İhbar tazminatı nedir?
Belirsiz süreli bir iş sözleşmesini feshetmek isteyen taraf, bunu karşı tarafa önceden bildirmek zorundadır. 4857 sayılı İş Kanunu md. 17'de düzenlenen bu bildirim süresine uymadan sözleşmeyi sona erdiren taraf, bildirim süresine ait ücret tutarında ihbar tazminatı öder.
İhbar tazminatı yalnızca işverene ait bir yükümlülük değildir. Bildirim süresine uymadan istifa eden işçi de işverene ihbar tazminatı ödemekle yükümlü olabilir.
Bildirim süreleri
Bildirim süresi, işçinin aynı işyerindeki çalışma süresine göre belirlenir:
| Çalışma süresi | Bildirim süresi |
|---|---|
| Altı aydan az | 2 hafta (14 gün) |
| Altı aydan bir buçuk yıla kadar | 4 hafta (28 gün) |
| Bir buçuk yıldan üç yıla kadar | 6 hafta (42 gün) |
| Üç yıldan fazla | 8 hafta (56 gün) |
Bu süreler asgari sürelerdir; iş sözleşmesiyle veya toplu iş sözleşmesiyle artırılabilir, ancak azaltılamaz.
Hangi durumlarda ihbar tazminatı ödenmez?
- İşçi veya işveren iş sözleşmesini haklı nedenle (İş Kanunu md. 24 veya md. 25) feshettiğinde bildirim süresi verilmesi gerekmez.
- Belirli süreli iş sözleşmesi, sürenin dolmasıyla kendiliğinden sona erdiğinde ihbar tazminatı doğmaz.
- Bildirim süresi kullandırılarak veya bu sürenin ücreti peşin ödenerek yapılan fesihlerde ayrıca ihbar tazminatı ödenmez.
- Taraflar sözleşmeyi karşılıklı anlaşmayla (ikale) sona erdirdiğinde kural olarak ihbar tazminatı söz konusu olmaz.
İhbar tazminatı nasıl hesaplanır?
Hesapta işçinin son giydirilmiş brüt ücreti esas alınır. Aylık giydirilmiş ücret 30'a bölünerek günlük ücret bulunur ve bildirim süresinin gün sayısıyla çarpılır.
Kıdem tazminatındaki tavan sınırlaması ihbar tazminatında uygulanmaz. Bu nedenle yüksek ücretli işçilerde ihbar tazminatı, ücretin tamamı üzerinden hesaplanır.
Kesintiler
İhbar tazminatı, Gelir Vergisi Kanunu md. 61 kapsamında ücret niteliğinde kabul edildiği için gelir vergisine ve binde 7,59 oranında damga vergisine tabidir. Sigorta primi kesilmez. Gelir vergisi, işçinin o yıl içinde oluşan kümülatif vergi matrahına göre hangi dilimde bulunduğuna bağlı olarak hesaplanır; bu nedenle yılın son aylarında yapılan ödemelerde kesinti oranı yükselebilir.
Örnek hesaplama
01.03.2022 tarihinde işe başlayan bir işçinin iş sözleşmesi, 15.09.2026 tarihinde bildirim süresi verilmeden feshediliyor. İşçinin brüt ücreti 40.000 TL, düzenli yan ödemeleri 4.000 TL'dir. Bordrodaki kümülatif vergi matrahı 300.000 TL'dir.
Çalışma süresi üç yılı aştığı için bildirim süresi 8 hafta, yani 56 gündür. Günlük giydirilmiş ücret 44.000 ÷ 30 = 1.466,67 TL'dir.
- Brüt ihbar tazminatı: 44.000 ÷ 30 × 56 = 82.133,33 TL
- Gelir vergisi (tamamı %20 diliminde): 16.426,67 TL
- Damga vergisi: 623,39 TL
İşçiye ödenecek net ihbar tazminatı 65.083,27 TL olur.
Kötü niyet tazminatı ve zamanaşımı
İş güvencesi kapsamı dışında kalan bir işçinin sözleşmesi, fesih hakkı kötüye kullanılarak sona erdirilirse işveren, bildirim süresine ait ücretin üç katı tutarında kötü niyet tazminatı öder (İş Kanunu md. 17/6). Bu tazminat ihbar tazminatından ayrı olarak talep edilir.
İhbar tazminatı alacağı, iş sözleşmesinin sona erdiği tarihten itibaren beş yıllık zamanaşımına tabidir. Dava açılmadan önce zorunlu arabuluculuk yoluna başvurulması gerekir.