İşe İade: Tazminat ve Süre Hesaplama

İşe iade nedir?

İş güvencesi kapsamındaki bir işçinin iş sözleşmesi geçerli bir neden gösterilmeden feshedilirse, işçi feshin geçersizliğini ve işe iadesini isteyebilir. Mahkeme feshi geçersiz bulursa işveren işçiyi bir ay içinde işe başlatmak zorundadır; başlatmazsa işçiye işe başlatmama tazminatı ve boşta geçen süre ücreti öder. Bu düzenleme 4857 sayılı İş Kanunu'nun 18 ilâ 21. maddelerinde yer alır.

Kimler işe iade davası açabilir?

İş güvencesinden yararlanmak için şu şartların birlikte bulunması gerekir:

• İşyerinde otuz veya daha fazla işçi çalışması (işverenin aynı iş kolunda birden fazla işyeri varsa toplam işçi sayısı esas alınır),
• İşçinin en az altı aylık kıdeminin bulunması,
• İş sözleşmesinin belirsiz süreli olması,
• İşçinin işletmenin bütününü yöneten işveren vekili veya yardımcısı ya da işyerinin bütününü yöneten ve işçiyi işe alma ve işten çıkarma yetkisi bulunan işveren vekili olmaması,
• Feshin işveren tarafından ve geçerli bir neden gösterilmeden yapılmış olması.

Süreler

İşe iade sürecindeki süreler hak düşürücü niteliktedir; kaçırılması hâlinde hak kaybı doğar.

1. Arabulucuya başvuru: Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulması zorunludur.
2. Dava açma: Arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılabilir. Taraflar anlaşırsa uyuşmazlık özel hakeme de götürülebilir.
3. İşe başlamak için başvuru: Kesinleşen mahkeme kararının tebliğinden itibaren on iş günü içinde işçi işe başlamak için işverene başvurmalıdır. Başvurmazsa fesih geçerli bir fesih gibi sonuç doğurur.
4. İşverenin işe başlatması: İşveren, işçinin başvurusundan itibaren bir ay içinde işçiyi işe başlatmalıdır.

Parasal sonuçlar nasıl hesaplanır?

İşe başlatmama tazminatı

Mahkeme, işçinin işe başlatılmaması hâlinde ödenecek tazminatı kararında en az dört, en çok sekiz aylık ücret tutarında belirler. Uygulamada işçinin kıdemi ve feshin nedeni dikkate alınır: kıdemi altı ay ile beş yıl arasında olanlar için dört, beş ile on beş yıl arasında olanlar için beş, on beş yıldan fazla olanlar için altı aylık ücret yaygın olarak esas alınmaktadır.

Boşta geçen süre ücreti

Kararın kesinleşmesine kadar çalıştırılmadığı süre için işçiye en çok dört aya kadar doğmuş bulunan ücret ve diğer hakları ödenir. Bu ödeme işçi işe başlatılsa da başlatılmasa da yapılır. İşçi işe başlatılırsa, daha önce peşin ödenmiş kıdem ve ihbar tazminatı bu tutardan mahsup edilir.

Örnek hesaplama

İşe iade ile kötüniyet tazminatı birlikte istenebilir mi?

Hayır. Kötüniyet tazminatı (İş Kanunu md. 17/6), iş güvencesi kapsamı dışında kalan işçiler içindir. İş güvencesinden yararlanan işçi feshin geçersizliğini ve işe iadesini talep eder; kötüniyet tazminatı ayrıca istenemez.