+90 540 097 1035Hapis cezası her zaman infaz edilir mi?
Ceza yargılaması sonunda mahkûmiyet kararı verilse bile, belirli şartlar altında hapis cezasının infazından kaçınılmasını sağlayan üç kurum vardır: hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB), hapis cezasının ertelenmesi ve kısa süreli hapis cezasının adli para cezasına veya diğer seçenek yaptırımlara çevrilmesi. Bu kurumların şartları ve sonuçları birbirinden farklıdır.
Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB)
CMK md. 231'e göre, sanığa yüklenen suçtan dolayı yapılan yargılama sonunda hükmolunan ceza iki yıl veya daha az süreli hapis ya da adli para cezası ise mahkeme, hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verebilir. Bunun için:
- Sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm edilmemiş olması,
- Mahkemenin, sanığın kişilik özellikleri ile duruşmadaki tutum ve davranışları göz önünde bulundurularak yeniden suç işlemeyeceği kanaatine varması,
- Suçun işlenmesiyle mağdurun veya kamunun uğradığı zararın aynen iade, suçtan önceki hâle getirme veya tazmin suretiyle tamamen giderilmesi,
- Sanığın HAGB'yi kabul etmesi gerekir.
HAGB kararı verilirse sanık beş yıllık denetim süresine tabi tutulur. Bu süre içinde kasıtlı bir suç işlemez ve denetimli serbestlik yükümlülüklerine uyarsa hüküm ortadan kaldırılır ve dava düşürülür; bu durumda adli sicil kaydında mahkûmiyet görünmez.
Hapis cezasının ertelenmesi
TCK md. 51 uyarınca iki yıl veya daha az süreyle hapis cezasına mahkûm edilen kişinin cezası ertelenebilir. Suçu işlediği tarihte on sekiz yaşını doldurmamış veya altmış beş yaşını bitirmiş kişiler bakımından bu sınır üç yıldır. Ertelemenin şartları şunlardır:
- Kişinin daha önce kasıtlı bir suçtan dolayı üç aydan fazla hapis cezasına mahkûm edilmemiş olması,
- Suçu işledikten sonra yargılama sürecinde gösterdiği pişmanlık dolayısıyla tekrar suç işlemeyeceği konusunda mahkemede kanaat oluşması.
Erteleme kararında bir yıldan az, üç yıldan fazla olmamak üzere bir denetim süresi belirlenir; bu süre mahkûm olunan ceza süresinden az olamaz. Denetim süresi yükümlülüklere uyularak geçirilirse ceza infaz edilmiş sayılır; ancak HAGB'den farklı olarak mahkûmiyet adli sicile kaydedilir.
Seçenek yaptırımlar
Bir yıl veya daha az süreli hapis cezası kısa süreli hapis cezasıdır ve TCK md. 50 uyarınca adli para cezasına ya da kamuya yararlı işte çalışma, eğitim kurumuna devam, belirli yerlere gitmekten yasaklanma gibi seçenek yaptırımlara çevrilebilir. Daha önce hapis cezasına mahkûm edilmemiş olmak koşuluyla otuz gün ve daha az süreli hapis cezaları ile fiil tarihinde on sekiz yaşını doldurmamış veya altmış beş yaşını bitirmiş kişilerin bir yıl veya daha az süreli hapis cezaları seçenek yaptırımlara çevrilmek zorundadır. Taksirli suçlarda hükmolunan hapis cezası uzun süreli olsa bile adli para cezasına çevrilebilir; bilinçli taksirde bu istisna uygulanmaz.
Hangisi daha avantajlı?
HAGB kararı, denetim süresi başarıyla geçirildiğinde davanın düşmesiyle sonuçlandığı ve adli sicile mahkûmiyet olarak işlenmediği için genellikle sanık açısından en avantajlı seçenektir. Ancak HAGB kararına karşı başvurulabilecek kanun yolları ve beş yıllık denetim süresinin yükümlülükleri dikkate alındığında, HAGB'yi kabul edip etmeme kararının bir avukatla birlikte verilmesi önerilir.