Tasarrufun İptali Davası: Şartlar, Süre ve Sonuçları
Av. Coşkun GENÇ · LimanLegal Hukuk Bürosu · 30 Ekim 2026 · Okuma süresi: yaklaşık 22 dakika
Borçlu evini, arabasını ya da işyerini eşine, kardeşine veya bir tanıdığına devrettiyse alacaklı, İcra ve İflas Kanunu (İİK) m. 277-284 uyarınca tasarrufun iptali davası açarak o malı, tapu ya da sicil kaydı üçüncü kişinin üzerinde kalmaya devam ederken haczettirip sattırabilir. Bunun için kesinleşmiş bir icra takibi, geçici ya da kesin aciz belgesi ve borcun devirden önce doğmuş olması gerekir; dava hakkı devir tarihinden itibaren beş yıl geçince düşer (İİK m. 284). İstanbul'da icra ve iflas hukuku alanında çalışan LimanLegal Hukuk Bürosu bu yazıda davanın şartlarını, süreleri, görevli mahkemeyi, harç ve dava değerini, 7571 sayılı Kanun'la yeniden yazılan m. 278'i, güncel Yargıtay kararlarını ve borçludan mal satın alan iyiniyetli kişinin savunmasını anlatıyor. Tahsilat sürecinin bütünü için şirketler için alacağın tahsili rehberine bakabilirsiniz.
Kısa cevaplar
- Tasarrufun iptali davası ne sağlar? Dava kazanılırsa mal borçluya geri dönmez; alacaklı, kayıt üçüncü kişide kalırken o malın haczini ve satışını isteyebilir (İİK m. 283/1).
- Kim açabilir? Elinde geçici ya da kesin aciz belgesi bulunan alacaklı ve iflas hâlinde iflas idaresi (İİK m. 277).
- Dava şartları neler? Gerçek bir alacak, kesinleşmiş icra takibi, borcun tasarruftan önce doğması ve aciz belgesi. Mahkeme bunları kendiliğinden inceler.
- Süre ne kadar? Dava hakkı tasarruf tarihinden itibaren beş yılda düşer (İİK m. 284). Ayrıca m. 278 ve m. 279 yalnız aciz, haciz ya da iflastan önceki bir yıl içindeki tasarrufları kapsar.
- Aciz belgesi olmadan dava açılır mı? Kural olarak hayır; aciz belgesi dava şartıdır. İstisna, üçüncü kişinin açtığı istihkak davasına karşı dava olarak açılan iptal davasıdır (İİK m. 97/17).
- Yakın akrabaya satış nasıl değerlendirilir? Gerçek değerine uygun ivazlı olduğu ispatlanmadıkça bağışlama sayılır (İİK m. 278/2-a); m. 280/3 uyarınca eş ve üçüncü dereceye kadar hısımların borçlunun durumunu bildiği varsayılır.
- Hangi mahkemede açılır? Asliye hukuk mahkemesinde; ticari dava değildir ve dava şartı arabuluculuk uygulanmaz.
- Davalı kimdir? Borçlu ve onunla işlem yapan üçüncü kişi birlikte dava edilir; malı sonradan devralan kişi ancak kötü niyetliyse davalı olur (İİK m. 282).
- Mal elden çıkarılmışsa? Dava bedele dönüşür; üçüncü kişi, malı elinden çıkardığı tarihteki gerçek değer kadar ve alacağı aşmamak üzere para ödemeye mahkûm edilir (İİK m. 283/2).
- Muvazaa davasından farkı ne? Muvazaa davası (TBK m. 19) işlemin baştan görünürde yapıldığını ileri sürer; icra takibi, aciz belgesi ve beş yıllık süre aranmaz.
- Ceza boyutu var mı? Alacaklısını zarara sokmak için mevcudunu eksilten borçlu, alacaklının şikâyeti üzerine altı aydan üç yıla kadar hapis cezasıyla yargılanır (İİK m. 331).
Tasarrufun iptali davası nedir, alacaklıya ne kazandırır?
Tasarrufun iptali davası, borçlunun malvarlığından çıkardığı bir mal üzerinde alacaklıya, kayıt başkasının adına olsa bile haciz ve satış yetkisi veren davadır. Buradaki "tasarruf", borçlunun malvarlığını azaltan devir, bağış, rehin, alacağın temliki gibi işlemleri ifade eder. Kanun "butlan" sözcüğünü kullansa da işlem herkese karşı geçersiz hâle gelmez; yalnızca davayı açan alacaklıya karşı ve onun alacağı kadar sonuçsuz kalır.
İptal davası ve davacılar – İİK m. 277
Madde 277 – (Değişik: 3/7/1940-3890/1 md.)
İptal davasından maksat 278, 279 ve 280 inci maddelerde yazılı tasarrufların butlanına hükmettirmektir. Bu davayı aşağıdaki şahıslar açabilirler:
1 – Elinde muvakkat yahut kati aciz vesikası bulunan her alacaklı,
2 – İflas idaresi yahut 245 inci maddede ve 255 inci maddenin 3 üncü fıkrasında yazılı hallerde alacaklıların kendileri.
Davanın sonucu İİK m. 283/1'de yazılıdır: alacaklı, dava konusu mal üzerinde cebri icra yoluyla hakkını alma yetkisini elde eder; mal taşınmazsa üçüncü kişi üzerindeki tapu kaydı düzeltilmeden haciz ve satış istenebilir. Satış bedelinden alacak ve ferileri ödenir, artan para üçüncü kişiye kalır. Bu yüzden dava, taşınmazın mülkiyetine ilişkin bir tapu iptal davası değildir; alacağın tahsiline hizmet eden kişisel bir davadır.
Hangi işlemin hangi maddeye girdiğini dava dilekçesinde göstermek zorunlu değildir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 18.06.2026 tarihli, E. 2025/655, K. 2026/384 sayılı kararında iptal edilebilecek tasarrufların kanunda sınırlı olarak sayılmadığını, mahkemenin dilekçede gösterilen maddeyle bağlı olmadığını ve başka bir iptal sebebine dayanarak da karar verebileceğini belirtmiştir.
Tasarrufun iptali davası açmak için hangi şartlar gerekir?
Davanın dinlenebilmesi için dört özel şart aranır: gerçek bir alacak, kesinleşmiş bir icra takibi, tasarrufun borcun doğumundan sonra yapılmış olması ve borçlu hakkında alınmış aciz belgesi. Bunlar dava şartıdır; yani mahkeme, taraflar ileri sürmese de her aşamada kendiliğinden inceler ve biri eksikse işin esasına girmeden davayı usulden reddeder.
"İptal davasına özgü dava şartları ise, davacının davalı borçluda gerçek bir alacağının bulunması, borçlu hakkında yapılan icra takibinin kesinleşmiş olması, iptal konusu tasarrufun borcun doğumundan sonra yapılmış olması ve borçlu hakkında alınmış bir aciz belgesinin bulunmasıdır." — Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 18.06.2026 tarihli, E. 2025/655, K. 2026/384 sayılı karar (bozma)
Kesinleşmiş icra takibi
Alacaklı önce borçluya karşı takip yapmış ve bu takip kesinleşmiş olmalıdır. Ödeme emrine itiraz edilmiş ve takip durmuşsa önce itirazın kaldırılması ya da itirazın iptali yoluyla itirazın giderilmesi gerekir. Çek ve senede dayanan takiplerin işleyişi kambiyo senetlerine özgü haciz yolu yazısında anlatılmıştır.
Aciz belgesi: kesin, geçici ve haciz tutanağı
Aciz belgesi, borçlunun mallarının borcu karşılamadığını gösteren icra dairesi belgesidir ve İİK m. 277 uyarınca davacı olabilmenin koşuludur. Üç biçimde ortaya çıkar. Satıştan sonra alacağın tamamı alınamamışsa icra dairesi kalan miktar için kesin aciz belgesi düzenler (İİK m. 143). Haciz sırasında haczedilebilir hiçbir mal bulunmazsa haciz tutanağı aynı hükümdedir (İİK m. 105/1). Haczedilen malların icra dairesince takdir edilen değeri alacağı karşılamıyorsa tutanak geçici aciz belgesi yerine geçer ve alacaklıya m. 277'deki hakları verir (İİK m. 105/2).
Uygulamada en sık hata, içeriği yetersiz bir haciz tutanağına güvenmektir. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, 28.04.2026 tarihli kararında, tutanaklarda borçlunun haczedilebilir başka malı bulunmadığı açıkça yazmadığı ve borçlunun başka bir taşınmazda payı olduğu için, kabul edilmiş bir davayı dava şartı yokluğundan bozmuştur.
"Borçlunun haczi kabil malı bulunmadığının haciz tutanağında açıkça yazılı olması gerekir. Aksi halde tutanak aciz belgesi niteliği taşımaz." — Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, 28.04.2026 tarihli, E. 2025/4948, K. 2026/2827 sayılı karar (bozma)
Aciz belgesi olmadan tasarrufun iptali davası açılabilir mi?
Kural olarak açılamaz; aciz belgesinin yokluğu mahkemece kendiliğinden incelenen bir dava şartı eksikliğidir. Bununla birlikte Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, yukarıdaki 28.04.2026 tarihli kararında, dava şartı eksikliği giderilebilir nitelikteyse mahkemenin tamamlanması için süre vermesi, eksiklik bu sürede giderilmezse davanın reddedilmesi gerektiğini (HMK m. 115/2) hatırlatmıştır. Dolayısıyla belge dava açılırken elde olmasa da yargılama sırasında sunulabilir; ancak borçlunun haczedilmemiş başka malı duruyorsa aciz hâli ispatlanmış sayılmaz. Dava açmadan önce borçlunun bilinen bütün adreslerinde haciz yapılması, tapu, araç ve banka sorgularının tamamlanması bu nedenle önemlidir.
Kanunun öngördüğü istisna, istihkak davasıdır. Alacaklının haczettiği mal üzerinde üçüncü kişi istihkak iddiasıyla dava açmışsa alacaklı, aciz belgesi sunmak zorunda olmaksızın bu davaya karşılık tasarrufun iptali davası açabilir (İİK m. 97/17). Yargıtay 12. Hukuk Dairesinin 27.04.2022 tarihli, E. 2021/6971, K. 2022/5286 sayılı kararına göre bu karşı dava istihkak davasına bakan icra mahkemesinde görülür; ancak cevap dilekçesiyle ya da cevap süresi içinde açılmalıdır. Süre geçtikten sonra ayrı dilekçeyle açılan dava için görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir.
Borcun tasarruftan önce doğmuş olması
Alacak, devirden önce doğmuş olmalıdır; borçlunun borçlanmadan önce yaptığı devirler bu davanın konusu olamaz. Önemli olan takip ya da vade tarihi değil, borcu doğuran ilişkinin tarihidir: kredi sözleşmesi, mal teslimi, senedin dayandığı borç verme işlemi gibi. Bu şart kanun metninde ayrıca yazılı değildir; Yargıtay'ın yerleşik kararlarıyla aranmaktadır.
"Tasarrufun iptali davalarında kural olarak, tasarrufun iptal edilebilmesi için borcun doğum tarihinin iptali istenilen tasarruf tarihinden önce olması gerekir. Bu husus, dava şartı olup mahkemece res'en araştırılmalıdır." — Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, 16.02.2026 tarihli, E. 2025/6313, K. 2026/927 sayılı karar (bozma)
Borcun doğum tarihi tartışmalıysa mahkeme bunu belgelerle araştırır. Yargıtay 12. Hukuk Dairesinin 10.03.2026 tarihli, E. 2025/7327, K. 2026/1655 sayılı kararına konu dosyada davalılar borcun tasarruftan sonra doğduğunu savunmuş; Daire, borçlunun kolluk beyanı karşısında paranın bankadan çekildiğine ilişkin dekontların getirtilerek borcun gerçek doğum tarihinin araştırılmasını istemiştir. Senetteki tarih tek başına belirleyici değildir; alacaklı, borcun daha eski bir ilişkiden doğduğunu belgeyle ortaya koyabilir.
Hukuki yarar: tasarruf tahsilatı gerçekten engellemiş olmalı
Dava ancak iptali istenen işlem alacağın tahsilini engellemişse dinlenir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 20.05.2026 tarihli, E. 2026/74, K. 2026/333 sayılı kararında, borçlu şirketin hakediş alacağını bankaya temlik ettiği, bankanın ise tahsil ettiği tutarları takipten önce borçlunun hesabına geri aktardığı olayda, dava tarihinde iptali gereken bir tasarruf kalmadığı ve temlikin tahsilata engel olmadığı gerekçesiyle davanın reddi gerektiği sonucuna oy çokluğuyla varmıştır. Bu karar alacaklı aleyhine bir emsaldir: iptali istenen işlemin sonuçları dava tarihinde sürmüyorsa dava kaybedilebilir. Takip dosyası dava sırasında tahsil yoluyla kapanırsa da dava konusuz kalır; bu durumda yargılama giderleri tarafların haklılık durumuna göre belirlenir (Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, 16.02.2026, E. 2025/6313, K. 2026/927).
Tasarrufun iptali davası açma süresi ne kadar?
Tasarrufun iptali davasında birbirinden bağımsız işleyen üç süre vardır ve hepsi alacaklının aleyhine işler. Bunlardan biri dava açma süresi, diğer ikisi ise iptal sebebinin kapsadığı dönemdir.
- Beş yıllık hak düşürücü süre (İİK m. 284). İptal davası hakkı, iptali istenen tasarrufun yapıldığı tarihten itibaren beş yıl geçmekle düşer. Süre takip ya da aciz belgesi tarihinden değil, devrin tapuda veya sicilde yapıldığı tarihten başlar. Hak düşürücü süre olduğu için kesilmez, durmaz ve mahkemece kendiliğinden gözetilir.
- Bir yıllık dönem (İİK m. 278 ve m. 279). Karşılıksız tasarruflar ve acizden dolayı iptal sebepleri, yalnızca aciz belgesinin, aciz belgesi niteliğindeki haciz tutanağının düzenlenmesinden, hacizden ya da iflasın açılmasından önceki bir yıl içinde yapılan işlemleri kapsar.
- Beş yıl içinde takip (İİK m. 280). Zarar verme kastına dayanan iptalde, işlemin yapıldığı tarihten itibaren beş yıl içinde borçlu aleyhine haciz ya da iflas yoluyla takip yapılmış olması gerekir.
Beş yıllık süre katı uygulanır. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, 18.02.2026 tarihli, E. 2025/5659, K. 2026/1088 sayılı kararında, taşınmazların 16.06.2016 tarihinde devredildiği ve davanın 18.08.2021 tarihinde açıldığı dosyada, ilk derece mahkemesinin ve bölge adliye mahkemesinin kabul kararını süre yönünden bozmuştur. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi de 10.05.2023 tarihli, E. 2023/126, K. 2023/6211 sayılı kararında aktarılan bozma ilamında, ihtiyari arabuluculuğa başvurmanın beş yıllık hak düşürücü süreyi kesmeyeceğini belirtmiştir. Dava için gereken takip, haciz ve aciz belgesi işlemlerinin beşinci yılın sonuna bırakılmaması bu nedenle hayati önemdedir.
Hangi devirler iptal edilir? Üç iptal sebebi

Kanun üç grup iptal sebebi sayar: karşılıksız tasarruflar (m. 278), aciz hâlindeki borçlunun belirli işlemleri (m. 279) ve alacaklılara zarar verme kastıyla yapılan işlemler (m. 280). Her birinin geriye doğru kapsadığı dönem ve ispat yükü farklıdır.
| İptal sebebi | Madde | Kapsadığı dönem | İspat |
|---|---|---|---|
| Bağışlamalar ve karşılıksız tasarruflar; bağışlama sayılan yakınlar arası işlemler, çok düşük bedelli satışlar, ömür boyu gelir, intifa ve ölünceye kadar bakma sözleşmeleri | İİK m. 278 | Aciz belgesinin ya da aciz belgesi niteliğindeki haciz tutanağının düzenlendiği yahut iflasın açıldığı tarihten önceki bir yıl | Yakınlar arası işlemde gerçek değerine uygun bedel ödendiğini, düşük bedelde aksini, gelir, intifa ve bakma sözleşmesinde uygun karşılığı davalı taraf ispatlar |
| Mevcut borç için sonradan verilen rehin, para dışında bir şeyle ödeme, vadesi gelmemiş borcun ödenmesi, kişisel hakkın tapuya şerhi | İİK m. 279 | Hacizden, mal bulunmaması nedeniyle acizden yahut iflasın açılmasından önceki bir yıl | İşlemden yararlanan kişi borçlunun durumunu bilmediğini ispatlarsa dava dinlenmez |
| Alacaklılara zarar verme kastıyla yapılan tüm işlemler | İİK m. 280/1 | İşlemden itibaren beş yıl içinde borçluya karşı haciz ya da iflas yoluyla takip yapılmış olmalı | Karşı tarafın borçlunun durumunu ve kastını bildiğini ya da bilmesi gerektiğini alacaklı ispatlar |
| Eşe, usul ve fürua, üçüncü dereceye kadar kan ve kayın hısımlarına, evlat edinene veya evlatlığa yapılan işlemler | İİK m. 280/3 | Aynı beş yıllık takip koşulu | Karine alacaklı lehinedir; bilmediğini üçüncü kişi ispatlar |
| Ticari işletmenin ya da işyerindeki ticari malların tamamının veya önemli bölümünün devri | İİK m. 280/son | Aynı beş yıllık takip koşulu | Karine alacaklı lehinedir; yalnız üç ay önceden yazılı bildirim ya da kanunda gösterilen ilan yollarıyla çürütülür |
Karşılıksız tasarruflar ve 7571 sayılı Kanun'la yeniden yazılan m. 278
İİK m. 278, 24/12/2025 tarihli ve 7571 sayılı Türk Ceza Kanunu ile Bazı Kanunlarda ve 631 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 2. maddesiyle tümüyle değiştirilmiştir. Kanun 25.12.2025 tarihli ve 33118 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanmış, m. 278'e ilişkin değişiklik yayım tarihinde yürürlüğe girmiştir. Yürürlükteki metin, aciz belgesinin ya da aciz belgesi niteliğindeki haciz tutanağının düzenlendiği yahut iflasın açıldığı tarihten geriye doğru bir yıl içinde yapılan bağışlamaları ve bağışlama sayılan üç grup işlemi iptale tabi tutar.
İvazsız tasarrufların butlanı – İİK m. 278
Madde 278 – (Değişik:24/12/2025-7571/2 md.)
Alışılmış hediyeler dışında, geçici veya kesin aciz belgesinin ya da aciz belgesi niteliğinde olan haciz tutanağının düzenlendiği yahut iflasın açıldığı tarihten önceki bir yıl içinde yapılan bütün bağışlamalar ve ivazsız tasarruflar iptale tabidir.
Aşağıdaki tasarruflar bağışlama sayılır:
a) Gerçek değerine uygun olarak ivazlı olduğu ispatlanmadıkça altsoy ve üstsoy, üçüncü derece dâhil kan hısımları, son bir yıl içinde evlilik birliği sona ermiş olsa bile eşi ve üçüncü derece dâhil kayın hısımları, evlat edinenle evlatlık, ortak konutta yaşayan kişiler arasında yapılan tasarruflar.
b) Aksi ispatlanmadıkça, sözleşmenin yapıldığı sırada, kendi verdiği şeyin gerçek değerine göre borçlunun ivaz olarak pek aşağı bir fiyatla kabul ettiği sözleşmeler.
c) Uygun bir karşılığın sağlandığı ispatlanmadıkça, borçlunun kendisine veya üçüncü bir kişi yararına ömür boyu gelir sözleşmesi ya da intifa hakkı tesis ettiği sözleşmeler yahut ölünceye kadar bakma sözleşmeleri.
Değişikliğin anlamı, önceki metnin başına gelenlerle birlikte okununca anlaşılır. Önceki m. 278/3-1, belirli yakınlar arasındaki ivazlı tasarrufları da kesin olarak bağışlama sayıyordu. Anayasa Mahkemesi bu kesin karinenin büyük bölümünü iptal etmişti: 11.07.2018 tarihli, E. 2018/9, K. 2018/84 sayılı kararla (Resmî Gazete 15.11.2018, sayı 30596) kan hısımlarına ilişkin "neseben veya" ibaresi, E. 2021/52, K. 2021/97 sayılı kararla "Karı ve koca ile" ibaresi iptal edilmiş, sonraki Anayasa Mahkemesi kararlarıyla kayın hısımları ile evlat edinen ve evlatlık da kapsamdan çıkmıştı. Bu nedenle 7571 sayılı Kanun'dan önce, örneğin kardeşe ya da eşe yapılan satışlarda alacaklı çoğu zaman m. 278'e dayanamıyor, m. 280'deki karineyle yetinmek zorunda kalıyordu.
Yeni metnin alacaklı ve alıcı açısından dört pratik sonucu vardır. Birincisi, yakınlar arası işlemler için bağışlama karinesi yeniden kurulmuştur; ancak bu kez aksi ispatlanabilir bir karinedir. Alıcı, gerçek değerine uygun bedel ödediğini ispatlarsa işlem m. 278 kapsamından çıkar. İkincisi, kapsam genişlemiştir: son bir yıl içinde evlilik birliği sona ermiş eş ile ortak konutta yaşayan kişiler de sayılmıştır. Üçüncüsü, geriye bakılan dönem önceki uygulamadaki iki yıldan bir yıla inmiş ve başlangıcı açıkça aciz belgesinin, haciz tutanağının düzenlenme ya da iflasın açılma tarihine bağlanmıştır; bu nedenle haczin gecikmesi m. 278'e dayanma imkânını ortadan kaldırabilir. Dördüncüsü, düşük bedelli satışlarda ve gelir, intifa ve bakma sözleşmelerinde de aksini ispat yolu açıkça tanınmıştır.
Değişiklikten önce verilen kararlar okunurken bent numaralarına ve sürelere dikkat edilmelidir. Önceki metinde bentler "278/3-1, 278/3-2" biçiminde anılıyordu; Yargıtay 4. Hukuk Dairesinin 30.04.2024 tarihli, E. 2024/1466, K. 2024/4025 sayılı kararına konu istinaf gerekçesinde süre iki yıl olarak geçer. Hukuk Genel Kurulu'nun 18.06.2026 tarihli, E. 2025/655, K. 2026/384 sayılı kararında da Anayasa Mahkemesinin iptal kararı nedeniyle kardeşe satış m. 278'e göre değil m. 280'e göre değerlendirilmiştir.
Geçiş dönemine dikkat: 7571 sayılı Kanun m. 278 için ayrı bir geçiş hükmü öngörmemiştir. Değişiklikten önce yapılmış devirlere ve değişiklikten önce açılmış davalara hangi metnin uygulanacağı konusunda Yargıtay'ın yerleşmiş bir içtihadı henüz oluşmamıştır. Bu belirsizlik nedeniyle talebin yalnız m. 278'e değil, koşulları varsa m. 280'e de dayandırılması güvenli yoldur.
Acizden dolayı iptal (m. 279)
İİK m. 279, borcunu ödemeyen borçlunun hacizden, mal bulunmaması nedeniyle acizden ya da iflasın açılmasından önceki bir yıl içinde yaptığı dört işlemi iptale tabi tutar: önceden taahhüt edilmemişse mevcut bir borç için sonradan verilen rehinler, para ya da alışılmış ödeme araçları dışında bir şeyle yapılan ödemeler, vadesi gelmemiş borç için yapılan ödemeler ve kişisel hakların güçlendirilmesi için tapuya verilen şerhler. Tipik örnek, borçlunun bir alacaklısına borcuna karşılık araç ya da taşınmaz vermesidir. Maddenin son fıkrasına göre işlemden yararlanan kişi borçlunun durumunu bilmediğini ispatlarsa dava dinlenmez.
Zarar verme kastından dolayı iptal (m. 280)
İİK m. 280, borçlunun alacaklılarına zarar verme kastıyla yaptığı her türlü işlemi kapsayan genel hükümdür ve geriye doğru en uzun dönemi kapsar: işlem tarihinden itibaren beş yıl içinde borçluya karşı haciz ya da iflas yoluyla takip yapılmış olması yeterlidir. Bedelin gerçekten ödenmiş olması tek başına davayı düşürmez; belirleyici olan, karşı tarafın borçlunun mali durumunu ve kastını bilmesi ya da bilmesini gerektiren açık emarelerin bulunmasıdır.
Zarar verme kastından dolayı iptal – İİK m. 280
Madde 280 – (Değişik: 18/2/1965-538/115 md.)
(Değişik birinci fıkra: 17/7/2003-4949/66 md.) Malvarlığı borçlarına yetmeyen bir borçlunun, alacaklılarına zarar verme kastıyla yaptığı tüm işlemler, borçlunun içinde bulunduğu malî durumun ve zarar verme kastının, işlemin diğer tarafınca bilindiği veya bilinmesini gerektiren açık emarelerin bulunduğu hâllerde iptal edilebilir. Şu kadar ki, işlemin gerçekleştiği tarihten itibaren beş yıl içinde borçlu aleyhine haciz veya iflâs yoluyla takipte bulunulmuş olmalıdır.
(Mülga ikinci fıkra: 17/7/2003-4949/103 md.)
(Değişik: 9/11/1988-3494/55 md.) Üçüncü şahıs, borçlunun karı veya kocası, usul veya füruu ile üçüncü dereceye kadar (bu derece dahil) kan ve sıhri hısımları, evlat edineni veya evlatlığı ise borçlunun birinci fıkrada beyan olunan durumunu bildiği farz olunur. Bunun hilafını üçüncü şahıs, ancak 279 uncu maddenin son fıkrasına göre isbat edebilir.
Ticari işletmenin veya işyerindeki mevcut ticari emtianın tamamını veya mühim bir kısmını devir veya satın alan yahut bir kısmını iktisapla beraber işyerini sonradan işgal eden şahsın, borçlunun alacaklılarını ızrar kasdını bildiği ve borçlunun da bu hallerde ızrar kasdiyle hareket ettiği kabul olunur. Bu karine, ancak iptal davasını açan alacaklıya devir, satış veya terk tarihinden en az üç ay evvel keyfiyetin yazılı olarak bildirildiğini veya ticari işletmenin bulunduğu yerde görülebilir levhaları asmakla beraber Ticaret Sicili Gazetesiyle; bu mümkün olmadığı takdirde bütün alacaklıların ıttılaını temin edecek şekilde münasip vasıtalarla ilan olunduğunu ispatla çürütülebilir.
Kanundaki "açık emareler" günlük hayat deneyimine dayanan belirtilerdir. Kararlarda sıkça değerlendirilen olgular şunlardır: taraflar arasında akrabalık, ortaklık, işçi-işveren ya da süregelen ticari ilişki; aynı çevrede oturma; devrin takipten hemen önce ya da hemen sonra yapılması; borçlunun mallarını kısa sürede art arda elden çıkarması; bedelin elden ödendiğinin söylenip banka kaydının bulunmaması; alıcının malı kullanmaması ve borçlunun kullanmaya devam etmesi. Karineler dışında ispat yükü alacaklıdadır.
Borçlu malını eşine, kardeşine ya da çocuğuna devrettiyse ne olur?
Borçlunun eşi, altsoyu, üstsoyu ve üçüncü dereceye kadar kan ve kayın hısımları, borçlunun durumunu bildiği varsayılan kişilerdir; alacaklının yalnızca hısımlığı ispatlaması yeterlidir, bilmediğini ispat yükü devralana geçer (İİK m. 280/3). Kardeş, yeğen, amca, dayı ve hala bu kapsamdadır; eşin aynı derecedeki hısımları da sayılmıştır. Devir aciz ya da hacizden önceki son bir yıl içinde yapılmışsa yürürlükteki m. 278/2-a uyarınca ayrıca bağışlama karinesi de devreye girer.
"Davacı alacaklının kanuni karineden yararlanabilmesi için borçlu ile üçüncü kişi arasında belirtilen derecede hısımlık olduğunu ispatlaması yeterlidir. (...) Bu durumda, borçlu ile işlem yapan üçüncü kişi borçlunun zarar verme kastını bilmediğini, iddia ve ispat ile yükümlüdür" — Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 18.06.2026 tarihli, E. 2025/655, K. 2026/384 sayılı karar (bozma)
Bu karardaki olay öğreticidir. Borçlu, annesinden miras kalan taşınmazdaki üçte bir payını kız kardeşine satmış; kardeş 800.000 TL'yi banka havalesiyle ödemiş, bilirkişi payın devir tarihindeki değerini 733.210 TL olarak belirlemiştir. Yani bedel gerçekti ve ödenmişti. Bölge adliye mahkemesi bu nedenle davayı reddetmiş ve bozmaya direnmiştir. Hukuk Genel Kurulu ise kardeşin karinenin aksini ispatlayamadığını, ispat yükünün ters çevrildiğini belirterek direnme kararını oy birliğiyle bozmuştur. Karar yalnız m. 280'e dayanır; önceki m. 278'in kan hısımlarına ilişkin ibaresi Anayasa Mahkemesince iptal edildiğinden o madde dosyada uygulanmamıştır. Bu karar yeni m. 278'i yorumlayan bir karar değildir. Sonuç şudur: yakın hısıma yapılan devirde "parasını ödedim" savunması yeni m. 278 bakımından işe yarayabilir, ancak m. 280 bakımından tek başına yeterli olmaz; devralan, borçlunun mali durumunu ve kastını bilmediğini de ispatlamak zorundadır.
Boşanma protokolüyle eşe devir
Anlaşmalı boşanma protokolü gereğince eşe devredilen mal da tasarrufun iptali davasına konu olabilir. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, 30.04.2024 tarihli, E. 2024/1466, K. 2024/4025 sayılı kararında böyle bir dosyada bölge adliye mahkemesinin iptal yönündeki direnme kararını onamıştır. Daire ilk incelemesinde alacaklının boşanmanın görünürde olduğunu, tarafların birlikte yaşamayı sürdürdüğünü ispatlaması gerektiğini belirtmiş; sonradan dosyaya giren nüfus kayıtlarında boşanmadan yaklaşık üç yıl sonra ortak çocuğun doğduğu görülünce birlikteliğin sürdüğü kabul edilmiştir. Yürürlükteki m. 278/2-a ise son bir yıl içinde evlilik birliği sona ermiş eşi açıkça saymaktadır; bu hüküm boşanma protokolüyle yapılan devirlerde alacaklının işini kolaylaştırır.
Çok düşük bedelle satış
Borçlunun verdiği şeyin gerçek değerine göre çok düşük bir bedeli kabul ettiği sözleşmeler, alıcı yabancı da olsa bağışlama sayılır (İİK m. 278/2-b). Kıyas, tapudaki ya da sözleşmedeki bedel ile malın işlem tarihindeki gerçek değeri arasında yapılır ve bu değer mahkemece bilirkişiye tespit ettirilir. Yargıtay 12. Hukuk Dairesinin 18.02.2026 tarihli, E. 2025/5659, K. 2026/1088 sayılı kararına göre satılan taşınmaz üzerinde ipotek ve haciz kayıtları varsa alıcı malı bu yüklerle birlikte almış sayılacağından oransızlık belirlenirken ipotek ve haciz miktarları da göz önünde tutulur. Tapuda harç nedeniyle düşük bedel gösterilmiş olması sık rastlanan bir durumdur; yürürlükteki metin "aksi ispatlanmadıkça" dediği için alıcı, gerçekte ödediği bedeli banka kayıtlarıyla ortaya koyabilir. Bu savunmayı tanık beyanı değil, tarih ve tutar bakımından satışla örtüşen ödeme belgeleri güçlendirir.
İşyeri, ticari işletme ya da şirket malvarlığı devredildiyse
Ticari işletmeyi ya da işyerindeki ticari malların tamamını veya önemli bir bölümünü devralan kişinin borçlunun zarar verme kastını bildiği, borçlunun da bu kastla hareket ettiği kanunen kabul edilir (İİK m. 280/son). Bu karine yalnızca kanunda sayılan yollarla çürütülür: devir tarihinden en az üç ay önce davacı alacaklıya yazılı bildirim yapıldığının; ya da işletmenin bulunduğu yerde görünür levhalar asılmakla birlikte Ticaret Sicili Gazetesinde, bu mümkün değilse bütün alacaklıların öğrenmesini sağlayacak uygun araçlarla ilan yapıldığının ispatı.
Karine yalnız "işletme devri" adı taşıyan sözleşmelerle sınırlı değildir. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, 07.04.2026 tarihli, E. 2025/4934, K. 2026/2313 sayılı kararında, borçlu şirketin bir arsasını, şirketle hısımlığı ve ticari ilişkisi bulunmadığını savunan bir alıcıya satması üzerine açılan davada, taşınmazın şirket aktifinin önemli bir kısmını oluşturup oluşturmadığının ticari defterler üzerinde bilirkişi incelemesiyle belirlenmesi ve devrin işletme devri niteliğinde olup olmadığının değerlendirilmesi gerektiğini belirtip ret kararını bozmuştur. İlk derece kararı İstanbul Anadolu 13. Asliye Hukuk Mahkemesine aitti. Şirketten alacaklı olanlar bakımından bunun anlamı şudur: alıcı yabancı olsa ve bedel bankadan ödenmiş olsa bile, devredilen şey şirketin faaliyetinin dayandığı ana varlıksa karine devreye girebilir.
Borçlunun malını bir şirkete sermaye olarak koyması, şirket payını devretmesi ya da alacağını başkasına temlik etmesi de malvarlığını azaltan işlemlerdir ve m. 280'deki "tüm işlemler" ifadesi kapsamında incelenir. Bu tür devirlerde ticaret sicili kayıtları, ortaklık yapısı ve defterler temel delillerdir.
Dava kime karşı açılır? Borçlu, üçüncü kişi ve sonraki alıcılar
Dava, borçlu ile onunla işlem yapan kişiye birlikte açılır; malı bu kişiden devralan sonraki alıcılar ise yalnız kötü niyetliyseler davalı gösterilebilir (İİK m. 282). Uygulamada borçludan devralana "üçüncü kişi", ondan devralana "dördüncü kişi" denir.
İptal davasında davalı – İİK m. 282
Madde 282 – (Değişik: 18/2/1965-538/117 md.)
İcra ve iflas Kanununun 11 inci babındaki iptal davaları borçlu ve borçlu ile hukuki muamelede bulunan veya borçlu tarafından kendilerine ödeme yapılan kimseler ile bunların mirasçıları aleyhine açılır. Bunlardan başka, kötü niyet sahibi üçüncü şahıslar aleyhine de iptal davası açılabilir. İptal davası iyi niyetli üçüncü şahısların haklarını ihlal etmez.
| Kişi | Davadaki konumu | Sorumluluğun koşulu | Hükmün içeriği |
|---|---|---|---|
| Borçlu | Zorunlu davalı | Dava şartlarının ve bir iptal sebebinin varlığı | Tasarrufun alacak ve ferileriyle sınırlı iptali |
| Borçluyla işlem yapan kişi (üçüncü kişi) ve mirasçıları | Zorunlu davalı | M. 278, 279 ya da 280'deki koşullar; karinelerde ispat yükü bu kişidedir | Mal elindeyse haciz ve satışa katlanma; elden çıkarmışsa malın o tarihteki değeri kadar para ödeme |
| Malı üçüncü kişiden devralan (dördüncü kişi) | Dava edilmesi alacaklının tercihine bağlı | Kötü niyetli olduğunun, yani borçlunun kastını bildiğinin ya da bilmesi gerektiğinin ispatı | Kötü niyet ispatlanırsa mal üzerinde cebri icra; ispatlanamazsa dava üçüncü kişi yönünden bedele dönüşür |
| İflas idaresi | İflas hâlinde davacı | İİK m. 187 ve m. 277/2 | İptale konu değerlerin iflas masasına kazandırılması |
"Borçlu ile işlemde bulunmayan dördüncü veya ondan sonraki kişiler hakkında dava açılıp açılmaması davacının isteğine bağlıdır ve bu kişiler yönünden iptal kararı verilebilmesi kötü niyetli olduklarının yani borçlunun alacaklılara zarar verme kastı ile hareket ettiğini bilen veya bilmesi gereken kişilerden olduklarının kanıtlanmasına bağlıdır. (...) Bu ihtimalde 3. kişinin sorumlu olduğu miktar, elden çıkarılan malın elden çıkarıldığı tarihteki gerçek değeridir." — Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, 25.03.2026 tarihli, E. 2025/7456, K. 2026/1890 sayılı karar (bozma)
Aynı kararda Daire, ipotekli taşınmazların kısa aralıklarla el değiştirmesinin tek başına iptal gerekçesi olamayacağına ilişkin önceki bozma ilamını hatırlatmış; zincirin sonundaki şirketin borçluyla ticari ilişkisinin ne zaman başladığı ve borçlunun durumunu bilebilecek düzeyde olup olmadığı ticari defterlerle araştırılmadan o şirket hakkındaki davanın reddedilmesini eksik inceleme saymıştır. Her davalı için iptal koşulları ayrı ayrı değerlendirilir.
Dava kazanılırsa ne olur? Haciz yetkisi ve bedele dönüşme
Dava kabul edilirse alacaklı, takip dosyasındaki alacak ve ferileriyle sınırlı olarak dava konusu mal üzerinde haciz ve satış isteme yetkisini kazanır; mal üçüncü kişinin elinden çıkmışsa dava bedele dönüşür ve üçüncü kişi para ödemeye mahkûm edilir (İİK m. 283/1-2).
İadenin şümulü – İİK m. 283 (ilgili fıkralar)
Madde 283 – (Değişik: 18/2/1965-538/118 md.)
Davacı, iptal davası sabit olduğu takdirde, bu davaya konu teşkil eden mal üzerinde cebri icra yolu ile, hakkını almak yetkisini elde eder ve davanın konusu taşınmazsa, davalı üçüncü şahıs üzerindeki kaydın tashihine mahal olmadan o taşınmazın haciz ve satışını istiyebilir.
İptal davası, üçüncü şahsın elinden çıkarmış olduğu mallar yerine geçen değere taallük ediyorsa, bu değerler nispetinde üçüncü şahıs nakden tazmine (Davacının alacağından fazla olmamak üzere) mahküm edilir.
(...)
İptal davasını kaybeden üçüncü şahıs, karşılık olarak şeyi veya bedelini borçludan veya iflas masasından geri istiyebilir.
(...)
Kendisine bağış yapılan iyi niyetli ise yalnız dava zamanında elinde bulunan miktarı geri vermeye mecburdur.
Bedele dönüşen davada ölçü, satış sözleşmesindeki bedel değil, malın üçüncü kişinin elinden çıktığı tarihteki gerçek değeridir ve hükmedilecek tutar alacağı aşamaz. Davayı kaybeden üçüncü kişi ise eli boş kalmaz: uğradığı kaybı aynı davada borçludan isteyebilir (m. 283/3) ya da verdiği bedeli borçludan geri talep edebilir (m. 283/4).
İİK m. 281/3 ayrıca bir çıkış yolu öngörür: davalılardan herhangi biri davacının alacağını öderse dava reddedilir ve hâkim yargılama giderlerini duruma göre paylaştırır. Malı elinde tutmak isteyen üçüncü kişi için bu, çoğu zaman satıştan daha az maliyetli seçenektir.
Tasarrufun iptali davasında hangi deliller işe yarar?
Bu davalar çoğunlukla resmî kayıtlar ve bilirkişi raporlarıyla kazanılır ya da kaybedilir; tanık beyanları ancak destekleyici rol oynar. Dava dilekçesiyle birlikte gösterilmesi gereken başlıca deliller şunlardır:
- İcra takip dosyası. Takibin kesinleştiğini, haciz tutanaklarını, sorgu sonuçlarını ve aciz belgesini içeren dosya mahkemece icra dairesinden getirtilir.
- Tapu, araç ve ticaret sicili kayıtları. Devrin tarihi, gösterilen bedel, devralan kişi, devirden sonraki el değiştirmeler, ipotek ve haciz şerhleri bu kayıtlardan anlaşılır.
- Borcun doğum tarihini gösteren belgeler. Sözleşme, fatura, irsaliye, kredi belgeleri, hesap ekstreleri ve para transferine ilişkin banka dekontları.
- Nüfus kayıtları ve adres bilgileri. Hısımlık, evlilik, boşanma tarihi ve aynı konutta yaşama olgusu m. 278/2-a ve m. 280/3 karinelerini devreye sokar.
- Bilirkişi ve keşif. Malın devir tarihindeki gerçek değeri keşif yapılarak bilirkişiye belirletilir; düşük bedel ve bedele dönüşen davada sorumluluk miktarı bu rapora dayanır.
- Banka kayıtları. Bedelin gerçekten ödenip ödenmediği, paranın kime ve ne zaman gittiği, ödemeden sonra paranın borçluya ya da devralana geri dönüp dönmediği banka kayıtlarıyla ortaya çıkar.
- Ticari defterler. Şirket borçlularında devredilen malın aktif içindeki payı ve taraflar arasındaki ticari ilişkinin başlangıcı defterler üzerinde bilirkişi incelemesiyle belirlenir (Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, 07.04.2026, E. 2025/4934, K. 2026/2313).
Dava nerede ve nasıl açılır? Görevli mahkeme, yetki ve arabuluculuk
Tasarrufun iptali davası asliye hukuk mahkemesinde, basit yargılama usulüyle görülür ve hâkim uyuşmazlığı hâl ve şartlara göre serbestçe takdir eder (İİK m. 281/1). Basit yargılama usulü, yazılı yargılamaya göre daha kısa ve sade işleyen usuldür; bu nedenle delillerin dava dilekçesiyle birlikte eksiksiz bildirilmesi yerinde olur.
İptal davalarında yargılama usulü – İİK m. 281
Madde 281 – (Değişik: 18/2/1965-538/116 md.)
Mahkeme, iptal davalarını basit yargılama usulü ile görüp hükme bağlar ve bu davalara mütaallik ihtilafları hal ve şartları gözönünde tutarak serbestçe takdir ve halleder.
Hakim, iptale tabi tasarrufların konusu olan mallar hakkında alacaklının talebi üzerine ihtiyati haciz kararı verebilir. Teminatın lüzum ve miktarı mahkemece takdir ve tayin olunur. Şu kadar ki, davanın elden çıkarılmış mallar yerine kaim olan kıymete taalluku halinde, teminat göstermeksizin ihtiyati haciz kararı verilemez.
Davalılardan herhangi biri davacının alacağını ödediği takdirde, dava reddolunur. Bu halde hakim, duruma göre herbirini masrafla ilzam veya bu masrafı aralarında takdir ettiği surette taksim eder.
Görevli mahkeme: asliye hukuk mahkemesi
Alacak ticari bir ilişkiden doğmuş, taraflar tacir olsa bile tasarrufun iptali davası ticari dava değildir; görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun yürürlüğe girdiği 01.07.2012 tarihinden sonra açılan davalarda asliye ticaret ile asliye hukuk mahkemesi arasındaki ilişki görev ilişkisi olduğundan, davanın ticaret mahkemesinde açılması görevsizlik kararıyla sonuçlanır ve zaman kaybettirir.
"Ayrıca, tasarrufun iptali davaları mutlak ticari dava niteliğinde olmayıp şahsi nitelikte ve borçlunun tasarruflarına yönelik bulunduğundan asliye hukuk mahkemelerinin görevine girmektedir." — Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, 27.04.2022 tarihli, E. 2021/6971, K. 2022/5286 sayılı karar (bozma)
Güncel kararlarda da aynı yaklaşım sürmektedir. Yargıtay 12. Hukuk Dairesinin 26.02.2026 tarihli, E. 2025/5521, K. 2026/1406 sayılı kararında aktarıldığı üzere, kredi alacağına dayanan bir dosyada ilk derece mahkemesinin asliye ticaret mahkemesini görevli sayan kararı, davaya bakmakta asliye hukuk mahkemesinin görevli olduğu gerekçesiyle bozulmuştur.
Yetkili mahkeme
İİK m. 277-284'te özel bir yetki kuralı yoktur; yetkili mahkeme Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun genel hükümlerine göre belirlenir. Genel yetkili mahkeme davalının yerleşim yeri mahkemesidir (HMK m. 6); davalı birden fazlaysa dava bunlardan birinin yerleşim yeri mahkemesinde açılabilir (HMK m. 7/1). Borçlu ile devralan farklı şehirlerde oturuyorsa alacaklı bu iki yer arasında seçim yapabilir.
Arabulucuya gitmek zorunlu mu?
Hayır. Tasarrufun iptali davası ticari dava olmadığından ticari davalardaki dava şartı arabuluculuk uygulanmaz. Yargıtay 4. Hukuk Dairesinin 10.05.2023 tarihli, E. 2023/126, K. 2023/6211 sayılı kararında aktarılan bozma ilamına göre taraflar isterse ihtiyari arabuluculuğa başvurabilir; ancak bu başvuru İİK m. 284'teki beş yıllık hak düşürücü süreyi kesmez. O dosyada arabulucuya gidilerek beş yıl geçtikten sonra açılan dava, süreden reddedilmiştir.
Tasarrufun iptali davasında harç, dava değeri ve masraflar
Tasarrufun iptali davası değeri para ile ölçülebilen bir davadır ve nispi harca tabidir. Dava değeri, takip konusu alacak ile iptali istenen tasarrufa konu malın tasarruf tarihindeki gerçek değerinden hangisi azsa odur. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, 10.03.2026 tarihli, E. 2025/7327, K. 2026/1655 sayılı kararında bu ölçüyü uygulamış; alacağın 35.061,37 TL, taşınmazın değerinin 70.000 TL olduğu dosyada dava değerini düşük olan tutar olarak kabul etmiştir.
- Harç. Dava açılırken nispi harcın dörtte biri peşin alınır, kalanı karar ve ilam harcı olarak hükümle belirlenir. Oranlar ve maktu tutarlar 492 sayılı Harçlar Kanunu'na bağlı tarifelerle her yıl güncellenir.
- Gider avansı. Tebligat, keşif ve bilirkişi ücreti için davacıdan gider avansı alınır. Taşınmazlarda keşif ve değer tespiti çoğu dosyada zorunlu olduğundan bilirkişi ücreti masrafın önemli bir kısmını oluşturur.
- Vekâlet ücreti. Karşı taraf vekâlet ücreti de dava değeri üzerinden, Avukatlık Asgari Ücret Tarifesine göre belirlenir; dava süreden ya da dava şartı yokluğundan reddedilirse davalılar lehine tarifedeki ilgili ücrete hükmedilir.
- Kanun yolu sınırları. Dava değeri, kararın istinaf ve temyize açık olup olmadığını da belirler. Bu sınırlar her yıl yeniden değerleme oranında güncellenir.
Dava sırasında davalılardan biri alacağı öderse dava reddedilir ve giderler hâkimce paylaştırılır (İİK m. 281/3); takip dosyası başka yoldan tahsilatla kapanırsa dava konusuz kalır.
Dava sürerken malın yeniden devrini önlemek: ihtiyati haciz
Alacaklı, dava dilekçesinde ya da sonradan, iptale tabi tasarrufun konusu olan mal hakkında ihtiyati haciz kararı verilmesini isteyebilir (İİK m. 281/2). Teminat gerekip gerekmediğini ve miktarını mahkeme takdir eder; ancak dava, elden çıkarılmış malın yerine geçen bedele ilişkinse teminatsız ihtiyati haciz kararı verilemez. Bu karar, üçüncü kişinin malı dava sırasında bir başkasına devretmesini ve davanın bedele dönüşmesini önlemenin kanundaki yoludur. Borçlunun kendi malları üzerindeki genel ihtiyati haciz ise İİK m. 257 ve devamında düzenlenen ayrı bir kurumdur.
Süreye dikkat: İİK m. 284 uyarınca iptal davası hakkı, tasarrufun yapıldığı tarihten itibaren beş yıl geçmekle düşer. Bu süre hak düşürücüdür; mahkeme kendiliğinden gözetir ve arabulucuya başvurmak süreyi kesmez. Beş yıl dolmamış olsa bile m. 278 ve m. 279'a dayanabilmek için devrin aciz belgesinden ya da hacizden önceki bir yıl içinde yapılmış olması gerekir. Takibe ve hacze geç başlanması bu bir yıllık dönemin kaçmasına yol açar.
Tasarrufun iptali davası ne kadar sürer?
Kanunda bu dava için öngörülmüş bir karar süresi yoktur. Davanın basit yargılama usulüne tabi olması ön inceleme ve dilekçe aşamalarını kısaltır; süreyi asıl belirleyen, icra dosyasının ve resmî kayıtların getirtilmesi, keşif ve bilirkişi incelemesi ile tanık dinlenmesidir. Taşınmazın birden fazla kez el değiştirdiği, şirket defterlerinin incelendiği ya da davalıların farklı şehirlerde bulunduğu dosyalarda yargılama uzar.
İlk derece kararına karşı bölge adliye mahkemesinde istinaf, dava değeri temyiz sınırını aşıyorsa Yargıtay'da temyiz yoluna gidilebilir; güncel kararlardan görüldüğü üzere temyiz incelemesi Yargıtay 12. Hukuk Dairesince yapılmaktadır. Süreyi kısaltmanın en etkili yolu, aciz belgesi, kesinleşme şerhi, tapu ve sicil kayıtları ile borcun doğum tarihine ilişkin belgelerin dava açılmadan önce eksiksiz toplanmasıdır; dava şartı eksikliği nedeniyle verilen süreler ve bozma kararları yargılamayı en çok uzatan sebeplerdir.
Tasarrufun iptali davası ile muvazaa davası arasındaki fark nedir?

Muvazaa davası, borçlu ile üçüncü kişinin gerçekte devir yapmak istemediklerini, yalnızca alacaklıları yanıltmak için görünürde bir işlem yaptıklarını ileri süren davadır ve dayanağı Türk Borçlar Kanunu m. 19'dur; tasarrufun iptali davasında ise işlem gerçektir ve geçerlidir, yalnızca alacaklıya karşı sonuçsuz bırakılır. Bu fark, dava şartlarını ve süreyi doğrudan etkiler.
"Tasarrufun iptali davası, ayni nitelikte olmayıp kişisel (şahsi) bir dava olduğu hâlde, muvazaa davası ayni nitelikte bir davadır. Muvazaanın kanıtlanması hâlinde dava konusu mal, borçlunun mal varlığından hiç çıkmamış hâle gelir. (...) Muvazaa iddiası, zamanaşımına bağlı olmadan ileri sürülebildiği hâlde, iptal davasının tasarrufun yapıldığı tarihten itibaren en geç hak düşürücü süre olan beş yıl içinde açılması gerekir (İİK m.284)." — Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 23.02.2021 tarihli, E. 2017/2249, K. 2021/146 sayılı karar (bozma, oy çokluğu)
| Ölçüt | Tasarrufun iptali (İİK m. 277-284) | Muvazaa davası (TBK m. 19) |
|---|---|---|
| İddia | İşlem gerçek ve geçerli, ancak alacaklıya zarar veriyor | İşlem görünürde; taraflar gerçekte devir istemedi |
| İcra takibi ve aciz belgesi | Kesinleşmiş takip ve aciz belgesi dava şartıdır | Takip ve aciz belgesi aranmaz; ancak davacının borçludan gerçek bir alacağı bulunmalıdır |
| Süre | Tasarruftan itibaren beş yıl (hak düşürücü) | Hak düşürücü süre ya da zamanaşımı yoktur |
| Niteliği | Kişisel dava; kayıt üçüncü kişide kalır | Hukuk Genel Kurulu'nun nitelendirmesiyle ayni dava |
| İspat | Kanuni karineler alacaklıya yardımcı olur (m. 278, m. 280/3 ve son fıkra) | Görünürdeki işlemin gerçek iradeyi yansıtmadığını alacaklı ispatlar |
| Sonuç | Alacak ve ferileriyle sınırlı haciz ve satış yetkisi | 12. Hukuk Dairesine göre İİK m. 283 kıyasen uygulanır; tescile gerek olmadan haciz ve satış istenebilir |
Hukuk Genel Kurulu'nun bu kararına konu olayda alacaklı, borçlunun taşınmazı eşi adına satın aldığını ileri sürmüş ve davayı devirden beş yıl on bir ay sonra açmıştı. İlk derece mahkemesi davayı süreden reddetmiş; Kurul ise dilekçedeki anlatımın muvazaa iddiasına dayandığını, bu nedenle İİK m. 277 ve devamındaki koşulların aranmayacağını kabul etmiştir. Karar oy çokluğuyla verilmiştir; karşı oyda, muvazaaya dayanan davada İİK m. 283'teki haciz ve satış yetkisinin tanınamayacağı görüşü savunulmuştur.
Muvazaa yolu da sınırsız değildir. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, 23.02.2026 tarihli, E. 2025/4868, K. 2026/1194 sayılı kararında, muvazaaya dayalı davalarda icra takibine ve aciz belgesine gerek olmadığını, ancak davacının borçludan alacaklı olması, yani hukuki yararının bulunması gerektiğini belirtmiş; eşin kocasından kesinleşmiş bir alacağı bulunmadığı dosyada davanın usulden reddi gerektiğini kabul etmiştir. Aynı kararda Daire, muvazaa ispatlanırsa iddianın alacağın tahsiline yönelik olduğu gözetilerek İİK m. 283/1-2'nin kıyasen uygulanacağını ve iptal ve tescile gerek olmaksızın taşınmazın haciz ve satışına karar verileceğini açıklamıştır.
Uygulamada iki talep aynı dilekçede kademeli olarak ileri sürülebilir: öncelikle muvazaa nedeniyle iptal, bu kabul edilmezse İİK m. 277 ve devamına göre iptal. Nitekim 12. Hukuk Dairesinin 26.02.2026 tarihli, E. 2025/5521, K. 2026/1406 sayılı kararına konu davada talep hem İİK m. 277 ve devamına hem de muvazaa hükmüne dayandırılmıştı. Hâkim, ileri sürülen olguların hukuki nitelendirmesini kendisi yapar; önemli olan dilekçede olguların açık ve eksiksiz anlatılmasıdır.
Borçludan mal satın aldım, bana dava açıldı: iyiniyetli alıcı ne yapmalı?
Borçludan gerçek bedelle mal satın alan ve onun mali durumunu bilmeyen kişi, bu iki olguyu belgeyle ortaya koyarak davanın reddini sağlayabilir; kanun iyiniyetli üçüncü kişilerin haklarının ihlal edilmeyeceğini açıkça söyler (İİK m. 282). Savunmanın dayanakları şunlardır:
- Dava şartlarına itiraz. Aciz belgesinin bulunmadığı, haciz tutanağının yetersiz olduğu, borçlunun haczedilebilir başka malı olduğu, takibin kesinleşmediği ya da borcun devirden sonra doğduğu ileri sürülebilir. Bunlardan biri doğrulanırsa dava esasa girilmeden reddedilir.
- Süre itirazı. Devirden itibaren beş yıl geçmişse dava hakkı düşmüştür (m. 284); m. 278 ve m. 279 bakımından bir yıllık dönemin dışında kalan devirler bu maddelere göre iptal edilemez.
- Görev itirazı. Dava asliye ticaret mahkemesinde açılmışsa görevsizlik kararı verilmesi gerekir.
- Bedelin gerçekliği. Satış tarihine yakın tarihli banka havalesi, kredi kullanım belgesi, ekspertiz raporu ve emlakçı kayıtları, ödenen bedelin malın gerçek değerine uygun olduğunu gösterir.
- Borçluyla bağın bulunmaması. Hısımlık, ortaklık, iş ilişkisi ya da komşuluk olmadığı; malın ilan yoluyla bulunduğu; satıştan sonra alıcının malı fiilen kullandığı (abonelikler, kira sözleşmesi, taşınma kayıtları) ortaya konmalıdır.
- Sonraki alıcı olmak. Malı borçludan değil, ondan devralan kişiden satın alan dördüncü kişinin sorumluluğu, kötü niyetinin alacaklı tarafından ispatlanmasına bağlıdır.
Savunma tutmazsa iki yol kalır: alacağı ödeyerek davayı sona erdirmek (m. 281/3) ya da malın satışına katlanıp ödenen bedeli borçludan geri istemek (m. 283/3-4). Borçlunun ödeme gücü çoğu zaman zayıf olduğundan, satın alma aşamasında satıcı hakkındaki icra dosyalarının sorulması ve bedelin bankadan ödenmesi en etkili önlemdir.
Borçlu iflas ettiyse, konkordato istediyse ya da alacak kamu alacağıysa
Borçlunun iflası hâlinde iptal davası açma yetkisi iflas idaresine geçer; iflas idaresi, iptale konu olabilecek her şeyin masaya kazandırılması için gerekli davaları açar (İİK m. 187, m. 277/2). Yargıtay 12. Hukuk Dairesinin 26.02.2026 tarihli, E. 2025/5521, K. 2026/1406 sayılı kararında aktarılan bozma ilamına göre, dava sürerken borçlu şirket iflas ederse alacaklının taraf sıfatı sona erer ve dava iflas idaresi adına sürer. İflas idaresi ya da alacaklılar toplantısı davayı takip etmemeye karar verirse alacaklı, İİK m. 245 uyarınca bu dava hakkının kendisine devrini isteyebilir ve davayı ancak bu devirle sürdürebilir.
Borçlu konkordato mühleti almışsa kesin mühlet içinde borçlu aleyhine İcra ve İflas Kanunu'na göre takip yapılamaz ve önceden başlamış takipler durur (İİK m. 294/1). Bu dönemde yeni haciz yapılamayacağı ve aciz belgesi alınamayacağı için tasarrufun iptali davası hazırlığı da fiilen bekler; aynı fıkraya göre kesin mühlet içinde zamanaşımı ve hak düşürücü süreler işlemez. Konkordato sürecinde mal kaçırma iddiaları ayrıca konkordato komiserine ve mahkemeye bildirilmelidir.
Vergi, sosyal güvenlik primi gibi kamu alacakları için tahsil dairesinin açacağı iptal davası İİK'ya değil, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun'daki özel hükümlere tabidir. Bu davaların şartları ve süreleri İİK'daki düzenlemeden farklıdır; kamu alacağı için yapılan bir devir söz konusuysa uygulanacak hükümler ayrıca değerlendirilmelidir.
Ceza boyutu: alacaklısını zarara sokmak için mevcudunu eksilten borçlu
Mal kaçıran borçlu yalnızca hukuk davasıyla değil, alacaklının şikâyeti üzerine ceza yargılamasıyla da karşılaşabilir: İİK m. 331, haciz yoluyla takip talebinden sonra ya da bu talepten önceki iki yıl içinde alacaklısını zarara sokmak amacıyla mallarını elden çıkaran, gizleyen ya da gerçek olmayan borç ikrar eden borçlu için altı aydan üç yıla kadar hapis ve bin güne kadar adli para cezası öngörür.
Alacaklısını zarara sokmak kasdiyle mevcudunu eksilten borçluların cezası – İİK m. 331 (ilgili fıkralar)
Madde 331- (Değişik: 31/5/2005-5358/1 md.)
Haciz yolu ile takip talebinden sonra veya bu talepten önceki iki yıl içinde borçlu; alacaklısını zarara sokmak maksadıyla, mallarını veya bunlardan bir kısmını mülkünden çıkararak, telef ederek veya kıymetten düşürerek hakiki surette yahut gizleyerek muvazaa yoluyla başkasının uhdesine geçirerek veya asıl olmayan borçlar ikrar ederek mevcudunu suni surette eksiltirse, aleyhine aciz belgesi aldığını veya alacaklı alacağını alamadığını ispat ettiği takdirde, altı aydan üç yıla kadar hapis ve bin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır.
(...)
Konkordato mühleti veya iflasın ertelenmesi talebinden önceki iki yıl içinde ya da konkordato mühleti talebi veya iflasın ertelenmesi süresinden sonra birinci fıkradaki fiilleri işleyen borçlu hakkında da bu hükümler uygulanır.
(...)
Bu suçlar alacaklının şikâyeti üzerine takip olunur.
Şikâyet süresi kısadır: İİK m. 347 uyarınca şikâyet hakkı, fiilin öğrenildiği tarihten itibaren üç ay ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten itibaren bir yıl geçmekle düşer. Bu suçlara ilişkin davalar icra ceza mahkemesinde görülür (İİK m. 346). Tapu kaydından ya da araç sicilinden devri öğrenen alacaklı, hukuk davası hazırlığını beklemeden bu süreyi hesaplamalıdır. Ceza şikâyeti ile tasarrufun iptali davası birbirinin yerine geçmez; ilki borçlunun cezalandırılmasına, ikincisi alacağın tahsiline yöneliktir. Ceza yargılamasında da masumiyet karinesi geçerlidir; borçlunun mal kaçırma kastı mahkûmiyet kararıyla sabit oluncaya kadar iddia niteliğindedir.
Adım adım: borçlunun malını devrettiğini öğrenen alacaklı ne yapmalı?

- Devrin tarihini ve tarafını belgeleyin. Tapu kaydı, araç sicili ya da ticaret sicili üzerinden devrin tarihini, bedelini ve devralanı tespit edin; beş yıllık süre bu tarihten işler (İİK m. 284).
- Alacağın doğum tarihini ortaya koyun. Sözleşme, fatura, teslim belgesi ve banka dekontlarıyla borcun devirden önce doğduğunu gösterecek dosyayı hazırlayın.
- Takip yoksa hemen başlatın, varsa kesinleştirin. Kesinleşmiş takip dava şartıdır; itiraz varsa giderilmesi için gereken yola başvurun.
- Borçlunun bütün mallarını sorgulatın ve haciz isteyin. Bilinen adreslerde haciz yapılmasını, tapu, araç ve banka kayıtlarının sorgulanmasını isteyin.
- Aciz belgesini usulüne uygun alın. Haciz tutanağında haczedilebilir mal bulunmadığının ya da bulunan malların alacağı karşılamadığının açıkça yazıldığını kontrol edin (İİK m. 105).
- Bir yıllık dönemi hesaplayın. Devir, aciz belgesi ya da haciz tutanağı tarihinden önceki bir yıl içindeyse m. 278 ve m. 279'a; değilse m. 280'e dayanılabilir.
- Yakınlık ve ilişki delillerini toplayın. Nüfus kayıtları, ticaret sicili, sosyal güvenlik kayıtları ve adres bilgileri m. 278/2-a, m. 280/3 ve m. 280'in son fıkrasındaki karineleri devreye sokar.
- Davayı asliye hukuk mahkemesinde, borçluya ve devralana birlikte açın. Mal yeniden devredilmişse sonraki alıcının kötü niyetini ispat edip edemeyeceğinizi değerlendirin; edemiyorsanız talebi bedele yöneltin.
- İhtiyati haciz isteyin. Dava konusu mal üzerinde İİK m. 281/2 uyarınca ihtiyati haciz kararı talep edin.
- Muvazaa iddiasını değerlendirin. Devir görünürdeyse talebi kademeli kurmayı, aciz belgesi ya da süre sorunu varsa muvazaa yolunu düşünün.
- Ceza şikâyeti süresini kaçırmayın. İİK m. 331'e dayanan şikâyet için öğrenmeden itibaren üç ay, fiilden itibaren bir yıllık süreyi takip edin (İİK m. 347).
- Kararı aynı takip dosyasında uygulayın. Kabul kararından sonra mal üzerinde haciz ve satış, dayanak icra dosyası üzerinden istenir.
Dava dilekçesinde bulunması gerekenler
- Davalı olarak borçlu, borçluyla işlem yapan kişi ve varsa kötü niyetli sonraki alıcılar ile adresleri
- Dayanak icra dosyasının numarası, takibin kesinleşme tarihi ve aciz belgesi ya da aciz belgesi niteliğindeki haciz tutanağı
- Alacağın doğum tarihi ve bunu gösteren belgeler
- İptali istenen her tasarrufun tarihi, konusu (ada/parsel, plaka, sicil bilgisi), gösterilen bedeli ve dayanılan iptal sebepleri
- Dava değeri: alacak ile malın tasarruf tarihindeki değerinden düşük olanı
- Talep sonucu: tasarrufun alacak ve ferileriyle sınırlı iptali, cebri icra yetkisi, mal elden çıkmışsa bedele hükmedilmesi; gerekiyorsa ihtiyati haciz ve kademeli muvazaa talebi
- Deliller: icra dosyası, tapu ve sicil kayıtları, nüfus kayıtları, banka kayıtları, keşif ve bilirkişi incelemesi, gerekiyorsa ticari defterler ve tanık
İstanbul'da tasarrufun iptali davası: Anadolu Yakası'nda süreç
Yetki kuralına göre İstanbul Anadolu Adliyesi'nin yargı çevresinde açılan davalar, Kartal'daki İstanbul Anadolu Adliyesi'nde görev yapan asliye hukuk mahkemelerinde görülür. Yukarıda aktarılan 07.04.2026 tarihli 12. Hukuk Dairesi kararına konu dava da İstanbul Anadolu 13. Asliye Hukuk Mahkemesinde görülmüş, İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 8. Hukuk Dairesinin istinaf incelemesinden geçmiştir. Dava, alacaklının yürüttüğü icra dosyasına dayandığı için takip dosyasındaki haciz tutanakları, sorgu sonuçları ve aciz belgesi mahkemece icra dairesinden getirtilir; taşınmazın ya da aracın devir tarihindeki değeri için keşif ve bilirkişi incelemesi yapılır. İstinaf incelemesini bölge adliye mahkemesi, temyiz incelemesini ise güncel kararlardan görüldüğü üzere Yargıtay 12. Hukuk Dairesi yapmaktadır.
LimanLegal Hukuk Bürosu: tasarrufun iptali dosyalarında hukuki destek
LimanLegal Hukuk Bürosu, İstanbul Kartal'da faaliyet gösteren ve icra ve iflas hukuku, ticaret ve şirketler hukuku, uluslararası ticaret ve gümrük hukuku, bilişim suçları, kripto varlık hukuku ile ceza hukuku alanlarında çalışan bir avukatlık bürosudur. Büronun sorumlu avukatı Av. Coşkun GENÇ, İstanbul Barosu'na 71680 sicil numarasıyla kayıtlıdır.
- Adres: Mustafa Kemal Paşa Caddesi, Cevizli, Seyitgazi Sokağı No:66/A, D:15, 34865 Kartal / İstanbul
- Telefon: +90 540 097 1035 · İletişim: limanlegal.com/iletisim
- Hizmet bölgesi: İstanbul geneli; Kartal, Kadıköy, Ataşehir, Maltepe, Ümraniye, Üsküdar, Pendik ve Tuzla; İstanbul Anadolu Adliyesi (Kartal)
- Bu konuda verilen hizmetler: devir işlemlerinin tapu, araç ve ticaret sicili üzerinden tespiti; takibin kesinleştirilmesi ve aciz belgesinin alınması; tasarrufun iptali ve muvazaa davalarının açılması ve takibi; İİK m. 281/2 kapsamında ihtiyati haciz talebi; İİK m. 331'e dayanan şikâyet; borçludan mal satın alan üçüncü kişinin davada savunulması
- İlgili rehberler: şirketler için alacağın tahsili rehberi ve çek ve senet alacağının tahsili
Yazar Hakkında
Av. Coşkun GENÇ, İstanbul Barosu'na kayıtlı (Sicil No: 71680) avukattır ve LimanLegal Hukuk Bürosu'nun sorumlu avukatıdır. İcra ve iflas hukuku ile ticaret hukuku alanlarında alacak tahsili, haciz, tasarrufun iptali ve konkordato dosyalarında çalışmaktadır.
Borçlunuz malını devrettiyse süreler işliyor
Tasarrufun iptali davasında beş yıllık hak düşürücü süre, m. 278 ve m. 279'daki bir yıllık dönem ve ceza şikâyetindeki üç aylık süre birbirinden bağımsız işler. Devir tarihini, alacağın doğum tarihini ve takip dosyasının durumunu birlikte değerlendirmek gerekir.
Dosyanızın değerlendirilmesi için LimanLegal Hukuk Bürosu ile iletişime geçebilirsiniz.
Hemen İletişime GeçinSıkça Sorulan Sorular (SSS)
Borçlu malını devrettiyse alacaklı ne yapabilir?
Alacaklı, İcra ve İflas Kanunu m. 277-284 uyarınca borçluya ve malı devralan kişiye karşı tasarrufun iptali davası açabilir. Dava kabul edilirse mal borçluya geri dönmez; alacaklı, kayıt devralan kişinin üzerinde kalırken o malın haczini ve satışını isteyerek alacağını satış bedelinden alır. Bunun için kesinleşmiş bir icra takibi, geçici ya da kesin aciz belgesi ve borcun devirden önce doğmuş olması gerekir. Dava hakkı devir tarihinden itibaren beş yıl geçince düşer.
Tasarrufun iptali davası açma süresi ne kadardır?
İİK m. 284 uyarınca iptal davası hakkı, tasarrufun yapıldığı tarihten itibaren beş yıl geçmekle düşer. Bu süre hak düşürücüdür, mahkemece kendiliğinden dikkate alınır ve arabulucuya başvurmak süreyi kesmez. Ayrıca m. 278 yalnızca aciz belgesinin ya da aciz belgesi niteliğindeki haciz tutanağının düzenlendiği tarihten önceki bir yıl içinde yapılan karşılıksız tasarrufları, m. 279 ise hacizden ya da acizden önceki bir yıl içindeki belirli işlemleri kapsar. M. 280 için işlemden itibaren beş yıl içinde borçluya karşı haciz ya da iflas yoluyla takip yapılmış olması gerekir.
Beş yıllık süre ne zaman başlar?
Süre, iptali istenen tasarrufun yapıldığı tarihte, yani devrin tapuda, araç sicilinde ya da ticaret sicilinde gerçekleştiği tarihte başlar; takip tarihi, aciz belgesinin alındığı tarih ya da alacaklının devri öğrendiği tarih süreyi başlatmaz. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, 18.02.2026 tarihli, E. 2025/5659, K. 2026/1088 sayılı kararında 16.06.2016 tarihli devre karşı 18.08.2021 tarihinde açılan davanın süreden reddi gerektiğini belirtmiştir.
Aciz belgesi olmadan tasarrufun iptali davası açılır mı?
Aciz belgesi dava şartıdır; bulunmadığı sürece mahkeme işin esasına giremez. Yargıtay 12. Hukuk Dairesinin 28.04.2026 tarihli, E. 2025/4948, K. 2026/2827 sayılı kararında hatırlatıldığı üzere, giderilebilir dava şartı eksikliği için mahkeme süre verir ve belge bu sürede sunulabilir; sunulamazsa dava usulden reddedilir. Kanuni istisna, üçüncü kişinin açtığı istihkak davasına karşı dava olarak açılan iptal davasıdır; bu durumda aciz belgesi aranmaz (İİK m. 97/17).
Haciz tutanağı aciz belgesi sayılır mı?
İİK m. 105 uyarınca hacizde haczedilebilir hiçbir mal bulunmazsa haciz tutanağı aciz belgesi hükmündedir; haczedilen malların icra dairesince takdir edilen değeri alacağı karşılamıyorsa tutanak geçici aciz belgesi yerine geçer. Yargıtay 12. Hukuk Dairesinin 28.04.2026 tarihli, E. 2025/4948, K. 2026/2827 sayılı kararına göre borçlunun haczedilebilir malı bulunmadığının tutanakta açıkça yazılı olması gerekir; aksi hâlde tutanak aciz belgesi niteliği taşımaz.
Borçlu evini eşine ya da kardeşine sattıysa satış iptal edilir mi?
Büyük olasılıkla dava konusu olur. İİK m. 280/3 uyarınca eş, altsoy, üstsoy ve üçüncü dereceye kadar kan ve kayın hısımlarının borçlunun mali durumunu ve zarar verme kastını bildiği varsayılır; aksini devralan ispatlar. Devir aciz ya da hacizden önceki son bir yıl içindeyse İİK m. 278/2-a uyarınca, gerçek değerine uygun ivazlı olduğu ispatlanmadıkça bağışlama da sayılır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 18.06.2026 tarihli, E. 2025/655, K. 2026/384 sayılı kararında, bedeli bankadan ödenmiş ve gerçek değerine yakın bir kardeş satışında bile karinenin aksini ispat yükünün devralan kardeşte olduğunu belirtmiştir.
7571 sayılı Kanun İİK m. 278'de neyi değiştirdi?
24/12/2025 tarihli ve 7571 sayılı Kanun m. 278'i tümüyle yeniden yazdı; değişiklik 25.12.2025'te yürürlüğe girdi. Anayasa Mahkemesinin iptal kararlarıyla büyük ölçüde boşalan yakınlar arası bağışlama karinesi, aksi ispatlanabilir bir karine olarak yeniden düzenlendi; son bir yıl içinde evliliği sona ermiş eş ile ortak konutta yaşayan kişiler de kapsama alındı. Geriye bakılan dönem bir yıl olarak belirlendi ve aciz belgesinin, haciz tutanağının düzenlendiği ya da iflasın açıldığı tarihten hesaplanır. Kanunda ayrı bir geçiş hükmü yoktur.
Borçlu işyerini ya da şirketin mallarını devrettiyse ne olur?
İİK m. 280'in son fıkrası uyarınca ticari işletmeyi ya da işyerindeki ticari malların tamamını veya önemli bir bölümünü devralan kişinin borçlunun zarar verme kastını bildiği kabul edilir. Bu karine, devirden en az üç ay önce alacaklıya yazılı bildirim yapıldığı ya da levha asılmakla birlikte Ticaret Sicili Gazetesinde, bu mümkün değilse uygun araçlarla ilan verildiği ispatlanarak çürütülebilir. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, 07.04.2026 tarihli, E. 2025/4934, K. 2026/2313 sayılı kararında, şirkete ait taşınmazın şirket aktifinin önemli bir kısmını oluşturup oluşturmadığının ticari defterler üzerinde bilirkişi incelemesiyle araştırılması gerektiğini belirtmiştir.
Tasarrufun iptali davası kime karşı açılır?
İİK m. 282 uyarınca dava, borçluya ve borçluyla işlem yapan ya da borçlunun kendisine ödeme yaptığı kişiye, bu kişi ölmüşse mirasçılarına karşı birlikte açılır. Malı bu kişiden devralan sonraki alıcı ancak kötü niyetliyse dava edilebilir; kötü niyeti ispat yükü alacaklıdadır. Sonraki alıcı dava edilmemişse ya da iyiniyetli olduğu anlaşılırsa dava, borçludan ilk devralan kişi yönünden bedele dönüşür.
Devralan kişi malı başkasına sattıysa alacaklı ne isteyebilir?
İİK m. 283 uyarınca dava, elden çıkarılan malın yerine geçen değere yönelir ve üçüncü kişi, davacının alacağından fazla olmamak üzere para ödemeye mahkûm edilir. Yargıtay 12. Hukuk Dairesinin 25.03.2026 tarihli, E. 2025/7456, K. 2026/1890 sayılı kararına göre sorumluluğun ölçüsü, malın elden çıkarıldığı tarihteki gerçek değeridir. Malı satın alan sonraki kişi hakkında iptal kararı verilebilmesi ise onun borçlunun zarar verme kastını bildiğinin ya da bilmesi gerektiğinin kanıtlanmasına bağlıdır.
Tasarrufun iptali davası ile muvazaa davası arasındaki fark nedir?
Tasarrufun iptali davasında işlem gerçek ve geçerlidir; yalnızca alacaklıya karşı sonuçsuz kalır. Kesinleşmiş takip ve aciz belgesi gerekir ve dava beş yıllık hak düşürücü süreye tabidir. Muvazaa davası ise Türk Borçlar Kanunu m. 19'a dayanır ve işlemin görünürde olduğunu ileri sürer; Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 23.02.2021 tarihli, E. 2017/2249, K. 2021/146 sayılı kararına göre süreye bağlı değildir. Yargıtay 12. Hukuk Dairesinin 23.02.2026 tarihli, E. 2025/4868, K. 2026/1194 sayılı kararına göre muvazaa davasında takip ve aciz belgesi aranmaz, ancak davacının borçludan gerçek bir alacağı bulunmalıdır.
Tasarrufun iptali davası hangi mahkemede açılır?
Bu davalar asliye hukuk mahkemesinde açılır ve İİK m. 281 uyarınca basit yargılama usulü uygulanır. Yargıtay 12. Hukuk Dairesinin 27.04.2022 tarihli, E. 2021/6971, K. 2022/5286 sayılı kararına göre tasarrufun iptali davası mutlak ticari dava değildir ve 01.07.2012 tarihinden sonra açılan davalarda ticaret mahkemesiyle ilişki görev ilişkisidir. İcra ve İflas Kanunu'nda özel yetki kuralı yoktur; dava davalılardan birinin yerleşim yeri mahkemesinde açılabilir (HMK m. 6, m. 7/1).
Tasarrufun iptali davasında arabuluculuk zorunlu mu?
Hayır. Tasarrufun iptali davası ticari dava olmadığından dava şartı arabuluculuk uygulanmaz. Yargıtay 4. Hukuk Dairesinin 10.05.2023 tarihli, E. 2023/126, K. 2023/6211 sayılı kararında aktarılan bozma ilamına göre ihtiyari arabuluculuğa başvurulabilir; ancak bu başvuru İİK m. 284'teki beş yıllık hak düşürücü süreyi kesmez.
Tasarrufun iptali davasında harç ve dava değeri nasıl belirlenir?
Dava nispi harca tabidir. Yargıtay 12. Hukuk Dairesinin 10.03.2026 tarihli, E. 2025/7327, K. 2026/1655 sayılı kararına göre dava değeri, takip konusu alacak miktarı ile iptali istenen tasarrufa konu malın tasarruf tarihindeki gerçek değerinden hangisi azsa odur. Peşin harç, gider avansı ve vekâlet ücreti bu değer üzerinden hesaplanır; harç tarifesi ve Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi her yıl güncellendiğinden dava açılmadan önce güncel tutarlara bakılmalıdır.
Tasarrufun iptali davası ne kadar sürer?
Kanunda bir karar süresi öngörülmemiştir. Basit yargılama usulü uygulanır; süreyi asıl belirleyen icra dosyası ve resmî kayıtların getirtilmesi, keşif, bilirkişi incelemesi ve tanık dinlenmesidir. Karara karşı istinaf ve dava değeri temyiz sınırını aşıyorsa temyiz yolu açıktır. Dava şartlarına ilişkin belgelerin dava açılmadan önce eksiksiz toplanması, yargılamayı uzatan ek süreleri ve bozma kararlarını önler.
Dava sürerken malın tekrar satılması nasıl önlenir?
İİK m. 281 uyarınca hâkim, alacaklının talebi üzerine iptale tabi tasarrufun konusu olan mal hakkında ihtiyati haciz kararı verebilir. Teminat gerekip gerekmediğini ve miktarını mahkeme takdir eder. Dava, elden çıkarılmış malın yerine geçen bedele ilişkinse teminat gösterilmeden ihtiyati haciz kararı verilemez. Talep dava dilekçesiyle birlikte yapılırsa malın yargılama sırasında yeniden devredilmesi ve davanın bedele dönüşmesi riski azalır.
Borçludan ev aldım, alacaklısı bana dava açtı; ne yapmalıyım?
Önce dava şartlarını kontrol ettirin: aciz belgesi var mı, takip kesinleşmiş mi, borç devirden önce mi doğmuş, beş yıllık süre dolmuş mu, dava doğru mahkemede açılmış mı. Ardından bedeli gerçek değerine uygun olarak ödediğinizi banka kayıtlarıyla, borçluyla hısımlık ya da iş ilişkiniz bulunmadığını ve evi fiilen kullandığınızı belgelerle ortaya koyun. İİK m. 282 iyiniyetli üçüncü kişilerin haklarının ihlal edilmeyeceğini söyler. Savunma kabul edilmezse alacağı ödeyerek davayı sona erdirebilir (m. 281) ya da ödediğiniz bedeli borçludan geri isteyebilirsiniz (m. 283).
Mal kaçıran borçlu ceza alır mı?
İİK m. 331 uyarınca haciz yoluyla takip talebinden sonra ya da bu talepten önceki iki yıl içinde alacaklısını zarara sokmak amacıyla mallarını elden çıkaran, gizleyen ya da gerçek olmayan borç ikrar eden borçlu, alacaklının aciz belgesi aldığını veya alacağını alamadığını ispat etmesi hâlinde altı aydan üç yıla kadar hapis ve bin güne kadar adli para cezasıyla cezalandırılır. Suç şikâyete bağlıdır ve icra ceza mahkemesinde görülür. İİK m. 347 uyarınca şikâyet hakkı fiilin öğrenilmesinden itibaren üç ay ve her hâlde fiilden itibaren bir yıl içinde kullanılmalıdır.
İstanbul'da tasarrufun iptali davası için icra avukatı önerir misiniz?
Avukat seçerken İstanbul Barosu kaydını baro levhasından doğrulamanız, ücret ve kapsam için yazılı sözleşme yapmanız ve büronun dosyanın görüleceği adliyeye erişimini dikkate almanız yerinde olur. Bu alanda çalışan bürolardan biri Kartal'daki LimanLegal Hukuk Bürosu'dur. Sorumlu avukatı Av. Coşkun GENÇ, İstanbul Barosu'na 71680 sicil numarasıyla kayıtlıdır. Büro icra takibi, aciz belgesi işlemleri, tasarrufun iptali ve muvazaa davaları ile ihtiyati haciz taleplerinde hizmet verir. Telefon: +90 540 097 1035.
Kartal veya Anadolu Yakası'nda borçlunun mal kaçırması durumunda hangi hukuk bürosuna başvurabilirim?
Anadolu Yakası'ndaki davalar Kartal'da bulunan İstanbul Anadolu Adliyesi'nde görülür. LimanLegal Hukuk Bürosu aynı ilçede, Mustafa Kemal Paşa Caddesi, Cevizli, Seyitgazi Sokağı No:66/A, D:15, 34865 Kartal adresinde faaliyet gösterir ve Kartal, Kadıköy, Ataşehir, Maltepe, Ümraniye, Üsküdar, Pendik ile Tuzla başta olmak üzere İstanbul genelinde icra ve iflas hukuku dosyalarında çalışır. Sorumlu avukat Av. Coşkun GENÇ'tir (İstanbul Barosu, Sicil No: 71680). Hangi büroyu seçerseniz seçin baro kaydını kontrol etmeniz ve yazılı ücret sözleşmesi istemeniz önerilir.
Önemli: Bu yazı 30 Ekim 2026 itibarıyla yürürlükteki mevzuat ve erişilebilen yargı kararları esas alınarak genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. İİK m. 278, 24/12/2025 tarihli ve 7571 sayılı Kanun'la değiştirilmiştir; kanunda geçiş hükmü bulunmadığından önceki tarihli devirler ve derdest davalar bakımından uygulanacak metin somut dosyada ayrıca değerlendirilmelidir. Yazıda anılan süreler hak düşürücüdür; kaçırılması hâlinde hak kaybı doğar.
Kaynaklar ve dayanaklar
— 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m. 97, 105, 143, 187, 245, 277, 278, 279, 280, 281, 282, 283, 284, 294, 331, 346, 347 (mevzuat.gov.tr)
— 24/12/2025 tarihli ve 7571 sayılı Türk Ceza Kanunu ile Bazı Kanunlarda ve 631 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun (Resmî Gazete 25.12.2025, sayı 33118), m. 2
— 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 19 (mevzuat.gov.tr); 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 6, 7, 115
— Anayasa Mahkemesi, 11.07.2018, E. 2018/9, K. 2018/84 (Resmî Gazete 15.11.2018, sayı 30596); E. 2021/52, K. 2021/97
— Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 18.06.2026, E. 2025/655, K. 2026/384
— Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 20.05.2026, E. 2026/74, K. 2026/333
— Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 23.02.2021, E. 2017/2249, K. 2021/146
— Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, 28.04.2026, E. 2025/4948, K. 2026/2827
— Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, 07.04.2026, E. 2025/4934, K. 2026/2313
— Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, 25.03.2026, E. 2025/7456, K. 2026/1890
— Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, 10.03.2026, E. 2025/7327, K. 2026/1655
— Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, 26.02.2026, E. 2025/5521, K. 2026/1406
— Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, 23.02.2026, E. 2025/4868, K. 2026/1194
— Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, 18.02.2026, E. 2025/5659, K. 2026/1088
— Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, 16.02.2026, E. 2025/6313, K. 2026/927
— Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, 27.04.2022, E. 2021/6971, K. 2022/5286
— Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, 10.05.2023, E. 2023/126, K. 2023/6211
— Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, 30.04.2024, E. 2024/1466, K. 2024/4025
Bu yazı Av. Coşkun GENÇ tarafından genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Somut olayınıza ilişkin değerlendirme için LimanLegal Hukuk Bürosu ile iletişime geçebilirsiniz.
ChatGPT
Gemini
Claude
Grok
Perplexity






