Çek ve Senet Alacağının Tahsili: Kambiyo Senetlerine Özgü Haciz Yolu

Makaleler/İcra ve İflas Hukuku/Çek ve Senet Alacağının Tahsili: Kambiyo Senetlerine Özgü Haciz Yolu
Yayın tarihi: Bu yazıyı hazırlayan: ,

Bu İçeriği Yapay Zeka İle Özetle

Çek ve Senet Alacağının Tahsili: Kambiyo Senetlerine Özgü Haciz Yolu

Av. Coşkun GENÇ · LimanLegal Hukuk Bürosu · 11 Ekim 2026 · Okuma süresi: yaklaşık 19 dakika

Karşılıksız çıkan çek ya da vadesinde ödenmeyen bono (senet), İcra ve İflas Kanunu (İİK) m. 167 vd. uyarınca kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takibe konulur; borçluya on gün içinde ödeme, beş gün içinde icra mahkemesine itiraz veya şikâyet imkânı tanıyan ödeme emri gönderilir (İİK m. 168) ve itiraz, satış dışındaki takip işlemlerini kendiliğinden durdurmaz (İİK m. 169, 170). Bu yazı, yolu kimin kullanabileceğini, çek ve bonoda aranan şekil şartlarını, süreleri ve borçlunun savunmalarını güncel Yargıtay kararlarıyla anlatıyor. İstanbul'da icra ve iflas hukuku alanında çalışan LimanLegal Hukuk Bürosu tarafından hazırlanmıştır; konunun bütünü için şirketler için alacak tahsili rehberine bakılabilir.

Kısa cevaplar

  • Kambiyo takibi hangi belgeyle yapılır? Çek, poliçe veya bono ile; takip talebine senedin aslı ve borçlu sayısı kadar onaylı örneği eklenir (İİK m. 167).
  • Ödeme ve itiraz süresi kaç gündür? Ödeme için on gün; borca itiraz, imzaya itiraz ve kambiyo şikâyeti için beş gün (İİK m. 168).
  • İtiraz nereye yapılır? İcra dairesine değil, dilekçeyle icra mahkemesine (İİK m. 168, 169, 170).
  • İtiraz takibi durdurur mu? Hayır; borca ve imzaya itiraz satıştan başka icra takip işlemlerini durdurmaz, haciz yapılabilir (İİK m. 169, 170/1).
  • Çekin ibraz süresi nedir? Düzenlendiği yerde ödenecekse on gün, başka yerde ödenecekse bir ay; süre düzenleme tarihinin ertesi günü başlar (TTK m. 796).
  • Zamanaşımı ne kadardır? Çekte ibraz süresinin bitiminden itibaren üç yıl (TTK m. 814); bonoda düzenleyene karşı vadeden itibaren üç yıl, cirantalara karşı bir yıl (TTK m. 749, 778).
  • Karşılıksız çekin cezası var mı? Hamilin şikâyeti üzerine binbeşyüz güne kadar adli para cezası ve çek yasağı; dava icra mahkemesinde görülür (5941 sayılı Kanun m. 5).
  • Banka karşılıksız çekte ne öder? 2026 yılı için (30 Ocak 2026'dan itibaren) süresinde ibraz edilen her çek yaprağı için 16.350 TL'ye kadar; tutar her yıl ocak ayında yeniden belirlenir (5941 sayılı Kanun m. 3/3; TCMB 2010/2 sayılı Tebliğ m. 4).

Kambiyo senetlerine özgü haciz yolu nedir, kimler başvurabilir?

Kambiyo senetlerine özgü haciz yolu, alacağı çek, poliçe veya bonoya dayanan alacaklının mahkeme kararı almadan başlattığı, süreleri kısa ve itiraz imkânları sınırlı özel bir ilamsız takip türüdür (İİK m. 167–170/b). Kambiyo senedi, kanunun sıkı şekil şartlarına bağladığı ve asıl borç ilişkisinden bağımsız bir ödeme vaadi içeren kıymetli evraktır. Alacak rehinle güvence altına alınmış olsa bile bu yola gidilebilir; borçlu iflasa tabi ise alacaklı haciz yerine iflas yolunu da seçebilir.

Takibin kabulü şartları – İİK m. 167

Madde 167 – (Değişik: 18/2/1965-538/80 md.)

Alacağı çek, poliçe veya emre muharrer senete müstenit olan alacaklı, alacak rehinle temin edilmiş olsa bile, bu bölümdeki hususi usullere göre haciz yolu ile veya borçlu iflasa tabi şahıslardan ise iflas yolu ile takipte bulunabilir.

Alacaklı, takip talebinde 58 inci maddedeki hususlardan başka iflasa tabi borçlusu aleyhine haciz ve iflas yollarından hangisini istediğini bildirmeğe ve takip talebine kambiyo senedinin aslını ve borçlu adedi kadar tasdikli örneğini eklemeğe mecburdur.

Uygulamada iki koşul öne çıkar: senedin aslı icra dairesine verilir ve icra müdürü senedin kambiyo senedi olduğunu, vadesinin geldiğini kendiliğinden inceler (İİK m. 168/1). Çekte bir kolaylık vardır: banka sorumluluk tutarını ya da kısmi karşılığı ödeyip çeki alıkoymuşsa, hamile verilen ön ve arka yüzün onaylı fotokopisiyle de kambiyo takibi yapılabilir (5941 sayılı Kanun m. 3/6).

Takip, senette imzası bulunan herkese yöneltilebilir. Düzenleyen, cirantalar ve aval verenler hamile karşı müteselsil borçludur; hamil sıraya bağlı kalmadan birine, birkaçına veya hepsine birden başvurabilir (TTK m. 724; bonoda m. 778, çekte m. 818). Aval, senetteki borcun ödenmesini üçüncü bir kişinin senet üzerinden güvence altına almasıdır; aval veren, kimin için taahhüt altına girmişse aynen onun gibi sorumlu olur (TTK m. 702).

Bono ve çekte hangi unsurlar eksikse kambiyo takibi yapılamaz?

Kanunda sayılan zorunlu unsurlardan biri eksikse belge bono ya da çek sayılmaz ve kambiyo takibi iptal edilir; alacak yine de genel haciz yoluyla istenebilir (TTK m. 777, 781; İİK m. 170/a). Bu yüzden takipten önce senedin ön ve arka yüzü unsur unsur kontrol edilmelidir.

Bononun unsurları – TTK m. 776

MADDE 776- (1) Bono veya emre yazılı senet;

a) Senet metninde “bono” veya “emre yazılı senet” kelimesini ve senet Türkçe’den başka bir dille yazılmışsa, o dilde bono veya emre yazılı senet karşılığı olarak kullanılan kelimeyi,

b) Kayıtsız ve şartsız belirli bir bedeli ödemek vaadini,

c) Vadeyi,

d) Ödeme yerini,

e) Kime veya kimin emrine ödenecek ise onun adını,

f) Düzenlenme tarihini ve yerini,

g) Düzenleyenin imzasını,

içerir.

TTK m. 777 bu listeye üç yumuşatma getirir: vadesi yazılmamış bono görüldüğünde ödenir; açıklık yoksa düzenleme yeri aynı zamanda ödeme yeri ve düzenleyenin yerleşim yeri sayılır; düzenleme yeri yazılmamışsa düzenleyenin adının yanındaki yer esas alınır. “Malen” ya da “nakden” gibi bedel kayıtları ise m. 776'daki zorunlu unsurlar arasında yer almaz. Düzenleme yeri konusunda Yargıtay katıdır: düzenleyenin adının yanında bir idari birim adı bile yoksa senet bono sayılmaz.

"Somut olayda, takibin dayanağı olan 28.12.2014 tanzim tarihli senette düzenleme yerinin (tanzim yeri) yazılı olmadığı, her ne kadar keşideci şirketin kaşesinde “V.D.: Gümüşhacıköy” ibaresinde idari birim adı geçse de bu ibarenin Gümüşhacıköy Vergi Dairesi'ni ifade etmek için yazıldığı anlaşılmakla, takip dayanağı senette keşide yeri unsuru bulunmadığından anılan belge kambiyo senedi vasfı taşımamaktadır." — Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, 28.02.2024 tarihli, E. 2023/4572, K. 2024/1879 sayılı karar (bozma)

Aynı kararda Daire, kambiyo vasfı bulunmayan belgeye kambiyo zamanaşımının değil, Türk Borçlar Kanunu m. 146'daki on yıllık sürenin uygulanacağını da belirtmiştir. Sonuç iki yönlüdür: şekil eksikliği alacaklıya hızlı takip yolunu kapatır, ama alacağı sona erdirmez.

Çekte zorunlu unsurlar TTK m. 780'de sayılmıştır: “çek” kelimesi, kayıtsız ve şartsız belirli bir bedelin ödenmesi için havale, muhatabın (bankanın) ticaret unvanı, ödeme yeri, düzenlenme tarihi ve yeri, düzenleyenin imzası, banka tarafından verilen seri numarası ve karekod. Ödeme yeri gösterilmemişse muhatabın unvanı yanındaki yer, düzenlenme yeri gösterilmemişse düzenleyenin adı yanındaki yer esas alınır; yabancı bankaca bastırılan çeklerde seri numarası veya karekodun bulunmaması geçerliliği etkilemez (TTK m. 781).

Çekte ibraz süresi ve “karşılıksızdır” işlemi neden belirleyicidir?

Çek süresinde bankaya ibraz edilmez ve ödenmediği çekin üzerine tarihli bir beyanla yazdırılmazsa hamil, düzenleyen ve cirantalara karşı başvurma hakkını, dolayısıyla kambiyo takibi imkânını kaybeder (TTK m. 796, 808). Çek görüldüğünde ödenir; düzenleme gününden önce ibraz edilen çek de ibraz günü ödenir (TTK m. 795). Ancak ileri düzenleme tarihli çekle hukuki takip yapılabilmesi için çekin, üzerindeki düzenleme tarihine göre kanuni ibraz süresi içinde ibraz edilip karşılıksızdır işlemine tabi tutulması şarttır (5941 sayılı Kanun m. 3/8).

Süreler şöyledir: çek düzenlendiği yerde ödenecekse on gün, başka bir yerde ödenecekse bir ay içinde muhataba ibraz edilir ve süre çekte yazılı düzenlenme tarihinin ertesi günü başlar (TTK m. 796). Ödememe hâli üç yoldan biriyle belgelenir: protesto, muhatap bankanın ibraz gününü de göstererek çekin üzerine yazdığı tarihli beyan ya da takas odasının tarihli beyanı (TTK m. 808). Uygulamada kullanılan yol, bankanın çek arkasına yazdığı karşılıksızdır şerhidir.

Banka şerhinin biçimi konusunda Yargıtay sonuca bakar: şerh ibraz tarihini taşıyor ve karşılığın bulunmadığını gösteriyorsa yeterlidir.

"Takibe konu çekin düzenlenme tarihinde yürürlükte olan 6102 Sayılı TTK'nın 808/1. maddesine göre, çekin süresinde muhatap bankaya ibraz edildiğinin, ibraz günü de gösterilmek suretiyle çekin üzerine yazılmış olan tarihli bir beyanla tespiti zorunlu olup, ibraz hususunun belge üzerine yazılan bu şerh ile kanıtlanması gerekmektedir. (...) Aksi takdirde, alacaklı müracaat hakkını kaybeder." — Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, 16.01.2025 tarihli, E. 2024/6188, K. 2025/260 sayılı karar (bozma, oy çokluğu)

Bu olayda çekin arkasına yalnızca bankanın sorumluluk tutarını ödediği, tarih ve saatle yazılmıştı. Daire çoğunluğu bu kaydı geçerli ibraz şerhi saydı ve şikâyeti kabul eden bölge adliye mahkemesi kararını bozdu; karşı oy ise şerhte karşılığın bulunup bulunmadığının yazılmadığını belirterek takibin iptali gerektiğini savundu. Alacaklı için pratik ders açıktır: bankadan ibraz tarihi ve hesap durumunu açıkça gösteren, imzalı bir karşılıksızdır şerhi alınmalıdır (5941 sayılı Kanun m. 3/4).

Banka ne kadar öder, düzenleyen ayrıca ne borçlanır?

Muhatap banka, süresinde ibraz edilen her çek yaprağı için karşılık hiç yoksa kanuni sorumluluk tutarını, kısmen varsa kısmi karşılığa ek olarak bu tutarı hamile öder (5941 sayılı Kanun m. 3/3). Tutar her yıl ocak ayında Merkez Bankasınca yeniden belirlenir; 29 Ocak 2026 tarihli ve 33152 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan değişiklikle 2010/2 sayılı Tebliğ'in 4. maddesindeki miktar 30 Ocak 2026'dan itibaren 16.350 TL olmuştur. Karşılıksız çek düzenleyen kişi ayrıca çekin karşılıksız kalan bedelinin yüzde onunu ve hamilin zararını ödemekle yükümlüdür (TTK m. 783/3); bu tutar takipte çek tazminatı olarak istenir.

Bonoda protesto, “protestosuz” kaydı ve ciro zinciri nasıl işler?

Bonoyu düzenleyene karşı takip için protesto gerekmez; cirantalara başvurabilmek için ise ödememe protestosunun süresinde çekilmesi veya senette “protestosuz” kaydının bulunması gerekir (TTK m. 714, 722, 730, 778, 779). Protesto, ödememe hâlini saptayan resmî belgedir. Düzenleyen, poliçeyi kabul eden gibi sorumlu olduğundan protesto eksikliği ona karşı hak kaybı doğurmaz. Belirli vadeli senette ödememe protestosu, ödeme gününü izleyen iki iş günü içinde çekilir (TTK m. 714/3). “Gidersiz” veya “protestosuz” kaydı hamili protesto yükünden kurtarır; kaydı düzenleyen koymuşsa bütün senet borçluları için, bir ciranta ya da aval veren koymuşsa yalnız onun için geçerlidir (TTK m. 722).

Takibi yalnız yetkili hamil yapabilir; yetkili hamil, hakkı birbirine bağlı ve kesintisiz cirolardan anlaşılan kişidir (TTK m. 686, 790). İlk cironun lehtara ait olması, sonraki her cironun bir öncekinin devralanınca yapılması gerekir. Çizilmiş cirolar yazılmamış sayılır ve zincirdeki kopukluğu icra mahkemesi kendiliğinden dikkate alır.

"Takip dayanağı çek aslı getirtilip dairemizce incelenmiş olmakla, çekin dava dışı borçlu... tarafından davacı borçlu şirket lehine keşide edildiği, her ne kadar lehtar olan borçlu şirket tarafından beyaz ciro ile devredilmiş ise de bu cironun farklı bir kalemle karalanarak iptal edildiği görülmüş olup, TTK'nın 790. maddesi nazara alındığında çizilmiş ciro yok hükmünde olduğundan çeki muhatap bankaya ibraz eden alacaklının yetkili hamil olmadığının kabulü gerekir." — Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, 20.04.2026 tarihli, E. 2025/9679, K. 2026/2564 sayılı karar (onama)

Kambiyo ödeme emri: on gün ödeme, beş gün itiraz

Kambiyo takibinde borçluya gönderilen ödeme emri (uygulamada Örnek 10) borcun on gün içinde ödenmesini, itiraz ve şikâyetlerin ise beş gün içinde icra mahkemesine bildirilmesini ihtar eder (İİK m. 168). Genel ilamsız takipteki yedi günlük süre ve icra dairesine itiraz kuralı burada geçerli değildir; en sık yapılan hata, itiraz dilekçesini icra dairesine vermektir.

Ödeme emri – İİK m. 168

Madde 168 – (Değişik: 18/2/1965-538/81 md.)

İcra memuru senedin kambiyo senedi olduğunu ve vadesinin geldiğini görürse, borçluya senet sureti ile birlikte hemen bir ödeme emri gönderir. Bu ödeme emrine şunlar yazılır:

1. (Değişik: 2/7/2012-6352/33 md.) Alacaklının veya vekilinin banka hesap numarası hariç olmak üzere, takip talebine yazılması lazım gelen kayıtlar,

2. (Değişik: 2/7/2012-6352/33 md.) Borcun ve takip masraflarının on gün içinde ödeme emrinde yazılı olan icra dairesine ait banka hesabına ödenmesi ihtarı,

3. Takibin müstenidi olan senet kambiyo senedi vasfını haiz değilse, beş gün içinde icra mahkemesine şikayet etmesi lüzumu,

4. (Değişik: 9/11/1988-3494/31 md.) Takip müstenidi kambiyo senedindeki imza kendisine ait olmadığı iddiasında ise bunu beş gün içinde açıkça bir dilekçe ile icra mahkemesine bildirmesi; aksi takdirde kambiyo senedindeki imzanın bu fasıl gereğince yapılacak icra takibinde kendisinden sadır sayılacağı ve imzasını haksız yere inkar ederse sözü edilen senede dayanan takip konusu alacağın yüzde onu oranında para cezasına mahküm edileceği ve icra mahkemesin den itirazının kabulüne dair bir karar getirmediği takdirde cebri icraya devam olunacağı ihtarı.

5. (Değişik: 6/6/1985-3222/21 md.) Borçlu olmadığı veya borcun itfa edildiği veya mehil verildiği veya alacağın zaman aşımına uğradığı veya yetki itirazını sebepleri ile birlikte beş gün içinde icra mahkemesine bir dilekçe ile bildirerek icra mahkemesinden itirazın kabulüne dair bir karar getirmediği takdirde cebri icraya devam olunacağı ihtarı.

6. (Değişik: 17/7/2003-4949/45 md.) İtiraz edilmediği ve borç ödenmediği takdirde on gün içinde 74 üncü maddeye, itiraz edilip de reddedildiği takdirde ise üç gün içinde 75 inci maddeye göre mal beyanında bulunması ve bulunmazsa hapisle tazyik edileceği, mal beyanında bulunmaz veya hakikate aykırı beyanda bulunursa ayrıca hapisle cezalandırılacağı ihtarı.

60 ıncı maddenin son iki fıkrası burada da tatbik olunur.

Süreye dikkat: Beş günlük süre ödeme emrinin tebliğinden başlar ve hak düşürücüdür. Dilekçe icra mahkemesine verilir; itiraz edilmesi tek başına haczi engellemez. Haczin önüne geçmek için ayrıca icra mahkemesinden takibin geçici olarak durdurulması istenmelidir (İİK m. 169/a, 170/2).

Kambiyo takibi ile genel ilamsız takip arasındaki farklar

Kambiyo takibinde ödeme süresi 10, itiraz süresi 5 gündür ve itiraz icra mahkemesine yapılır; genel ilamsız takipte süreler 7 gündür.
Tablo: Kambiyo senetlerine özgü haciz yolu ile genel ilamsız takibin karşılaştırması (Kaynak: İİK m. 60, 62, 66, 167–170/a).

İki yol arasındaki temel fark, kambiyo takibinde itirazın icra mahkemesine yapılması ve takibi kendiliğinden durdurmamasıdır; genel ilamsız takipte ise icra dairesine süresinde yapılan itiraz takibi durdurur (İİK m. 62, 66, 169, 170). Genel yolun ayrıntısı ilamsız icra takibinin adımları ve süreleri yazısında, itirazdan sonra alacaklının seçenekleri ise itirazın iptali ve itirazın kaldırılması karşılaştırmasında anlatılmıştır.

Kambiyo senetlerine özgü haciz yolu ile genel ilamsız takibin karşılaştırması
Ölçüt Kambiyo takibi (İİK m. 167–170/b) Genel ilamsız takip (İİK m. 58 vd.)
Dayanak Çek, poliçe veya bono; senedin aslı takip talebine eklenir (m. 167) Belge şartı aranmadan her para alacağı
Ödeme süresi On gün (m. 168/2) Yedi gün (m. 60)
İtiraz süresi Beş gün (m. 168/3-5) Yedi gün (m. 62)
İtiraz mercii İcra mahkemesi, dilekçeyle İcra dairesi, dilekçeyle veya sözlü
İtirazın etkisi Satış dışındaki işlemleri durdurmaz; mahkeme geçici durdurma kararı verebilir (m. 169, 169/a, 170) Süresinde itiraz takibi durdurur (m. 66)
Alacaklının sonraki adımı İtiraz reddedilirse takip devam eder; kabul edilirse genel mahkemede dava açılabilir İtirazın iptali davası veya itirazın kaldırılması
Kendiliğinden inceleme İcra müdürü ve icra mahkemesi kambiyo vasfını ve yetkili hamilliği re'sen inceler (m. 168/1, 170/a) Böyle bir özel inceleme yoktur

Borçlunun savunmaları: borca itiraz, imzaya itiraz, kambiyo şikâyeti

Kambiyo ödeme emri alan borçlunun üç ayrı başvurusu vardır ve üçü de beş gün içinde icra mahkemesine yapılır: borca itiraz (İİK m. 169, 169/a), imzaya itiraz (m. 170) ve senedin kambiyo vasfına ya da alacaklının takip hakkına ilişkin şikâyet (m. 170/a). Genel takipteki itiraz usulü için ödeme emrine itiraz süresi ve sonuçları yazısına bakılabilir.

Kambiyo takibinde borçlunun başvuruları, merci, süre ve sonuç
Savunma Merci ve süre İspat Sonuç
Borca itiraz: borç yok, ödendi, süre verildi (m. 168/5, 169/a) İcra mahkemesi, 5 gün Resmî veya imzası ikrar edilmiş belge Kabulde takip durur; alacaklı genel mahkemede dava açabilir
Zamanaşımı itirazı (m. 168/5, 169/a) İcra mahkemesi, 5 gün Senetteki tarihe göre; kesilme veya durmayı alacaklı belgeyle ispatlar Kabulde takip durur
Yetki itirazı (m. 168/5; m. 50) İcra mahkemesi, 5 gün Dosya üzerinden; taraflar gelmese de karar verilir Önce yetki sorunu karara bağlanır
İmzaya itiraz (m. 168/4, 170) İcra mahkemesi, 5 gün, açıkça ve dilekçeyle İmzanın borçluya ait olduğunu alacaklı ispatlar; bilirkişi incelemesi Kabulde takip durur; haksız inkârda tazminat ve para cezası
Kambiyo şikâyeti: vasıf yok, alacaklı yetkili hamil değil (m. 168/3, 170/a) İcra mahkemesi, 5 gün; süresinde başvuru varsa re'sen de incelenir Senet metni ve ciro zinciri Takibin iptali
Menfi tespit veya istirdat davası (m. 72) Genel mahkeme; menfi tespit takipten önce veya takip sırasında, istirdat ödemeden itibaren bir yıl içinde Her türlü delil, genel ispat kuralları Borçlu olunmadığının tespiti veya ödenenin geri alınması

Borca itiraz ve zamanaşımı

Borca itirazda icra mahkemesi yalnız belgeye bakar: borcun bulunmadığı, ödendiği ya da süre verildiği resmî veya imzası ikrar edilmiş bir belgeyle ispatlanırsa itiraz kabul edilir (İİK m. 169/a).

İtirazın incelenmesi – İİK m. 169/a (ilgili fıkralar)

Madde 169/A – (Ek: 18/2/1965-538/83 md.)

(Değişik birinci fıkra: 17/7/2003-4949/46 md.) İcra mahkemesi hâkimi, itiraz sebeplerinin tahkiki için iki tarafı en geç otuz gün içinde duruşmaya çağırır. Hâkim, duruşma sonucunda borcun olmadığının veya itfa veya imhal edildiğinin resmî veya imzası ikrar edilmiş bir belge ile ispatı hâlinde itirazı kabul eder. İcra mahkemesi hâkimi yetki itirazının incelenmesinde taraflar gelmese de gereken kararı verir.

(Değişik ikinci fıkra: 17/7/2003-4949/46 md.) İcra mahkemesi hâkimi, borçlunun itiraz dilekçesine ekli olarak ibraz ettiği belgelerden borcun itfa veya imhal edildiği veya senedin metninden zamanaşımına uğradığı veya borçlunun borçlu olmadığı yahut icra dairesinin yetkili olmadığı kanaatine varırsa, daha evvel itirazın esası hakkındaki kararına kadar icra takibinin muvakkaten durdurulmasına karar verebilir.

(...)

İcra hakimi, borçlunun zamanaşımı itirazını alacaklının ibraz ettiği kambiyo senedindeki tarihe göre varit görür ve alacaklı da zamanaşımının kesildiğini veya tatil edildiğini resmi veya imzası ikrar edilmiş bir belge ile ispat edemezse, itirazın kabulüne; aksi halde reddine karar verir.

İtirazın kabulü kararı ile takip durur. Alacaklının genel hükümlere göre dava açmak hakkı mahfuzdur. Alacaklı, genel mahkemede dava açarsa, inkar tazminatı ve para cezasının tahsili dava sonuna kadar tehir olunur ve bu davayı kazanırsa hakkında verilmiş olan inkar tazminatı ve para cezası kalkar.

(Ek fıkra: 9/11/1988-3494/32 md.) (Değişik birinci cümle: 17/7/2003-4949/46 md.) Borçlunun itirazının icra mahkemesince esasa ilişkin nedenlerle kabulü hâlinde kötü niyeti veya ağır kusuru bulunan alacaklı, takip konusu alacağın yüzde yirmisinden aşağı olmamak üzere; takip muvakkaten durdurulmuş ise bu itirazın reddi hâlinde borçlu, diğer tarafın isteği üzerine takip konusu alacağın yüzde yirmisinden aşağı olmamak üzere tazminata mahkûm edilir. Borçlu, menfi tespit ve istirdat davası açarsa yahut alacaklı genel mahkemede dava açarsa, hükmolunan tazminatın tahsili dava sonuna kadar tehir olunur ve dava lehine sonuçlanan taraf için, daha önce hükmedilmiş olan tazminat kalkar.

(...)

Takip kesinleşmeden önce ileri sürülen zamanaşımı da borca itirazdır ve kabulünde takip iptal edilmez, durdurulur. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, 13.12.2023 tarihli, E. 2023/1543, K. 2023/8699 sayılı kararında zamanaşımı nedeniyle takibin iptaline karar veren mahkeme hükmünü, takibin İİK m. 169/a uyarınca durdurulması biçiminde düzelterek onamıştır. Sürenin hesabında senetteki tarihler esas alınır; tarihte oynama iddiası varsa bilirkişi incelemesi gerekir:

"Takip dayanağı bononun 24.08.2014 olan düzenlenme tarihi itibariyle uygulanması gereken 6102 sayılı TTK 778/h maddesi göndermesiyle bonolar hakkında da uygulanması gereken aynı kanunun 749. maddesi gereğince; poliçeyi kabul eden muhataba (bonoyu düzenleyene) karşı başlatılacak takiplerde zamanaşımı süresi vadeden itibaren üç yıldır." — Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, 25.09.2025 tarihli, E. 2025/3668, K. 2025/5640 sayılı karar (bozma)

İmzaya itiraz

İmzaya itirazda ispat yükü alacaklıdadır: senetteki imzanın borçluya ait olduğunu, senedi takibe koyan alacaklı ispatlar ve inceleme bilirkişi eliyle yapılır (İİK m. 170/3, 68/a). Borçlu itirazını beş gün içinde, açıkça ve ayrı bir beyanla bildirmezse imza bu takip bakımından kendisinden çıkmış sayılır (İİK m. 168/4).

İmzaya itiraz – İİK m. 170 (ilgili fıkralar)

Madde 170 – (Değişik: 9/11/1988-3494/33 md.)

Borçlu,168 inci maddenin 4 numaralı bendine göre kambiyo senedindeki imzanın kendisine ait olmadığı yolundaki itirazını bir dilekçe ile icra mahkemesine bildirir. Bu itiraz satıştan başka icra takip muamelelerini durdurmaz.

İcra mahkemesi duruşmadan önce yapacağı incelemede, borçlunun itiraz dilekçesi kapsamından veya eklediği belgelerden edindiği kanaata göre itirazı ciddi görmesi halinde alacaklıya tebliğe gerek görmeden itirazla ilgili kararına kadar icra takibinin geçici olarak durdurulmasına evrak üzerinde karar verebilir.

(Değişik üçüncü fıkra: 17/7/2003-4949/47 md.) İcra mahkemesi, 68/a maddesinin dördüncü fıkrasına göre yapacağı inceleme sonunda, inkâr edilen imzanın borçluya ait olmadığına kanaat getirirse itirazın kabulüne karar verir. İtirazın kabulü kararı ile takip durur. Alacaklının genel hükümlere göre dava açma hakkı saklıdır. İnkâr edilen imzanın borçluya ait olduğu anlaşılırsa ve itiraz ile birlikte takip ikinci fıkraya göre durdurulmuşsa, borçlu sözü edilen senede dayanan takip konusu alacağın yüzde yirmisinden aşağı olmamak üzere inkâr tazminatına ve takip konusu alacağın yüzde onu oranında para cezasına mahkûm edilir ve itiraz reddedilir. Borçlu menfi tespit veya istirdat davası açarsa, hükmolunan tazminatın ve para cezasının tahsili dava sonuna kadar tehir olunur ve davanın borçlu lehine sonuçlanması hâlinde daha önce hükmedilmiş olan tazminat ve para cezası kalkar.

(...)

"(...) eldeki davanın niteliği itibariyle "imzanın borçluya ait olduğunu" kanıtlama külfetinin alacaklıya ait olduğu gözardı edilmemeli ve ispat yükünü ters çevirecek bir uygulamaya da gidilmemelidir (...). HMK'nın 211. maddesinde yazılı usul izlenerek inkar edilen imzanın atıldığı tarihten öncesinde veya mümkün olduğu kadar yakın tarihlerde düzenlenen belgelerde bulunan borçluya ait imzaların celbedilip ondan sonra bilirkişi incelemesi yapılması gerekir." — Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, 10.03.2026 tarihli, E. 2025/9134, K. 2026/1688 sayılı karar (bozma, oy çokluğu)

Bu kararda Daire, imzaların fotoğraf ya da benzeri görüntü teknikleriyle karşılaştırılmadığı raporu denetime elverişli bulmamış, üç kişilik bilirkişi heyetinden yeni rapor alınması için hükmü bozmuştur. Karar oy çokluğuyla verilmiştir; karşı oyda mevcut raporun kesin kanaat bildirdiği ve denetime elverişli olduğu, yeniden inceleme gerekmediği savunulmuştur. Senedi takibe koymada kötü niyeti veya ağır kusuru bulunan alacaklı da itirazın kabulü hâlinde alacağın yüzde yirmisinden az olmamak üzere tazminata ve yüzde on para cezasına mahkûm edilir (İİK m. 170/4).

Kambiyo şikâyeti ve re'sen inceleme

Senet kambiyo senedi niteliğinde değilse ya da alacaklı yetkili hamil değilse icra mahkemesi, süresinde yapılmış bir başvuru üzerine bu hususları kendiliğinden gözeterek takibi iptal edebilir (İİK m. 170/a).

Borçlunun kambiyo hukuku bakımından şikâyeti – İİK m. 170/a

Madde 170/a – (Ek: 18/2/1965-538/85 md.)

Borçlu, alacaklının bu fasıl hükümlerine göre takip hakkı olmadığını 168 inci maddenin 3 üncü bendine göre şikayet yolu ile ileri sürebilir.

İcra mahkemesi müddetinde yapılan şikayet veya itiraz dolayısıyle, usulü dairesinde kendisine intikal eden işlerde takibin müstenidi olan kambiyo senedinin bu vasfı haiz olmadığı veya alacaklının kambiyo hukuku mucibince takip hakkına sahip bulunmadığı hususlarını re’sen nazara alarak bu fasla göre yapılan takibi iptal edebilir.

(Ek: 9/11/1988-3494/34 md.) Her ne suretle olursa olsun, imza inkarı itirazı geri alınmış veya borç kısmen veya tamamen kabul edilmiş ise bu madde hükmü uygulanmaz.

Son fıkra borçlu için önemlidir: borcun bir kısmını bile kabul eden ya da imza inkârından vazgeçen borçlu, re'sen iptal imkânından yararlanamaz. İİK m. 170/b uyarınca genel ilamsız takibe ilişkin m. 61'in ikinci ilâ beşinci fıkraları ile m. 62–72, bu bölüme aykırı olmadıkça kambiyo takibinde de uygulanır; menfi tespit ve istirdat davası da bu yollama içindedir.

Teminat senedi, tüketici senedi ve yetki kaydı savunmaları

Senedin teminat olarak verildiği savunması icra mahkemesinde ancak yazılı belgeyle ispatlanabilir; tanık ya da yorum yeterli değildir (İİK m. 169/a). Teminat senedi, bir sözleşmenin yerine getirilmesini güvence altına almak için verilen, asıl borç doğmadıkça tahsil edilmemesi gereken senettir. Yargıtay, sunulan belgenin takip konusu senede açıkça işaret etmesini arar.

"İİK'nın 169/a maddesi uyarınca; borca itiraz halinde, borcun olmadığının veya itfa veya imhal edildiğinin, resmi veya imzası ikrar edilmiş bir belge ile ispat külfeti borçlulara aittir. (...) dayanak belgenin hangi ilişkinin teminatı olduğu yazılı belge ile kanıtlanmalıdır. Buna göre belgede, takip dayanağı senede açıkça atıf yapılması zorunlu olup, açıkça atıf yapıldığının kabulü için ise, kural olarak senedin, vade ve tanzim tarihleriyle miktarının belirtilmesi gereklidir." — Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, 19.12.2024 tarihli, E. 2024/7307, K. 2024/10851 sayılı karar (bozma)

Aynı kararda Daire, tarafların imzaladığı tutanakta senedin tutarı ve tarihi takip konusu senetle örtüştüğü için teminat iddiasını ispatlanmış saymış; senedin tahsilinin gerekip gerekmediği genel mahkemede yargılamayı gerektirdiğinden takibin durdurulmasına karar verilmesi gerektiğini belirtmiştir. Elinde böyle bir belge bulunmayan borçlu için yol, genel mahkemede açılacak menfi tespit davasıdır.

Tüketici senetleri

Tüketici işlemlerinde kıymetli evrak niteliğinde yalnızca nama yazılı ve her bir taksit ödemesi için ayrı ayrı senet düzenlenebilir; buna aykırı düzenlenen senetler tüketici yönünden geçersizdir (6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m. 4/5).

Bu savunmanın icra mahkemesinde sonuç vermesi, senedin tüketici işlemi nedeniyle verildiğinin senet metninden ya da alacaklının kabulünden anlaşılmasına bağlıdır. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, 28.09.2023 tarihli, E. 2022/13440, K. 2023/5473 sayılı kararında, senet üzerinde tüketici sözleşmesine ilişkin bir kayıt bulunmadığı ve senedi ciroyla devralan alacaklının da böyle bir kabulü olmadığı gerekçesiyle şikâyeti reddeden bölge adliye mahkemesi kararını onamıştır; bölge adliye mahkemesi, temel ilişkiye dayanan geçersizlik iddiasının ancak genel mahkemede ileri sürülebileceğini belirtmişti.

Tacir olmayanın düzenlediği bonoda yetki kaydı

Senede yazılan yetkili mahkeme ve icra dairesi kaydı yalnız tacirler ve kamu tüzel kişileri bakımından bağlayıcıdır; çünkü yetki sözleşmesini ancak bunlar yapabilir (6100 sayılı HMK m. 17). Tacir olmayan borçlu, yetkisiz icra dairesinde başlatılan takibe beş gün içinde icra mahkemesinde yetki itirazında bulunabilir (İİK m. 168/5); yetkili icra dairesi HMK'nın yetki kurallarına göre belirlenir ve yetki sorunu esastan önce karara bağlanır (İİK m. 50).

Çek ve bonoda süreler: ibraz, protesto, zamanaşımı, şikâyet

Çekte ibraz süresi 10 gün veya 1 ay, zamanaşımı 3 yıldır; bonoda düzenleyene karşı zamanaşımı vadeden itibaren 3 yıldır; itiraz süresi ikisinde de 5 gündür.
Tablo: Çek ve bonoda ibraz, protesto, zamanaşımı ve şikâyet süreleri (Kaynak: TTK m. 714, 732, 749, 777, 778, 796, 808, 814; İİK m. 168, 347).

Çekte hamilin başvurma hakkı ibraz süresinin bitiminden itibaren üç yılda, bonoda düzenleyene karşı istemler vadeden itibaren üç yılda zamanaşımına uğrar (TTK m. 814, 749, 778). Zamanaşımı dava açılması, takip talebinde bulunulması, davanın ihbarı veya alacağın iflas masasına bildirilmesiyle kesilir (TTK m. 750; çekte m. 818). Takip kesinleştikten sonra dosyanın işlemsiz bırakılmasıyla dolan süreler ayrı bir konudur; icra dosyasında zamanaşımı ve takibin yenilenmesi yazısında ele alınmıştır.

Çek ve bonoda temel süreler (11 Ekim 2026 itibarıyla)
Konu Çek Bono
İbraz Düzenlendiği yerde ödenecekse 10 gün, başka yerde 1 ay; başka ülkede düzenlenmişse aynı kıtada 1 ay, ayrı kıtada 3 ay; düzenleme tarihinin ertesi günü başlar (TTK m. 796) Vadede ödeme için ibraz; vadesi yazılmamış bono görüldüğünde ödenir (TTK m. 777/2)
Ödememenin tespiti Protesto, bankanın çek üzerine tarihli beyanı veya takas odası beyanı (TTK m. 808) Cirantalara başvuru için ödeme gününü izleyen 2 iş günü içinde protesto; “protestosuz” kaydı varsa gerekmez (TTK m. 714/3, 722, 778)
Hamilin zamanaşımı İbraz süresinin bitiminden itibaren 3 yıl (TTK m. 814/1) Düzenleyene karşı vadeden itibaren 3 yıl; cirantalara karşı protesto tarihinden, “gidersiz iade” kaydı varsa vadeden itibaren 1 yıl (TTK m. 749/1-2, 778)
Ödeyen borçlunun rücu zamanaşımı Ödeme veya dava tarihinden itibaren 3 yıl (TTK m. 814/2) Cirantanın diğer cirantalara ve düzenleyene karşı 6 ay (TTK m. 749/3)
Sebepsiz zenginleşme istemi Senedin zamanaşımına uğradığı tarihi takip eden tarihten itibaren 1 yıl (TTK m. 732/4, 818) Aynı süre (TTK m. 732/4, 778)
Ödeme emrine itiraz ve şikâyet Tebliğden itibaren 5 gün, icra mahkemesine (İİK m. 168) Tebliğden itibaren 5 gün, icra mahkemesine (İİK m. 168)
Ceza şikâyeti Fiilin öğrenilmesinden itibaren 3 ay, her hâlde fiilden itibaren 1 yıl (5941 sayılı Kanun m. 5/1; İİK m. 347) Karşılıksız çek suçu bonoya uygulanmaz

Zamanaşımına uğramış çek veya senetle ne yapılabilir?

Zamanaşımına uğrayan senetle kambiyo takibi başlatılırsa borçlu beş gün içinde zamanaşımı itirazında bulunarak takibi durdurabilir; alacaklının elinde ise iki yol kalır. Birincisi, senedin verilmesine yol açan asıl borç ilişkisine dayanarak genel hükümlere göre dava açmak veya genel ilamsız takip yapmaktır. İkincisi, TTK m. 732'deki sebepsiz zenginleşme istemidir: düzenleyen, senetten doğan yükümlülüğü zamanaşımı ya da gerekli işlemlerin ihmali yüzünden düşmüş olsa bile, hamilin zararına zenginleştiği ölçüde borçlu kalır. Bu istem bir yıllık zamanaşımına tabidir ve ispat yükü sebepsiz zenginleşmediğini ileri süren tarafa aittir (TTK m. 732/4). Borcu düşmüş cirantaya karşı bu istem ileri sürülemez (TTK m. 732/3).

Karşılıksız çekte ceza şikâyeti: 5941 sayılı Çek Kanunu m. 5

Kanuni ibraz süresi içinde ibraz edilen çekin karşılıksız çıkmasına sebep olan kişi hakkında, hamilin şikâyeti üzerine her çek için binbeşyüz güne kadar adli para cezasına ve çek düzenleme ile çek hesabı açma yasağına hükmedilir (5941 sayılı Kanun m. 5/1). 11 Ekim 2026 itibarıyla madde, 6728 sayılı Kanunla değişik hâliyle uygulanmaktadır; birinci fıkranın ikinci cümlesindeki faiz ve giderlere ilişkin ibare Anayasa Mahkemesince iptal edilmiştir.

Ceza sorumluluğu – 5941 sayılı Çek Kanunu m. 5/1 (ilgili cümleler)

MADDE 5 – (1) (Değişik: 15/7/2016-6728/63 md.) Üzerinde yazılı bulunan düzenleme tarihine göre kanuni ibraz süresi içinde ibrazında, çekle ilgili olarak “karşılıksızdır” işlemi yapılmasına sebebiyet veren kişi hakkında, hamilin şikâyeti üzerine, her bir çekle ilgili olarak, binbeşyüz güne kadar adli para cezasına hükmolunur. Ancak, hükmedilecek adli para cezası; çek bedelinin karşılıksız kalan miktarı, (…) az olamaz. Mahkeme ayrıca, çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağına; bu yasağın bulunması hâlinde, çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağının devamına hükmeder. (...) Bu suçtan dolayı açılan davalar icra mahkemesinde görülür ve İcra ve İflas Kanununun 347, 349, 350, 351, 352 ve 353 üncü maddelerinde düzenlenen yargılama usulüne ilişkin hükümler uygulanır. Bu davalar çekin tahsil için bankaya ibraz edildiği veya çek hesabının açıldığı banka şubesinin bulunduğu yer ya da hesap sahibinin yahut şikâyetçinin yerleşim yeri mahkemesinde görülür.

Şikâyetle ilgili bilinmesi gerekenler şunlardır:

  • Süre: Şikâyet hakkı, fiilin öğrenildiği tarihten itibaren üç ay ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten itibaren bir yıl geçmekle düşer (İİK m. 347).
  • Sorumlu kişi: Karşılığı hesapta bulundurmakla yükümlü olan çek hesabı sahibidir; hesap sahibi tüzel kişiyse mali işleri yürütmekle görevli yönetim organı üyesi, böyle bir belirleme yoksa yönetim organını oluşturan gerçek kişiler sorumludur (m. 5/2).
  • Ön koşul: Çek, üzerindeki düzenleme tarihine göre süresinde ibraz edilmiş ve karşılıksızdır işlemi yapılmış olmalıdır (m. 5/1, m. 3/8).
  • Uygulanmayan kurumlar: Ön ödeme, uzlaşma ve hükmün açıklanmasının geri bırakılması uygulanmaz (m. 5/10).
  • Ödenmeyen ceza: Adli para cezası ödenmezse kamuya yararlı işte çalıştırma kararı verilmeksizin doğrudan hapis cezasına çevrilir (m. 5/11).

Ceza şikâyeti ile kambiyo takibi birbirinin yerine geçmez; ikisi ayrı sürelere tabidir ve birlikte yürütülebilir.

Kambiyo takibi ile ihtiyati haciz birlikte nasıl kullanılır?

Vadesi gelmiş ve rehinle güvence altına alınmamış çek veya bono alacağı için mahkemeden ihtiyati haciz kararı alınabilir ve borçlunun malvarlığı ödeme emri kesinleşmeden güvenceye bağlanabilir (İİK m. 257/1). İhtiyati haciz, alacaklının para alacağını güvence altına almak için borçlunun mallarına geçici olarak el konulmasıdır. Kambiyo takibinde itiraz haczi zaten engellemez; ihtiyati haciz ise borçlu daha takipten haberdar olmadan banka hesaplarına, araçlara ve taşınmazlara haciz konulmasını sağlar. Koşulları, teminatı ve kararın uygulanmasından sonraki süreleri ihtiyati haciz yazısında ayrıntılı olarak bulabilirsiniz.

Alacaklı için adım adım kambiyo takibi

Kambiyo takibinde alacaklı senedi ve ciro zincirini kontrol etmeli, çeki süresinde ibraz etmeli, zamanaşımını hesaplayıp senet aslıyla takip başlatmalıdır.
Kontrol listesi: Alacaklı için çek ve senet takibinde izlenecek adımlar (Kaynak: İİK m. 167–170, 257, 347; TTK m. 714, 724, 776, 780, 796, 808).

Çek veya senet alacağının tahsili, senedin şekil kontrolüyle başlar ve hacizle sonuçlanır; sıralama aşağıdaki gibidir.

  1. Senedi kontrol edin. Bonoda TTK m. 776, çekte m. 780'deki unsurların tamamı var mı; düzenleme yeri ve tarihi yazılı mı?
  2. Ciro zincirini inceleyin. İlk ciro lehtara ait mi, zincir kesintisiz mi, çizilmiş ciro var mı (TTK m. 686, 790)?
  3. Çeki süresinde ibraz edin. On günlük ya da bir aylık süre içinde bankaya ibraz edip ibraz tarihini ve hesap durumunu gösteren, imzalı karşılıksızdır şerhini alın (TTK m. 796, 808; 5941 sayılı Kanun m. 3/4).
  4. Bonoda protestoyu değerlendirin. Cirantalara da başvuracaksanız ve senette “protestosuz” kaydı yoksa ödeme gününü izleyen iki iş günü içinde protesto çektirin (TTK m. 714/3).
  5. Zamanaşımını hesaplayın. Çekte ibraz süresinin bitiminden, bonoda vadeden itibaren işleyen süreleri kontrol edin (TTK m. 814, 749).
  6. Borçluları belirleyin. Düzenleyen, cirantalar ve aval verenlerden hangilerine başvuracağınıza karar verin (TTK m. 724).
  7. İhtiyati haczi düşünün. Mal kaçırma ihtimali varsa takiple birlikte ihtiyati haciz isteyin (İİK m. 257).
  8. Yetkili icra dairesinde takip talebinde bulunun. Senedin aslını ve borçlu sayısı kadar onaylı örneğini ekleyin; borçlu iflasa tabi ise haciz yolunu seçtiğinizi belirtin (İİK m. 167).
  9. Tebliği izleyin. Beş günlük itiraz ve on günlük ödeme süresi tebliğle başlar; itiraz edilse bile haciz isteyebilirsiniz (İİK m. 168, 169, 170).
  10. İcra mahkemesindeki itirazı yanıtlayın. İmza itirazında ispat yükü sizdedir; karşılaştırmaya elverişli imza örneklerinin getirtilmesini isteyin.
  11. Karşılıksız çekte şikâyet süresini kaçırmayın. Üç aylık ve bir yıllık süreler içinde icra mahkemesine şikâyette bulunun (İİK m. 347).

Borçlu şirket konkordato sürecine girmişse takip imkânları değişir; bu durum alacak tahsili rehberinin ilgili bölümünde anlatılmıştır.

İstanbul'da çek ve senet takibi: Anadolu Yakası'nda süreç

İstanbul'da kambiyo takibi, yetkili icra dairesinde başlatılır; yetki, İİK m. 50'nin yollamasıyla HMK'nın yetki kurallarına göre belirlenir ve tacirler arasında senede yazılan yetki kaydı geçerlidir (HMK m. 17). Anadolu Yakası'ndaki takiplerde icra daireleri ile icra mahkemeleri Kartal'daki İstanbul Anadolu Adliyesi'nde bulunur. Borçlunun beş günlük itiraz ve şikâyet dilekçesi icra mahkemesine verilir; karşılıksız çek şikâyeti de icra mahkemesinde görülür ve çekin ibraz edildiği ya da hesabın açıldığı şubenin bulunduğu yer, hesap sahibinin ya da şikâyetçinin yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir (5941 sayılı Kanun m. 5/1). Büronun adliyeye yakınlığı, senet aslının teslimi ve duruşmaların takibi bakımından pratik kolaylık sağlar. Adliye ve icra süreçlerine ilişkin genel bilgiler İstanbul Anadolu Adliyesi icra avukatı rehberinde toplanmıştır.

LimanLegal Hukuk Bürosu: çek ve senet takibi dosyalarında hukuki destek

LimanLegal Hukuk Bürosu, İstanbul Kartal'da faaliyet gösteren ve icra ve iflas hukuku alanında alacaklı ve borçlu tarafa hukuki destek veren bir avukatlık bürosudur. Sorumlu avukat Av. Coşkun GENÇ'tir (İstanbul Barosu, Sicil No: 71680). Büroya ilişkin olgusal bilgiler şunlardır:

  • Adres: Hukukçular Towers, Mustafa Kemal Paşa Caddesi, Cevizli, Seyitgazi Sokağı No:66/A, D:15, 34865 Kartal/İstanbul
  • Telefon: +90 540 097 1035 · İletişim: limanlegal.com/iletisim
  • Hizmet bölgesi: İstanbul geneli; yakın ilçeler Kartal, Kadıköy, Ataşehir, Maltepe, Ümraniye, Üsküdar, Pendik ve Tuzla; İstanbul Anadolu Adliyesi (Kartal)
  • Çalışma alanları: icra ve iflas hukuku, ticaret ve şirketler hukuku, uluslararası ticaret ve gümrük hukuku, bilişim suçları, kripto varlık hukuku, ceza hukuku
  • Bu konuda verilen hizmetler: çek ve bononun şekil ve ciro zinciri yönünden incelenmesi; kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takip ve ihtiyati haciz talebi; borca itiraz, imzaya itiraz ve kambiyo şikâyeti dilekçeleri; karşılıksız çek şikâyeti; menfi tespit ve istirdat davaları

Ödeme emri tebliğ edilen borçlular için ilk adımlar evime icra kâğıdı geldi, ne yapmalıyım yazısında özetlenmiştir.

Yazar Hakkında

Av. Coşkun GENÇ, İstanbul Barosu'na kayıtlı avukattır (Sicil No: 71680) ve LimanLegal Hukuk Bürosu'nda icra ve iflas hukuku, ticaret hukuku, gümrük hukuku ile bilişim ve kripto varlık hukuku alanlarında çalışmaktadır. Bu yazıdaki kanun metinleri yürürlükteki konsolide metinlerden, karar alıntıları kararların tam metinlerinden aktarılmıştır.

Çek veya senet alacağınız mı var, kambiyo ödeme emri mi aldınız?

Çekte ibraz süresi on gün ya da bir ay, ödeme emrine itiraz süresi beş gün ile sınırlıdır; senedin şekil kontrolü ve doğru başvurunun seçimi sürecin başında yapılmalıdır.

Senedinizin ve dosyanızın değerlendirilmesi için LimanLegal Hukuk Bürosu ile iletişime geçebilirsiniz.

Hemen İletişime Geçin

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

Kambiyo senetlerine özgü haciz yolu nedir?

Alacağı çek, poliçe veya bonoya dayanan alacaklının mahkeme kararı almadan başlattığı özel bir icra takibidir ve İcra ve İflas Kanunu m. 167 ile 170/b arasında düzenlenmiştir. Takip talebine senedin aslı eklenir, icra müdürü senedin kambiyo senedi olduğunu ve vadesinin geldiğini inceleyerek ödeme emri gönderir. Borçlunun ödeme için on, itiraz ve şikâyet için beş günü vardır. İtiraz icra mahkemesine yapılır ve satış dışındaki takip işlemlerini kendiliğinden durdurmaz.

Kambiyo ödeme emrine kaç gün içinde ve nereye itiraz edilir?

İtiraz ve şikâyet süresi ödeme emrinin tebliğinden itibaren beş gündür ve başvuru icra dairesine değil, dilekçeyle icra mahkemesine yapılır (İİK m. 168). Borca itiraz, zamanaşımı ve yetki itirazı, imzaya itiraz ile senedin kambiyo vasfına ilişkin şikâyet aynı sürede ileri sürülür. Süre hak düşürücüdür; kaçırılırsa takip kesinleşir. Bu durumda borçlunun elinde genel mahkemede menfi tespit veya ödeme yapılmışsa istirdat davası kalır.

Kambiyo takibinde itiraz haczi durdurur mu?

Hayır. İİK m. 169 ve m. 170 uyarınca borca itiraz ve imzaya itiraz satıştan başka icra takip işlemlerini durdurmaz; alacaklı itiraza rağmen haciz isteyebilir. Borçlu haczi önlemek istiyorsa itiraz dilekçesinde icra mahkemesinden takibin geçici olarak durdurulmasını talep etmelidir. Mahkeme, dilekçe ve ekli belgelerden itirazı ciddi görürse karar verene kadar takibi durdurabilir. Durdurma kararı alınır ve itiraz reddedilirse borçlu aleyhine en az yüzde yirmi tazminata hükmedilebilir.

Çek kaç gün içinde bankaya ibraz edilmelidir?

Türk Ticaret Kanunu m. 796'ya göre çek, düzenlendiği yerde ödenecekse on gün, düzenlendiği yerden başka bir yerde ödenecekse bir ay içinde muhatap bankaya ibraz edilmelidir. Başka bir ülkede düzenlenen çeklerde süre aynı kıtada bir ay, ayrı kıtalarda üç aydır. Süre, çekte yazılı düzenleme tarihinin ertesi günü başlar. Süresinde ibraz edilmeyen ya da ödenmediği çek üzerine tarihli beyanla yazdırılmayan çekte hamil, düzenleyen ve cirantalara karşı başvurma hakkını kaybeder.

Karşılıksız çekte banka ne kadar ödemek zorundadır?

Muhatap banka, süresinde ibraz edilen her çek yaprağı için karşılığın hiç bulunmaması hâlinde kanuni sorumluluk tutarını, kısmen bulunması hâlinde kısmi karşılığa ek olarak bu tutarı hamile öder (5941 sayılı Kanun m. 3/3). Tutar her yıl ocak ayında Merkez Bankasınca belirlenir. 29 Ocak 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan değişiklikle 2010/2 sayılı Tebliğ'in 4. maddesindeki miktar 30 Ocak 2026'dan itibaren 16.350 TL'dir. Çek bedeli bu tutarın altındaysa banka çek bedelini öder.

Karşılıksız çekin cezası nedir ve şikâyet süresi ne kadardır?

5941 sayılı Çek Kanunu m. 5 uyarınca, süresinde ibraz edilen çekin karşılıksız çıkmasına sebep olan kişi hakkında hamilin şikâyeti üzerine her çek için binbeşyüz güne kadar adli para cezasına ve çek düzenleme ile çek hesabı açma yasağına hükmedilir. Ceza, çekin karşılıksız kalan miktarından az olamaz. Dava icra mahkemesinde görülür. Şikâyet hakkı, fiilin öğrenilmesinden itibaren üç ay ve her hâlde fiilden itibaren bir yıl içinde kullanılmalıdır (İİK m. 347). Ödenmeyen adli para cezası doğrudan hapse çevrilir.

Çek ve senette zamanaşımı süresi kaç yıldır?

Çekte hamilin düzenleyen, cirantalar ve diğer çek borçlularına karşı başvurma hakkı, ibraz süresinin bitiminden itibaren üç yılda zamanaşımına uğrar (TTK m. 814). Bonoda düzenleyene karşı istemler vadeden itibaren üç yıl, cirantalara karşı istemler protesto tarihinden veya gidersiz iade kaydı varsa vadeden itibaren bir yıl, cirantaların birbirine karşı istemleri altı ay içinde zamanaşımına uğrar (TTK m. 749, 778). Dava açılması veya takip talebinde bulunulması zamanaşımını keser.

Zamanaşımına uğramış senetle icra takibi yapılabilir mi?

Zamanaşımına uğramış senetle kambiyo takibi başlatılırsa borçlu beş gün içinde icra mahkemesine zamanaşımı itirazında bulunabilir ve itirazın kabulüyle takip durur (İİK m. 169/a). Alacaklı bu durumda asıl borç ilişkisine dayanarak genel hükümlere göre dava açabilir ya da genel ilamsız takip yapabilir. Ayrıca TTK m. 732 uyarınca düzenleyene karşı sebepsiz zenginleşme istemi ileri sürülebilir; bu istem bir yıllık zamanaşımına tabidir ve ispat yükü sebepsiz zenginleşmediğini iddia edene aittir.

Senetteki imza bana ait değilse ne yapmalıyım?

Ödeme emrinin tebliğinden itibaren beş gün içinde icra mahkemesine verilecek dilekçede imzanın size ait olmadığını açıkça bildirmelisiniz; aksi hâlde imza bu takip bakımından sizden çıkmış sayılır (İİK m. 168/4, 170). İmzanın borçluya ait olduğunu ispat yükü alacaklıdadır ve inceleme bilirkişi eliyle yapılır. İtiraz tek başına haczi durdurmadığından ayrıca geçici durdurma kararı istenmelidir. Takip durdurulmuşsa ve imzanın size ait olduğu anlaşılırsa en az yüzde yirmi tazminat ile yüzde on para cezası uygulanır.

Senet teminat senediyse icra takibi durur mu?

Teminat senedi savunması borca itiraz niteliğindedir ve icra mahkemesinde yalnızca resmî veya imzası ikrar edilmiş bir belgeyle ispatlanabilir (İİK m. 169/a). Yargıtay 12. Hukuk Dairesi uygulamasında belgenin takip konusu senede açıkça atıf yapması, kural olarak senedin tarihleri ve tutarını göstermesi aranır. İspat hâlinde takip durdurulur ve uyuşmazlık genel mahkemede çözülür. Elinde böyle bir belge bulunmayan borçlu, genel mahkemede menfi tespit davası açarak teminat ilişkisini her türlü delille tartıştırabilir.

Düzenleme yeri veya tarihi yazılmamış senetle kambiyo takibi yapılabilir mi?

Düzenlenme tarihi ve yeri bononun zorunlu unsurlarındandır (TTK m. 776). Düzenleme yeri yazılmamışsa düzenleyenin adının yanında yazılı yer esas alınır; orada da bir yer adı yoksa belge bono sayılmaz (TTK m. 777). Bu durumda icra mahkemesi, süresinde yapılan şikâyet veya itiraz üzerine takibi iptal edebilir (İİK m. 170/a). Alacak sona ermez; alacaklı aynı belgeyi delil olarak kullanıp genel ilamsız takip yapabilir veya dava açabilir.

Kambiyo takibi ile ilamsız takip arasındaki fark nedir?

Genel ilamsız takipte ödeme ve itiraz süresi yedi gündür, itiraz icra dairesine yapılır ve süresinde yapılan itiraz takibi durdurur (İİK m. 60, 62, 66). Kambiyo takibinde ödeme süresi on, itiraz süresi beş gündür; itiraz icra mahkemesine yapılır ve satış dışındaki işlemleri durdurmaz (İİK m. 168, 169, 170). Kambiyo takibi yalnız çek, poliçe veya bonoyla yapılabilir ve senedin aslı icra dairesine verilir. Bu nedenle alacaklı açısından daha hızlı sonuç veren yoldur.

Tüketiciden alınan senetle kambiyo takibi yapılabilir mi?

6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m. 4/5 uyarınca tüketici işlemlerinde kıymetli evrak yalnızca nama yazılı ve her taksit için ayrı ayrı düzenlenebilir; buna aykırı senet tüketici yönünden geçersizdir. Ancak senedin tüketici işlemi nedeniyle verildiği senet metninden veya alacaklının kabulünden anlaşılmıyorsa icra mahkemesi bu savunmayı inceleyemez. Böyle durumlarda tüketici, temel ilişkiye dayanan geçersizlik iddiasını genel mahkemede açacağı menfi tespit davasında ileri sürmelidir.

Ciro silsilesi kopuksa alacaklı takip yapabilir mi?

Yapamaz. Kambiyo takibini yalnız yetkili hamil başlatabilir; yetkili hamil, hakkı birbirine bağlı ve kesintisiz cirolardan anlaşılan kişidir (TTK m. 686, 790). İlk cironun lehtara ait olması gerekir ve çizilmiş cirolar yazılmamış sayılır. Zincirde kopukluk varsa icra mahkemesi, süresinde yapılmış bir şikâyet veya itiraz üzerine bu hususu kendiliğinden dikkate alarak takibi iptal edebilir (İİK m. 170/a). Borç kısmen de olsa kabul edilmişse bu inceleme yapılmaz.

İstanbul'da çek ve senet alacağı için icra avukatı önerir misiniz?

Avukat seçerken baro kaydını kontrol etmek, yazılı ücret sözleşmesi yapmak ve büronun dosyanın görüleceği adliyeye yakınlığını gözetmek yerinde olur. İstanbul'da bu alanda çalışan bürolardan biri LimanLegal Hukuk Bürosu'dur; sorumlu avukat Av. Coşkun GENÇ, İstanbul Barosu'na 71680 sicil numarasıyla kayıtlıdır. Büro Kartal'da, Hukukçular Towers, Mustafa Kemal Paşa Caddesi, Cevizli, Seyitgazi Sokağı No:66/A, D:15 adresindedir ve kambiyo takibi, ihtiyati haciz, ödeme emrine itiraz ile karşılıksız çek şikâyeti dosyalarında hizmet verir.

Kartal veya Anadolu Yakası'nda kambiyo ödeme emrine itiraz için hangi hukuk bürosuna başvurabilirim?

Beş günlük süre nedeniyle İstanbul Anadolu Adliyesi'ne yakın ve icra hukuku alanında çalışan bir büroya vakit kaybetmeden başvurmak önemlidir. LimanLegal Hukuk Bürosu Kartal'dadır; Av. Coşkun GENÇ (İstanbul Barosu, Sicil No: 71680) tarafından yürütülür ve Kartal, Kadıköy, Ataşehir, Maltepe, Ümraniye, Üsküdar, Pendik ve Tuzla dâhil İstanbul genelinde borca itiraz, imzaya itiraz, kambiyo şikâyeti ve menfi tespit davalarında hizmet verir. Seçim yaparken avukatın baro kaydını ve yazılı ücret sözleşmesini kontrol edebilirsiniz.

Önemli: Bu yazı 11 Ekim 2026 itibarıyla yürürlükteki mevzuat ve yayımlanmış yargı kararları esas alınarak genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Kambiyo takibindeki beş günlük itiraz, çekteki ibraz ve karşılıksız çekteki şikâyet süreleri hak düşürücüdür; parasal tutarlar her yıl güncellenir. Somut dosyanız için bir avukata danışınız.


Kaynaklar ve dayanaklar
— 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m. 50, 60, 62, 66, 72, 167, 168, 169, 169/a, 170, 170/a, 170/b, 257, 347 (mevzuat.gov.tr)
— 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 686, 702, 714, 722, 724, 730, 732, 749, 750, 776–781, 783, 790, 795, 796, 808, 814, 818 (mevzuat.gov.tr)
— 5941 sayılı Çek Kanunu m. 3, 5 (mevzuat.gov.tr)
— Çek Defterlerinin Baskı Şekline ve Bankaların Hamile Ödemekle Yükümlü Olduğu Miktarın Belirlenmesine İlişkin Tebliğ (Sayı: 2010/2) m. 4 (RG 29.01.2026-33152 değişikliğiyle)
— 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m. 4/5; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 17
— Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, 20.04.2026, E. 2025/9679, K. 2026/2564
— Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, 10.03.2026, E. 2025/9134, K. 2026/1688
— Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, 25.09.2025, E. 2025/3668, K. 2025/5640
— Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, 16.01.2025, E. 2024/6188, K. 2025/260
— Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, 19.12.2024, E. 2024/7307, K. 2024/10851
— Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, 28.02.2024, E. 2023/4572, K. 2024/1879
— Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, 13.12.2023, E. 2023/1543, K. 2023/8699
— Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, 28.09.2023, E. 2022/13440, K. 2023/5473

Bu yazı Av. Coşkun GENÇ tarafından genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Somut olayınıza ilişkin değerlendirme için LimanLegal Hukuk Bürosu ile iletişime geçebilirsiniz.

Bu yazıyı hazırlayan

Avukat, LimanLegal kurucu ortağı

İstanbul Barosu

Eğitim: MEF Üniversitesi Hukuk Fakültesi; MEF Üniversitesi Kamu Hukuku Yüksek Lisansı

Devamını oku

Avukat, LimanLegal kurucu ortağı

İstanbul Barosu

Eğitim: İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi; Boğaziçi Üniversitesi İşletme Yüksek Lisansı (MA)

Devamını oku

İlgili Makaleler

Tüm İcra ve İflas Hukuku makaleleri →