Saklı pay nedir?
Mirasçı bırakan, malvarlığı üzerinde vasiyetname veya miras sözleşmesiyle serbestçe tasarruf edebilir; ancak bu serbestlik sınırsız değildir. Kanun, bazı yakın mirasçılar için yasal miras paylarının belirli bir kısmını saklı pay olarak korur. Mirasçı bırakan, saklı paylar dışında kalan kısım üzerinde, yani tasarruf nisabı içinde serbestçe tasarruf edebilir (TMK md. 505).
Saklı pay oranları
| Saklı paylı mirasçı | Saklı pay oranı (yasal payın) |
|---|---|
| Altsoy (çocuklar, torunlar) | Yarısı |
| Ana ve babadan her biri | Dörtte biri |
| Sağ kalan eş (altsoy veya ana-baba zümresiyle birlikte) | Tamamı |
| Sağ kalan eş (diğer hâllerde) | Dörtte üçü |
Kardeşlerin saklı payı, 2007 yılında yapılan değişiklikle kaldırılmıştır. Büyükanne, büyükbaba, amca, hala, dayı ve teyzenin de saklı payı yoktur.
Tasarruf nisabı nasıl hesaplanır?
Tasarruf oranı, terekenin mirasçı bırakanın ölüm tarihindeki durumuna göre hesaplanır. Terekenin aktifinden borçlar, cenaze giderleri ve terekenin mühürlenmesi ile defter tutulması giderleri çıkarılır. Tenkise tabi sağlararası kazandırmalar ise terekeye eklenir (TMK md. 507).
Tasarruf nisabı = Hesaba esas tereke × (1 − saklı paylar toplamı)
Tenkis davası
Mirasçı bırakan tasarruf nisabını aşan tasarruflar yapmışsa, saklı payını alamayan mirasçılar tenkis davası açarak bu tasarrufların saklı paylarını karşılayacak ölçüde indirilmesini isteyebilir (TMK md. 560). Tenkiste önce ölüme bağlı tasarruflar, bunlar yetmezse en son yapılan bağıştan başlayarak sağlararası kazandırmalar indirilir.
Dava, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren bir yıl, her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinden, diğer tasarruflarda ise mirasın açılmasından itibaren on yıl içinde açılmalıdır.
Örnek hesaplama
Mirasçı bırakanın eşi ve iki çocuğu vardır. Ölüm anındaki net terekesi 6.000.000 TL'dir. Mirasçı bırakan 2.000.000 TL'lik bir taşınmazı vasiyetle bir arkadaşına bırakmış, ölümünden altı ay önce de bir yakınına 2.000.000 TL bağışlamıştır.
- Hesaba esas tereke: 6.000.000 + 2.000.000 = 8.000.000 TL
- Saklı paylar: eş 1/4 (2.000.000 TL), çocukların her biri 3/16 (1.500.000 TL); toplam 5.000.000 TL
- Tasarruf nisabı: 3.000.000 TL; yapılan tasarruflar 4.000.000 TL
Tasarruflar nisabı 1.000.000 TL aşmaktadır. Bu tutar öncelikle vasiyetten indirilir; vasiyet 2.000.000 TL yerine 1.000.000 TL değerinde yerine getirilir ve bağış tenkise uğramaz.