+90 540 097 1035Zamanaşımı nedir?
Zamanaşımı, bir alacağın kanunda öngörülen süre içinde istenmemesi hâlinde borçluya ödemekten kaçınma imkânı veren bir savunma aracıdır. Süre dolduğunda alacak ortadan kalkmaz; ancak eksik borca dönüşür ve borçlu zamanaşımı def'ini ileri sürerse dava veya takip yoluyla tahsil edilemez. Zamanaşımına uğramış bir borç gönüllü olarak ödenirse, ödenen tutar geri istenemez.
Zamanaşımı, hak düşürücü süreden farklıdır. Hak düşürücü süre dolduğunda hak tamamen sona erer ve hâkim bunu kendiliğinden dikkate alır. Zamanaşımını ise hâkim kendiliğinden gözetemez; borçlunun bunu açıkça ileri sürmesi gerekir.
Başlıca zamanaşımı süreleri
| Alacak | Süre | Dayanak |
|---|---|---|
| Kanunda özel süre öngörülmeyen alacaklar | 10 yıl | TBK md. 146 |
| Kira bedelleri, anapara faizleri ve ücret gibi dönemsel edimler | 5 yıl | TBK md. 147 |
| Vekâlet, komisyon, acentelik, simsarlık ve eser sözleşmelerinden doğan alacaklar | 5 yıl | TBK md. 147 |
| İşçilik alacakları (kıdem, ihbar, yıllık izin, ücret, fazla çalışma vb.) | 5 yıl | TBK md. 147; İş K. ek md. 3 |
| Haksız fiilden doğan tazminat | Öğrenmeden 2 yıl, her hâlde fiilden 10 yıl | TBK md. 72 |
| Trafik kazasından doğan tazminat | Öğrenmeden 2 yıl, her hâlde kazadan 10 yıl | KTK md. 109 |
| Sebepsiz zenginleşme | Öğrenmeden 2 yıl, her hâlde 10 yıl | TBK md. 82 |
| Taşınır satışında ayıp | Teslimden 2 yıl | TBK md. 231 |
| Yapı satışında ayıp | Mülkiyetin geçmesinden 5 yıl | TBK md. 244 |
| Eser sözleşmesinde ayıp | Teslimden 2 yıl; taşınmaz yapılarda 5 yıl | TBK md. 478 |
| Tüketici işlemlerinde ayıplı mal veya hizmet | Teslimden 2 yıl; konut ve tatil amaçlı taşınmazda 5 yıl | TKHK md. 12 |
| Sigorta sözleşmesinden doğan istemler | Muacceliyetten 2 yıl, her hâlde rizikodan 6 yıl | TTK md. 1420 |
| Bono ve poliçede asıl borçluya karşı | Vadeden 3 yıl | TTK md. 749 |
| Bono ve poliçede hamilin cirantalara karşı | Protestodan 1 yıl | TTK md. 749 |
| Çekte hamilin başvuru hakları | İbraz süresinin bitiminden 3 yıl | TTK md. 814 |
| Mahkeme kararı (ilam) ile belirlenen alacaklar | 10 yıl | İİK md. 39 |
Ağır kusur veya hile hâlinde ayıptan doğan sorumluluk için daha uzun süreler uygulanır ya da satıcı zamanaşımını ileri süremez. Haksız fiil ve trafik kazasından doğan tazminatta, fiil aynı zamanda daha uzun ceza zamanaşımına tabi bir suç oluşturuyorsa, ceza zamanaşımı süresi uygulanır.
Zamanaşımı ne zaman başlar?
Kural olarak zamanaşımı, alacağın muaccel olduğu yani borçludan istenebilir hâle geldiği tarihten itibaren işler. Bazı alacaklarda kanun özel bir başlangıç anı belirler: ayıpta teslim tarihi, haksız fiilde zararın ve tazminat yükümlüsünün öğrenildiği tarih, çekte ibraz süresinin bitimi gibi. İki ayrı süre öngörülen hâllerde (ör. öğrenmeden iki yıl, her hâlde fiilden on yıl) hangisi önce dolarsa o tarihte zamanaşımı gerçekleşir.
Zamanaşımının durması ve kesilmesi
Bazı ilişkilerde zamanaşımı hiç başlamaz veya başlamışsa durur. Örneğin evlilik devam ettikçe eşlerin birbirinden alacakları ve velayet süresince çocukların ana ve babalarından alacakları için zamanaşımı işlemez (TBK md. 153). Dava şartı veya ihtiyari arabuluculukta da arabulucuya başvurulmasından son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar zamanaşımı durur. Durma nedeni ortadan kalkınca süre kaldığı yerden devam eder.
Aşağıdaki hâllerde ise zamanaşımı kesilir ve süre baştan işlemeye başlar (TBK md. 154):
- Borçlunun borcu ikrar etmesi; özellikle faiz ödemesi, kısmi ödeme yapması, rehin vermesi veya kefil göstermesi,
- Alacaklının dava açması veya def'i yoluyla alacağını ileri sürmesi, icra takibi yapması, iflas masasına başvurması.
Borç bir senede bağlanmışsa veya mahkeme ya da hakem kararıyla belirlenmişse, kesilmeden sonra işlemeye başlayan yeni süre her zaman on yıldır.
Örnek hesaplama
01.06.2016 tarihinde yaşanan bir olayda zarar gören kişi, zararı ve sorumlu kişiyi 01.02.2024 tarihinde öğreniyor. Haksız fiilde iki yıllık süre öğrenmeden itibaren 01.02.2026'da, on yıllık süre ise fiilden itibaren 01.06.2026'da dolar.
Önce dolan süre esas alındığından, ceza zamanaşımı daha uzun bir süre öngörmüyorsa tazminat istemi 01.02.2026 tarihinde zamanaşımına uğrar.