üretici fiyat endeksi (ÜFE) oranında artış uygulanmasını aramaktadır. Daire, nafakalara tüketici fiyat endeksi (TÜFE) oranında artış öngören bir kararı bu gerekçeyle düzelterek onamıştır:
"Davacı kadın ve ortak çocuk yararına hükmolunan yoksulluk ve iştirak nafakası hakkında nafaka alacaklısının ihtiyaçları ile nafaka yükümlüsünün gelir durumunda, nafakanın takdir edildiği tarihe göre olağanüstü bir değişiklik olmadığı takdirde; nafakalara TÜİK’in yayınladığı ÜFE oranında artış uygulanması gerekirken TÜFE oranında artış hükmü kurulması bozmayı gerektirir."— Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 13.12.2023 tarihli, E. 2023/2581, K. 2023/6169 sayılı karar
Endeks konusunda da hâkim taleple bağlıdır. Daire, davacının TÜFE oranında artış istediği bir dosyada ÜFE oranında artışa hükmedilmesini talebin aşılması saymış ve hükmü TÜFE yazarak düzeltmiştir (12.02.2026 tarihli, E. 2025/10011, K. 2026/1614). Önceki hükümde artış hükmü yoksa ve nafaka dava tarihinden itibaren artırılmışsa yıllık artışın dava tarihini izleyen yıldan uygulanacağını, bu konuda da talebe bağlı kalınacağını belirtmiştir (23.06.2026 tarihli, E. 2026/5699, K. 2026/7062).
Dikkat: ÜFE ölçütü olağanüstü değişiklik bulunmayan dosyalar içindir; gelirde ya da ihtiyaçta belirgin bir değişiklik varsa hâkim yeni dengeyi endeksle bağlı kalmadan kurar. Dilekçede istenen oran ve tutar aşılmaz.
Kararda gelecek yıllar için artış oranı belirlenmişse artırım davası açılabilir mi?
Evet; kararda ya da protokolde gelecek yıllar için bir artış oranı belirlenmiş olması, koşulları varsa artırım davası açılmasına engel değildir. Hâkimin istem hâlinde gelecek yıllardaki miktarı belirleme yetkisi yoksulluk nafakası için 176. maddenin son fıkrasında, iştirak nafakası için 182. maddenin son fıkrasında ve 330. maddenin üçüncü fıkrasında düzenlenmiştir.
Artış oranı ancak istem üzerine belirlenebildiğinden, boşanma davasında böyle bir talepte bulunulmamışsa nafaka sabit kalır ve değer kaybı ancak artırım davasıyla giderilebilir. Artış oranı bulunsa bile olağan artışın karşılayamadığı bir değişiklikte yeniden belirleme istenebilir; yukarıdaki Hukuk Genel Kurulu kararı bu yöndedir. Okul kademesinin değişmesi, yeni bir sağlık gideri ya da yükümlünün gelirindeki belirgin yükseliş gibi somut olgular gösterilmelidir.
Nafaka hangi hâllerde azaltılır?

Nafaka, yükümlünün ödeme gücünün azalması ya da alacaklının ekonomik durumunun iyileşmesi hâlinde, hakkaniyet ölçüsünde azaltılır. Yükümlünün gelirindeki kalıcı düşüş, mali güç ve ödeme gücü ölçütleri nedeniyle her iki nafaka türünde indirim talebine dayanak olabilir.
Yoksulluk nafakasında sık karşılaşılan durum, alacaklının çalışmaya başlamasıdır. Hukuk Genel Kurulu'nun 2019 tarihli kararına göre asgari ücret düzeyinde bir gelir yoksulluğu ortadan kaldırmaz:
"Elbette az yukarda yer verilen Hukuk Genel Kurulu kararlarıyla da istikrarlı bir şekilde vurgulandığı gibi, günümüzün ekonomik ve sosyal koşullarında asgari ücretle bir işte çalışmanın yoksulluğu ortadan kaldıracağını söylemek mümkün olmadığından nafaka alacaklısı davalının yoksulluğunun ortadan kalkmadığının kabulü gerekecektir."— Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 14.11.2019 tarihli, E. 2017/1013, K. 2019/1180 sayılı karar
Kurul, bu düzeydeki ya da biraz üzerindeki bir gelirin nafaka miktarının belirlenmesinde esas alınacağını da vurgular. Kurul'un 24.12.2014 tarihli, E. 2013/1364, K. 2014/1082 sayılı kararıyla benimsediği Özel Daire gerekçesinde de alacaklıya bağlanan yetim aylığının yoksulluğu kaldırmadığı, kaldırma talebinin azaltma talebini de içerdiği kabul edilmiştir.
Buna karşılık Hukuk Genel Kurulu, 2023 yılında oy çokluğuyla verdiği iki kararda (08.03.2023 tarihli, E. 2022/142, K. 2023/184 ve 31.05.2023 tarihli, E. 2022/764, K. 2023/532) asgari ücretle sürekli ve düzenli geliri bulunan eşin boşanma yüzünden yoksulluğa düşmeyeceği ve yoksulluk nafakası koşullarının oluşmadığı sonucuna varmıştır. Bu kararlar boşanma davasında verilmiştir; birinde yükümlünün geliri düşük bir emekli aylığından ibarettir, diğerinde ise alacaklının asgari ücretin yanında kira geliri de vardır. Sonuç, gelirin sürekliliğine, tarafların gelirleri arasındaki farka ve diğer malvarlığına göre değişmekte; aynı olgu indirim ya da kaldırma sebebi sayılabilmektedir.
Yükümlünün yeniden evlenmesi ve yeni çocuğunun olması
Yükümlünün yeniden evlenmesi ya da yeni bir çocuğunun dünyaya gelmesi kanunda ayrıca sayılmış bir indirim sebebi değildir; bu olgular ödeme gücünü etkilediği ölçüde mali durum değişikliği ve hakkaniyet çerçevesinde değerlendirilir. E. 2017/2916 sayılı Hukuk Genel Kurulu kararına konu olayda baba yeniden evlendiğini savunmuş, Kurul buna rağmen artırım yapılması gerektiğine karar vermiştir.
Yükümlünün ödeme gücünü yitirmesi
Yükümlünün kendi kusuru olmaksızın ödeme gücünü yitirmesi, indirimin ötesinde nafakanın kaldırılmasına da yol açabilir. Hukuk Genel Kurulu, alacaklının asgari ücretle çalıştığı, yükümlünün ise gelirinin bulunmadığı ve nafakanın ailesi tarafından ödendiği bir dosyada yoksulluk nafakasının kaldırılmasına ilişkin direnme kararını oy çokluğuyla onamış; gerekçesinde 175. maddedeki mali güç ölçütüne dayanmıştır:
"Kanun metnindeki “mali gücü oranında” ifadesi ile borçlunun ekonomik gücünün varlığına işaret edilmiştir. Bu durumda kanunun sözünden çıkan manadan, borçlunun mali gücünün bulunmaması durumunda nafakanın kaldırılmasına da hükmedilebilecektir."— Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 14.11.2019 tarihli, E. 2017/1013, K. 2019/1180 sayılı karar
Kararda azınlıkta kalan üyeler indirim yönünde görüş bildirmiştir. Kaldırma talebi azaltmayı da içerdiğinden kaldırma koşulları oluşmasa bile indirime karar verilebilir.
Nafaka hangi hâllerde kendiliğinden, hangi hâllerde mahkeme kararıyla sona erer?
Yoksulluk nafakası, alacaklının yeniden evlenmesi ya da taraflardan birinin ölümü hâlinde kendiliğinden; alacaklının evlenme olmaksızın fiilen evliymiş gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması ya da haysiyetsiz hayat sürmesi hâlinde ise ancak mahkeme kararıyla sona erer. İkinci grupta kaldırma kararı alınmadıkça nafaka işlemeye devam eder.
| Sona erme sebebi | Nafaka türü | Nasıl sona erer? | Yükümlünün yapması gereken |
|---|---|---|---|
| Alacaklının yeniden evlenmesi | Yoksulluk nafakası | Kendiliğinden (TMK m. 176/3) | Dava gerekmez; takip varsa icra dairesine başvurulur |
| Taraflardan birinin ölümü | Yoksulluk nafakası | Kendiliğinden (TMK m. 176/3) | Dava gerekmez |
| Evlenme olmaksızın fiilen evliymiş gibi yaşama | Yoksulluk nafakası | Mahkeme kararıyla (TMK m. 176/3) | Kaldırma davası açılır; birlikte yaşamın evlilik benzeri olduğu ispatlanır |
| Yoksulluğun ortadan kalkması | Yoksulluk nafakası | Mahkeme kararıyla (TMK m. 176/3) | Kaldırma davası açılır; alacaklının gelir ve malvarlığı araştırılır |
| Haysiyetsiz hayat sürme | Yoksulluk nafakası | Mahkeme kararıyla (TMK m. 176/3) | Kaldırma davası açılır; süreklilik gösteren yaşam biçimi ispatlanır |
| Çocuğun ergin olması | İştirak nafakası | Kendiliğinden (TMK m. 328/1) | Dava gerekmez; takip sürüyorsa icra dairesine, ret hâlinde icra mahkemesine başvurulur |
| Durumun değişmesi (velayetin değişmesi, çocuğun gelir edinmesi gibi) | İştirak nafakası | Mahkeme kararıyla (TMK m. 331) | Yeniden belirleme ya da kaldırma davası açılır |
Fiilen evliymiş gibi yaşama
Bu sebep kendiliğinden sonuç doğurmaz; yükümlü dava açıp evlilik benzeri birlikteliği ispatlamalıdır. Böyle bir iddia ileri sürüldüğünde mahkemenin bunu araştırmadan karar vermesi bozma sebebidir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, boşanma davasında kadının düğün yaparak başka bir erkekle evliymiş gibi yaşadığının ileri sürüldüğü bir dosyada, araştırma yapılmadan yoksulluk nafakasına hükmedilmesini şu gerekçeyle bozmuştur:
"Somut uyuşmazlıkta davalı erkek vekili tarafından kadının düğün yaparak başka bir erkekle evliymiş gibi birlikte yaşadığı ve kadının çalıştığı iddia edilmektedir. O halde Mahkemece bu yönlerden araştırma yapılarak kadın yararına yoksulluk nafakası koşullarının oluşup oluşmadığı belirlendikten sonra yoksulluk nafakası konusunda bir karar verilmesi gerekirken eksik inceleme sonucu yazılı şekilde hüküm verilmesi doğru olmamış, bozmayı gerektirmiştir."— Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 09.12.2024 tarihli, E. 2024/2687, K. 2024/9697 sayılı karar
Daire, başka bir erkekle yaşaması kendisine kusur olarak yüklenip kesinleşen kadın yararına yoksulluk nafakası koşullarının oluşmadığını da kabul etmiştir (11.03.2025 tarihli, E. 2024/5472, K. 2025/2606). Bu kararlar boşanma davasında verilmiştir; boşanmadan sonra aynı olgu 176. maddenin üçüncü fıkrası uyarınca kaldırma kararıyla sonuç doğurur.
Yoksulluğun ortadan kalkması
Hukuk Genel Kurulu kararlarında yeme, giyinme, barınma, sağlık, ulaşım, kültür ve eğitim gibi zorunlu harcamaları karşılayacak düzeyde geliri olmayanlar yoksul kabul edilir. Kurul, alacaklının emekli aylığı yanında çok sayıda taşınmaz edindiği, yükümlünün ise malvarlığının büyük bölümünü kaybettiği bir dosyada nafakanın kaldırılmasına ilişkin direnme kararını oy çokluğuyla onamıştır (E. 2018/96, K. 2019/1157). Kaldırma ya da azaltma davasında irat biçimindeki nafakanın toptan nafakaya çevrilmesi ise mümkün değildir; Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, böyle bir dosyada toptan nafakaya hükmedilmesini talebin aşılması sayarak bozmuştur (22.04.2026 tarihli, E. 2026/2344, K. 2026/4567 sayılı karar). Diğer mali sonuçlar için boşanmada maddi ve manevi tazminat yazısına bakılabilir.
Anayasa Mahkemesi, 04.06.2026 tarihli, E. 2025/156, K. 2026/131 sayılı kararıyla TMK m. 175'teki “süresiz olarak” ibaresini iptal etmiştir; iptal hükmü, kararın Resmî Gazete'de yayımlandığı 30.09.2026'dan dokuz ay sonra yürürlüğe girecektir.
İştirak nafakası ne zaman sona erer?
İştirak nafakası, çocuğun ergin olduğu tarihte kendiliğinden sona erer; bunun için ayrıca bir kaldırma davası açılması gerekmez.
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 328 — Süresi
Ana ve babanın bakım borcu, çocuğun ergin olmasına kadar devam eder.
Çocuk ergin olduğu halde eğitimi devam ediyorsa, ana ve baba durum ve koşullara göre kendilerinden beklenebilecek ölçüde olmak üzere, eğitimi sona erinceye kadar çocuğa bakmakla yükümlüdürler.
Eğitimi süren ergin çocuğun desteğe ihtiyacı varsa bu, çocuğun kendi açacağı ayrı bir davanın konusudur. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, erginlik nedeniyle nafakanın işletilmemesi talebinin reddine yönelik şikâyetin reddedildiği bir dosyada kararı bozmuştur:
"TMK'nun 328. maddesine göre de, anne ve babanın çocuğuna bakma mükellefiyeti onun reşit olmasıyla sona erer. Küçük, reşit olduktan sonra eğitimine devam ediyorsa, bu takdirde, yeni bir dava açarak yardım nafakası talebinde bulunabilir. Küçüğün reşit olduğu tarihte, hükmedilen iştirak nafakası kendiliğinden sona erer."— Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, 12.03.2019 tarihli, E. 2018/6077, K. 2019/4088 sayılı karar
Aynı karara göre iştirak nafakasının alacaklısı velayet hakkı verilen eştir; erginliğe kadar birikmiş nafakayı bu eş erginlikten sonra da takibe koyabilir. İlamda nafakanın belirli bir eğitim kademesinin sonuna kadar süreceği yazılmışsa o bent için ilamdaki süre esas alınır.
İcra takibi sürüyorsa ne yapılır?
İşleyecek nafakalar için ilamlı takip sürerken çocuk ergin olmuşsa, yükümlü icra dairesinden erginlik tarihinden sonraki dönem için nafakanın işletilmemesini isteyebilir; talep reddedilirse icra mahkemesine şikâyet yoluna başvurulur. Birikmiş nafaka alacağının faizi için yasal faiz hesaplama, takip giderleri için icra masrafı hesaplama araçları kullanılabilir.
Artırma, azaltma ve kaldırma kararı hangi tarihten geçerlidir?
Nafakanın artırılmasına, azaltılmasına ve kaldırılmasına ilişkin kararlar dava tarihinden itibaren hüküm doğurur; karar tarihinden ya da kesinleşme tarihinden değil. Hukuk Genel Kurulu bu kuralı, Yargıtay İçtihadı Birleştirme Genel Kurulu'nun 28.11.1956 tarihli kararına atıfla şöyle ifade etmiştir:
"Kural olarak her dava açıldığı tarihteki koşullara göre hükme bağlanır. Nafakanın bağlanmasında olduğu gibi arttırılmasına, eksiltilmesine ve kaldırılmasına yönelik taleplerin kabulüne de dava tarihinden itibaren hükmolunur."— Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 12.11.2019 tarihli, E. 2018/96, K. 2019/1157 sayılı karar
Bu nedenle artırım davasını kazanan alacaklı dava tarihinden sonraki dönem için fark nafakayı da isteyebilir; kaldırma ya da azaltma kararı ise dava tarihine kadar geri gider, daha önceki birikmiş borcu etkilemez. Sürelerin takibi için hukuki süre hesaplama aracından yararlanılabilir.
Dikkat: Kaldırma ya da azaltma davası açılmış olması, karar verilinceye kadar mevcut nafaka borcunu kendiliğinden durdurmaz. Yükümlü dava sürerken ödemeyi kendi kararıyla kesmemeli; ödemelerin belgeli biçimde ve açıklama yazılarak yapılması sonradan doğacak hesap uyuşmazlıklarını azaltır.
Anlaşmalı boşanma protokolüyle belirlenen nafaka değiştirilebilir mi?
Evet; anlaşmalı boşanma protokolünde kararlaştırılıp hâkim tarafından onaylanan nafaka da değişen koşullara göre artırılabilir, azaltılabilir ya da kaldırılabilir. Hukuk Genel Kurulu, protokolle kararlaştırılmış bir yoksulluk nafakasının kaldırılması davasında, sözleşmeyle taahhüt edilen nafakanın yoksulluk nafakası olduğunu ve kaldırılma şartlarının 176. maddede düzenlendiğini belirtmiştir (E. 2018/96, K. 2019/1157).
Protokollerde sıkça yer alan genel feragat hükümleri de artırım davasının önünü kapatmaz. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, tarafların nafaka dâhil her türlü talepten ileriye dönük vazgeçtiğini belirten protokol maddesine dayanılarak artırım davasının reddini bozmuştur:
"(…) şeklindeki 12 nci maddesi ileride yoksulluk ve iştirak nafakalarının artırılması davası açılmasına engel teşkil edecek nitelikte değildir. Bu husus gözetilmeden davanın reddine karar verilmesi doğru görülmemiş ve bozmayı gerektirmiştir."— Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 15.04.2026 tarihli, E. 2026/2058, K. 2026/4169 sayılı karar
Aynı kararda Daire, yükümlünün protokoldeki diğer mali yükümlülüklerin kaldırılması için açtığı dava ile alacaklının artırım davası arasında bağlantı bulunduğunu, bu davaların ayrılmak yerine birleştirilerek görülmesi gerektiğini de belirtmiştir.
Protokolde artışın hangi endekse ve hangi aya göre uygulanacağı açıkça yazılmalıdır. Protokolün içeriği ve onay süreci anlaşmalı boşanma davası yazısında ayrıntılı olarak ele alınmıştır.
Bu davalarda ispat ve gelir araştırması nasıl yapılır?
Nafakanın değiştirilmesini isteyen taraf, nafakanın bağlandığı tarihten sonra koşulların değiştiğini ispat etmek zorundadır; mahkeme ayrıca tarafların sosyal ve ekonomik durumunu araştırır.
Basit yargılama usulünde taraflar delillerini dilekçeleriyle birlikte, hangi olgunun delili olduğunu belirterek bildirmek ve ellerindeki belgeleri dilekçeye eklemek zorundadır. Bu nedenle dava açılmadan önce şu belgelerin hazırlanması yerinde olur:
- Nafakaya hükmeden karar, kesinleşme şerhi ve varsa onaylanmış protokol,
- Bordro, sosyal güvenlik ve emekli aylığı kayıtları; tapu, araç ve şirket bilgileri,
- Kira, okul, servis ve sağlık giderlerine ilişkin fatura ve makbuzlar,
- Önceki ödemeleri ve uygulanan artışları gösteren banka dökümleri,
- Fiilî birliktelik ya da yaşam biçimine ilişkin iddialarda tanık listesi.
Delillerin hukuka uygun yoldan elde edilmiş olması gerekir; Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 189. maddesine göre hukuka aykırı olarak elde edilen deliller bir vakıanın ispatında dikkate alınamaz.
Dava öncesi yol haritası

- Nafakaya hükmeden kararı ve protokolü okuyun; nafaka türünü, miktarını ve artış hükmü bulunup bulunmadığını belirleyin.
- Sona erme sebebinin kendiliğinden mi yoksa mahkeme kararıyla mı sonuç doğurduğunu yukarıdaki tablodan kontrol edin.
- Nafakanın bağlandığı tarih ile bugün arasında değişen olguları tarih sırasıyla yazın.
- Talebinizi açık bir tutar ve varsa gelecek yıllar için artış oranıyla birlikte yazın; hâkim talebi aşamaz.
- Kaldırma istiyorsanız indirim talebini de açıkça yazın.
- Davayı nafaka alacaklısının ya da davalının yerleşim yerindeki aile mahkemesinde açın.
- Karar dava tarihinden geçerli olacağından, koşullar oluştuğunda davayı geciktirmeyin.
Görevli ve yetkili mahkeme
Nafakanın artırılması, azaltılması ve kaldırılması davalarında görevli mahkeme aile mahkemesidir; nafaka alacaklısının yerleşim yeri mahkemesi (TMK m. 177) ile davalının yerleşim yeri mahkemesi (HMK m. 6) yetkilidir. Görev, 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun'un 4. maddesinden doğar: Türk Medeni Kanunu'nun İkinci Kitabından (Üçüncü Kısım hariç) doğan aile hukuku dava ve işleri aile mahkemesinde görülür. Aile mahkemesi kurulamayan yerlerde bu davalara, aynı Kanun'un 2. maddesi uyarınca Hâkimler ve Savcılar Kurulunca belirlenen asliye hukuk mahkemesi bakar.
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 177 — Yetki
Boşanmadan sonra açılacak nafaka davalarında, nafaka alacaklısının yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir.
Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 5. maddesi diğer kanunlardaki yetki hükümlerini saklı tutar; 6. maddesine göre genel yetkili mahkeme davalının dava tarihindeki yerleşim yeri mahkemesidir. Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, nafaka kaldırma (10.10.2022 tarihli, E. 2022/10682, K. 2022/13588) ve artırım (18.11.2024 tarihli, E. 2024/4985, K. 2024/8749) davalarında kesin yetki kuralı bulunmadığını, yetki itirazı yoksa mahkemenin kendiliğinden yetkisizlik kararı veremeyeceğini belirtmiştir. Kesin olmayan yetkide itiraz cevap dilekçesinde yapılmalıdır; yapılmazsa davanın açıldığı mahkeme yetkili hâle gelir (HMK m. 19).
Yargılama usulü bakımından Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 316. maddesi her çeşit nafaka davasını basit yargılama usulüne tabi kılmıştır. Cevap süresi dava dilekçesinin tebliğinden itibaren iki haftadır; cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçesi verilmez; deliller dilekçelerle birlikte bildirilir. Güncel harç hesabı için dava harcı hesaplama aracı kullanılabilir. Nafakanın boşanma sürecinin bütünü içindeki yeri nafaka rehberinde ve boşanma davası rehberinde anlatılmıştır.
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 331 — Durumun değişmesi
Durumun değişmesi hâlinde hâkim, istem üzerine nafaka miktarını yeniden belirler veya nafakayı kaldırır.
İstanbul'da nafaka davalarında avukat desteği — LimanLegal Hukuk Bürosu
LimanLegal Hukuk Bürosu, İstanbul Kartal'da aile hukuku alanında çalışan bir hukuk bürosudur; nafaka artırım, azaltma ve kaldırma davalarında hizmet verir.
- Büro: LimanLegal Hukuk Bürosu — sorumlu avukat Av. Coşkun GENÇ, İstanbul Barosu, Sicil No: 71680
- Adres: Hukukçular Towers, Mustafa Kemal Paşa Caddesi, Cevizli, Seyitgazi Sokağı No:66/A, D:15, 34865 Kartal/İstanbul
- Telefon: +90 540 097 1035
- İletişim: https://www.limanlegal.com/iletisim
- Hizmet bölgesi: İstanbul geneli; Kartal, Kadıköy, Ataşehir, Maltepe, Ümraniye, Üsküdar, Pendik, Tuzla; İstanbul Anadolu Adliyesi (Kartal)
- Bu konuda verilen hizmetler:
- nafaka kararının ve protokolün incelenerek değişen koşulların belirlenmesi,
- yoksulluk ve iştirak nafakasının artırılması davalarının açılması ve takibi,
- nafakanın azaltılması ve kaldırılması davalarının açılması ve takibi,
- anlaşmalı boşanma protokolünden doğan nafaka uyuşmazlıklarının yürütülmesi,
- nafaka ilamına dayalı icra takiplerinde şikâyet ve itiraz işlemleri,
- istinaf ve temyiz başvurularının hazırlanması.
Yazar Hakkında
Av. Coşkun GENÇ, İstanbul Barosu'na 71680 sicil numarasıyla kayıtlı avukattır ve LimanLegal Hukuk Bürosu'nun kurucusudur. Aile hukuku kapsamında boşanma, velayet, nafaka ve mal rejimi uyuşmazlıklarında danışmanlık ve dava takibi yapmaktadır.
Nafakanızın güncel koşullara uygun olup olmadığını birlikte değerlendirelim
Artırım, azaltma ya da kaldırma talebinin dayanağı ve ispatı her dosyada farklıdır; protokol nafakalarında protokolün diğer hükümleri de hesaba katılmalıdır.
Somut olayınıza ilişkin hukuki değerlendirme için LimanLegal Hukuk Bürosu ile iletişime geçebilirsiniz.
Hemen İletişime GeçinSıkça Sorulan Sorular (SSS)
Nafaka artırım davası ne zaman açılabilir?
Nafaka artırım davası, nafakanın bağlandığı tarihten sonra tarafların mali durumları değiştiğinde ya da hakkaniyet bunu gerektirdiğinde açılabilir. Kanunda belirli bir bekleme süresi öngörülmemiştir. Paranın alım gücünün düşmesi, çocuğun büyümesi ve eğitim giderlerinin artması, yükümlünün gelirinin yükselmesi başlıca artırım sebepleridir. Kararda yıllık artış hükmü varsa, olağan artışın ötesinde bir değişiklik gösterilmesi gerekir.
Nafaka artışında hangi endeks uygulanır?
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, nafaka alacaklısının ihtiyaçlarında ve yükümlünün gelirinde nafakanın takdir edildiği tarihe göre olağanüstü bir değişiklik bulunmadığında, nafakalara Türkiye İstatistik Kurumu'nun yayımladığı üretici fiyat endeksi oranında artış uygulanmasını aramaktadır. Hâkim dilekçedeki taleple bağlıdır; Daire, davacının TÜFE oranında artış istediği bir dosyada ÜFE oranında artışa hükmedilmesini talebin aşılması saymıştır.
Kararda yıllık artış oranı varsa yine de artırım davası açılabilir mi?
Evet. Kararda gelecek yıllar için artış oranı belirlenmiş olması, olağan artışın karşılamadığı bir değişiklik doğduğunda artırım davası açılmasına engel değildir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, nafakaya endeks ortalamasına göre düzenli artış uygulanan bir dosyada, çocuğun sağlık sorunları, artan eğitim harcamaları ve yaşıyla çoğalan ihtiyaçları nedeniyle iştirak nafakasının artırılması gerektiğine karar vermiştir.
Eski eşim asgari ücretle işe girdi, nafaka kaldırılır mı?
Sonuç dosyaya göre değişir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu 2014 ve 2019 kararlarında asgari ücretle çalışmanın yoksulluğu ortadan kaldırmadığını, bu gelirin nafaka miktarında dikkate alınacağını kabul etmiştir. 2023 tarihli iki kararında ise asgari ücretle sürekli ve düzenli geliri olan eşin yoksulluğa düşmeyeceği sonucuna varmıştır. Gelirin sürekliliği, tarafların gelirleri arasındaki fark ve diğer malvarlığı belirleyicidir; aynı olgu indirim ya da kaldırma sebebi sayılabilir.
Yeniden evlendim ve çocuğum oldu, nafakam azaltılır mı?
Yeniden evlenme ya da yeni çocuk sahibi olma kanunda ayrıca sayılmış bir indirim sebebi değildir. Bu olgular ödeme gücünü gerçekten daralttığı ölçüde, mali durumdaki değişiklik ve hakkaniyet çerçevesinde değerlendirilir. Önceki evlilikten olan çocuğa karşı bakım borcu yeni evlilikle ortadan kalkmaz. İndirim isteyen yükümlü, gelir ve giderlerindeki değişikliği belgelerle göstermelidir.
Yoksulluk nafakası hangi durumlarda kendiliğinden biter?
Türk Medeni Kanunu'nun 176. maddesine göre irat biçiminde ödenen yoksulluk nafakası, nafaka alacaklısının yeniden evlenmesi ya da taraflardan birinin ölümü hâlinde kendiliğinden kalkar. Bu durumlarda nafakanın kaldırılması için dava açılması gerekmez. Süren bir icra takibi varsa, evlenme ya da ölüm belgesiyle icra dairesine başvurularak sonraki dönem için nafakanın işletilmemesi istenir.
Eski eşim biriyle evlenmeden birlikte yaşıyor, nafaka ne olur?
Alacaklının evlenme olmaksızın fiilen evliymiş gibi yaşaması, yoksulluk nafakasının kaldırılma sebeplerinden biridir; ancak nafaka bu durumda kendiliğinden değil, mahkeme kararıyla kalkar. Yükümlünün aile mahkemesinde kaldırma davası açması ve birlikteliğin evlilik benzeri olduğunu ispatlaması gerekir. Yargıtay, böyle bir iddia ileri sürüldüğünde mahkemenin bunu araştırmadan karar vermesini bozma sebebi saymaktadır. Karar verilinceye kadar nafaka ödenmeye devam eder.
İştirak nafakası çocuk 18 yaşına girince biter mi?
Evet. Yargıtay'a göre çocuğun ergin olduğu tarihte boşanma kararıyla hükmedilen iştirak nafakası kendiliğinden sona erer; ayrıca kaldırma davası açılması gerekmez. Çocuk ergin olduktan sonra eğitimine devam ediyorsa kendisi ayrı bir dava açarak yardım nafakası isteyebilir. Erginliğe kadar ödenmeyip birikmiş nafaka ise velayet sahibi eş tarafından erginlikten sonra da takip edilebilir.
Çocuk ergin olduğu hâlde icra takibi devam ediyorsa ne yapılır?
Yükümlü, icra dairesinden çocuğun ergin olduğu tarihten sonraki dönem için nafakanın işletilmemesini ister. İcra müdürlüğü talebi reddederse bu karara karşı icra mahkemesine şikâyet yoluyla başvurulur. Yargıtay, böyle bir dosyada mahkemenin çocuğun ergin olduğu tarihi belirleyip o tarihe kadarki nafaka borcunu bilirkişi aracılığıyla hesaplatması gerektiğini belirtmiştir. İlamda nafakanın belirli bir eğitim sonuna kadar süreceği yazılmışsa o süre esas alınır.
Nafaka artırım kararı hangi tarihten itibaren geçerli olur?
Nafakanın artırılmasına, azaltılmasına ve kaldırılmasına ilişkin kararlar dava tarihinden itibaren geçerli olur. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, her davanın açıldığı tarihteki koşullara göre hükme bağlandığını ve bu taleplerin kabulüne dava tarihinden itibaren hükmolunacağını belirtmektedir. Bu nedenle artırım davasını kazanan alacaklı, dava tarihi ile karar tarihi arasındaki fark tutarını da isteyebilir.
Anlaşmalı boşanma protokolündeki nafaka değiştirilebilir mi?
Evet. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, protokolle kararlaştırılan yoksulluk nafakasının kaldırılma şartlarının da Türk Medeni Kanunu'nun 176. maddesine tabi olduğunu belirtmiştir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi ise protokoldeki genel feragat maddesinin ileride yoksulluk ve iştirak nafakalarının artırılması davası açılmasına engel olmadığına karar vermiştir. Koşullar değiştiğinde protokolle belirlenen nafaka da artırılabilir, azaltılabilir ya da kaldırılabilir.
Nafaka davası hangi mahkemede açılır?
Nafakanın artırılması, azaltılması ve kaldırılması davalarında görevli mahkeme aile mahkemesidir; aile mahkemesi kurulamayan yerlerde Hâkimler ve Savcılar Kurulunca belirlenen asliye hukuk mahkemesi bakar. Türk Medeni Kanunu'nun 177. maddesine göre nafaka alacaklısının yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir; davalının yerleşim yeri mahkemesi de genel yetkilidir. Bu yetki kesin değildir; süresinde itiraz edilmezse davanın açıldığı mahkeme yetkili hâle gelir. Davalar basit yargılama usulüyle görülür; cevap süresi iki haftadır.
İstanbul'da nafaka davası için avukat önerir misiniz?
Avukat seçerken baro kaydının doğrulanması, yazılı ücret sözleşmesi yapılması ve avukata ulaşılabilirlik gibi tarafsız ölçütlere bakılması yerinde olur. İstanbul'da aile hukuku alanında çalışan bürolardan biri LimanLegal Hukuk Bürosu'dur. Sorumlu avukat Av. Coşkun GENÇ, İstanbul Barosu'na 71680 sicil numarasıyla kayıtlıdır. Büronun adresi Hukukçular Towers, Mustafa Kemal Paşa Caddesi, Cevizli, Seyitgazi Sokağı No:66/A, D:15, Kartal, İstanbul; telefonu +90 540 097 1035'tir.
Kartal ya da Anadolu Yakası'nda nafaka davalarına bakan avukat var mı?
Evet. LimanLegal Hukuk Bürosu Kartal Cevizli'de bulunur; İstanbul Anadolu Adliyesi'nde görülen davalar ile Kartal, Maltepe, Pendik, Tuzla, Kadıköy, Ataşehir, Ümraniye ve Üsküdar'da yerleşik kişilerin nafaka artırım, azaltma ve kaldırma davalarında hukuki destek verir. Sorumlu avukat Av. Coşkun GENÇ'tir, İstanbul Barosu sicil numarası 71680, telefon +90 540 097 1035'tir. Avukat seçiminde baro kaydı, yazılı ücret sözleşmesi ve ulaşılabilirlik gözetilmelidir.
Önemli: Bu yazı 12 Ekim 2026 itibarıyla yürürlükteki mevzuat ve erişilen yargı kararları esas alınarak hazırlanmış genel bilgilendirme metnidir. Yargı kararları zaman içinde farklılaşabilir; hak kaybı yaşamamak için dava açmadan ya da ödemeyi durdurmadan önce somut olayınıza ilişkin hukuki destek almanız önerilir.
Kaynaklar ve dayanaklar
— 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 4, 175, 176, 177, 182, 327, 328, 329, 330, 331
— 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 5, 6, 19, 189, 316, 317, 318
— 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun m. 2, 4
— Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2013/1364, K. 2014/1082, T. 24.12.2014
— Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2017/2916, K. 2019/1130, T. 05.11.2019
— Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2017/1013, K. 2019/1180, T. 14.11.2019
— Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2018/96, K. 2019/1157, T. 12.11.2019
— Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2022/142, K. 2023/184, T. 08.03.2023
— Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2022/764, K. 2023/532, T. 31.05.2023
— Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2023/2581, K. 2023/6169, T. 13.12.2023
— Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2024/2687, K. 2024/9697, T. 09.12.2024
— Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2024/5472, K. 2025/2606, T. 11.03.2025
— Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2025/10011, K. 2026/1614, T. 12.02.2026
— Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2026/2058, K. 2026/4169, T. 15.04.2026
— Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2026/2344, K. 2026/4567, T. 22.04.2026
— Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2026/5699, K. 2026/7062, T. 23.06.2026
— Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, E. 2022/10682, K. 2022/13588, T. 10.10.2022
— Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, E. 2024/4985, K. 2024/8749, T. 18.11.2024
— Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E. 2018/6077, K. 2019/4088, T. 12.03.2019
Bu yazı Av. Coşkun GENÇ tarafından genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Somut olayınıza ilişkin değerlendirme için LimanLegal Hukuk Bürosu ile iletişime geçebilirsiniz.
ChatGPT
Gemini
Claude
Grok
Perplexity






