+90 540 097 1035Fazla çalışma nedir?
4857 sayılı İş Kanunu'na göre haftalık normal çalışma süresi en çok 45 saattir. Kanunda yazılı koşullar çerçevesinde haftalık 45 saati aşan çalışmalar fazla çalışma (halk arasındaki adıyla fazla mesai) olarak kabul edilir (İş Kanunu md. 41).
Taraflar haftalık çalışma süresini 45 saatin altında belirlemişse, sözleşmedeki süreyi aşıp 45 saate kadar yapılan çalışmalar fazla sürelerle çalışma olarak adlandırılır. Örneğin haftalık 40 saat çalışması kararlaştırılan bir işçinin 43 saat çalışması hâlinde aradaki üç saat fazla sürelerle çalışmadır.
Fazla çalışma ücreti nasıl hesaplanır?
Her bir saat fazla çalışma için verilecek ücret, normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının yüzde elli yükseltilmesiyle ödenir. Fazla sürelerle çalışmada ise her bir saat için normal saat ücretinin yüzde yirmi beş fazlası ödenir.
Fazla çalışma ücreti = Saat ücreti × 1,5 × fazla çalışma saati
Fazla sürelerle çalışma ücreti = Saat ücreti × 1,25 × saat
225 sayısı, aylık ücretin 30 güne ve günlük 7,5 saatlik çalışma süresine bölünmesinden gelir. İşçi isterse fazla çalışma ücreti yerine her saat için bir saat otuz dakika, fazla sürelerle çalışmada ise bir saat on beş dakika serbest zaman kullanabilir. Serbest zaman altı ay içinde, çalışma süreleri içinde ve ücretten kesinti yapılmadan kullandırılır.
Fazla çalışmanın sınırları
- Fazla çalışmanın toplamı bir yılda 270 saatten fazla olamaz.
- Fazla çalışma için işçinin yazılı onayının alınması gerekir (zorunlu ve olağanüstü hâller hariç).
- Günlük çalışma süresi, fazla çalışmalar dâhil on bir saati aşamaz.
- Sağlık kuralları bakımından günde ancak yedi buçuk saat veya daha az çalışılması gereken işlerde, gece çalışmalarında ve 18 yaşından küçük işçilere fazla çalışma yaptırılamaz.
Örnek hesaplama
Aylık brüt ücreti 45.000 TL olan bir işçi, dört hafta boyunca haftada 54 saat çalışmıştır.
- Saat ücreti: 45.000 ÷ 225 = 200 TL
- Haftalık fazla çalışma: 54 − 45 = 9 saat; dört haftada 36 saat
- Fazla çalışma ücreti: 36 × 200 × 1,5 = 10.800 TL (brüt)
Fazla çalışmanın ispatı
Fazla çalışma yaptığını ispat yükü işçiye aittir. Puantaj ve giriş-çıkış kayıtları, iş yeri yazışmaları, mesai çizelgeleri ve tanık beyanları ispat aracı olarak kullanılır. İmzalı bordrolarda fazla çalışma tahakkuku bulunuyorsa, işçinin bundan daha fazla çalıştığını yazılı delille ispatlaması gerekir. Tanık beyanlarına dayanılarak hesaplanan fazla çalışma alacaklarında mahkemeler hakkaniyet indirimi uygulayabilir.
Fazla çalışma ücreti alacağı beş yıllık zamanaşımına tabidir. İş sözleşmesinde "fazla çalışma ücretinin ücrete dâhil olduğu" yönünde bir hüküm varsa, Yargıtay uygulamasına göre bu kayıt yalnızca yıllık 270 saate kadar olan fazla çalışmaları kapsar.