+90 540 097 1035Zamanaşımı ceza hukukunda ne anlama gelir?
Ceza hukukunda iki ayrı zamanaşımı türü vardır. Dava zamanaşımı, devletin suç işlendikten sonra belirli bir süre içinde kamu davasını sonuçlandırmasını gerektirir; süre dolarsa kamu davası düşer. Ceza zamanaşımı ise kesinleşmiş bir cezanın belirli bir süre içinde infaz edilmemesi hâlinde artık infaz edilememesi sonucunu doğurur. Her iki süre de 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nda düzenlenmiştir.
Dava zamanaşımı süreleri (TCK md. 66)
Dava zamanaşımı, suç için kanunda öngörülen cezanın üst sınırına göre belirlenir. Mahkemenin somut olayda vereceği ceza değil, kanundaki soyut ceza esas alınır. Dosyadaki delillere göre suçun daha ağır cezayı gerektiren nitelikli hâlleri varsa bunlar da dikkate alınır.
| Kanunda öngörülen ceza | Süre |
|---|---|
| Ağırlaştırılmış müebbet hapis | 30 yıl |
| Müebbet hapis | 25 yıl |
| Yirmi yıldan aşağı olmamak üzere hapis | 20 yıl |
| Beş yıldan fazla ve yirmi yıldan az hapis | 15 yıl |
| Beş yıldan fazla olmamak üzere hapis veya adli para cezası | 8 yıl |
Suçu işlediği sırada on iki yaşını doldurmuş olup on beş yaşını doldurmamış olanlar için bu sürelerin yarısı, on beş yaşını doldurmuş olup on sekiz yaşını doldurmamış olanlar için üçte ikisi uygulanır.
Süre ne zaman başlar?
- Tamamlanmış suçlarda suçun işlendiği günden,
- Teşebbüs hâlinde kalan suçlarda son hareketin yapıldığı günden,
- Kesintisiz suçlarda kesintinin gerçekleştiği günden,
- Zincirleme suçlarda son suçun işlendiği günden,
- Çocuklara karşı üstsoy veya çocuk üzerinde hakimiyet kurma yetkisine sahip kişilerce işlenen suçlarda çocuğun on sekiz yaşını bitirdiği günden itibaren işlemeye başlar.
Zamanaşımının durması ve kesilmesi (TCK md. 67)
Soruşturma veya kovuşturmanın yapılması izin ya da karar alınmasına veya başka bir mercide çözülmesi gereken bir meseleye bağlı olduğunda zamanaşımı durur. Durma nedeni ortadan kalkınca süre kaldığı yerden işlemeye devam eder.
Aşağıdaki işlemler ise zamanaşımını keser:
- Şüpheli veya sanıklardan birinin ifadesinin ya da sorgusunun Cumhuriyet savcısı tarafından alınması,
- Şüpheli veya sanıklardan biri hakkında tutuklama kararı verilmesi,
- Suçla ilgili olarak iddianame düzenlenmesi,
- Sanıklardan bir kısmı hakkında da olsa mahkûmiyet kararı verilmesi.
Zamanaşımı kesildiğinde süre yeniden işlemeye başlar. Ancak kesilme birden fazla olsa bile toplam süre, kanunda öngörülen sürenin en fazla yarısı kadar uzayabilir. Uygulamada bu üst sınıra olağanüstü zamanaşımı denir. Örneğin sekiz yıllık zamanaşımı, kesilmelerle birlikte en fazla on iki yılda dolar.
Ceza zamanaşımı süreleri (TCK md. 68)
Ceza zamanaşımında mahkemenin hükmettiği ceza esas alınır. Süre, hükmün kesinleştiği veya infazın herhangi bir şekilde kesintiye uğradığı günden itibaren işler; kesintide kalan ceza miktarı dikkate alınır.
| Hükmolunan ceza | Süre |
|---|---|
| Ağırlaştırılmış müebbet hapis | 40 yıl |
| Müebbet hapis | 30 yıl |
| Yirmi yıl ve daha fazla hapis | 24 yıl |
| Beş yıldan fazla hapis | 20 yıl |
| Beş yıla kadar hapis ve adli para cezası | 10 yıl |
Çocuklar bakımından dava zamanaşımındaki gibi yarı ve üçte iki oranları uygulanır. Cezanın infazı için hükümlüye tebligat yapılması veya hükümlünün yakalanması gibi işlemler ceza zamanaşımını keser.
Örnek hesaplama
15.03.2020 tarihinde işlenen ve kanunda bir yıldan beş yıla kadar hapis cezası öngörülen bir suç düşünelim. Üst sınır beş yılı geçmediği için dava zamanaşımı 8 yıldır ve olağan olarak 15.03.2028'de dolar.
Şüphelinin savcılıkta ifadesi alınmış ve iddianame düzenlenmişse zamanaşımı kesilir. Bu durumda süre en fazla yarısı kadar, yani 12 yıla uzar ve dava en geç 15.03.2032 tarihinde zamanaşımına uğrar.
Dikkat edilmesi gerekenler
Kanunda sayılan bazı suçlarda zamanaşımı işlemez; örneğin soykırım ve insanlığa karşı suçlarda zamanaşımı uygulanmaz. Ayrıca durma süreleri, ihbar ve şikâyete bağlı suçlardaki şikâyet süresi gibi konular somut dosyaya göre ayrıca değerlendirilmelidir. Zamanaşımı mahkemece re'sen gözetilir ve yargılamanın her aşamasında ileri sürülebilir.