Edinilmiş mallara katılma rejimi nedir?
01.01.2002'de yürürlüğe giren 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu ile eşler arasında yasal mal rejimi edinilmiş mallara katılma olarak belirlenmiştir. Eşler evlenmeden önce veya evlilik sırasında mal sözleşmesiyle başka bir rejim seçmedikçe bu rejim uygulanır (TMK md. 202). Rejim boşanma, ölüm veya başka bir mal rejimine geçilmesiyle sona erer ve mallar tasfiye edilir.
Edinilmiş mallar ve kişisel mallar
Edinilmiş mallar, eşlerin evlilik süresince karşılığını vererek edindikleri mallardır: çalışma karşılığı elde edilen gelirler, sosyal güvenlik kurumlarından yapılan ödemeler, iş gücü kaybı nedeniyle ödenen tazminatlar, kişisel malların gelirleri ve edinilmiş malların yerine geçen değerler bu kapsamdadır (TMK md. 219).
Kişisel mallar ise paylaşıma girmez: eşlerden birinin yalnızca kişisel kullanımına yarayan eşya, evlilikten önce sahip olunan mallar, sonradan miras yoluyla veya karşılıksız olarak edinilen mallar, manevi tazminat alacakları ve kişisel malların yerine geçen değerler bu gruptadır (TMK md. 220).
Artık değer ve katılma alacağı nasıl hesaplanır?
Her eşin artık değeri ayrı ayrı bulunur. Edinilmiş malların toplam değerine eklenecek değerler ve denkleştirme alacakları eklenir, bu mallara ilişkin borçlar düşülür. Sonuç eksiye düşerse açık dikkate alınmaz, artık değer sıfır kabul edilir (TMK md. 231).
Her eş, diğer eşin artık değerinin yarısı üzerinde hak sahibidir. Karşılıklı alacaklar takas edilir ve fark, artık değeri yüksek olan eş tarafından diğerine ödenir (TMK md. 236).
Eklenecek değerler (TMK md. 229)
Eşlerden birinin, rejimin sona ermesinden önceki bir yıl içinde diğer eşin rızası olmadan yaptığı karşılıksız kazandırmalar (olağan hediyeler hariç) ve katılma alacağını azaltmak amacıyla yaptığı devirler, artık değere eklenir.
Denkleştirme (TMK md. 230)
Bir eşin kişisel malından edinilmiş mallarına veya edinilmiş malından kişisel mallarına ait bir borç ödenmişse, tasfiyede iki mal grubu arasında denkleştirme yapılır.
Örnek hesaplama
Evlilik süresince birinci eşin adına edinilmiş malların değeri 3.000.000 TL, bu mallara ait kredi borcu 500.000 TL'dir. İkinci eşin edinilmiş malları ise 1.000.000 TL değerindedir.
- Birinci eşin artık değeri: 3.000.000 − 500.000 = 2.500.000 TL; ikinci eşin bundan alacağı 1.250.000 TL.
- İkinci eşin artık değeri: 1.000.000 TL; birinci eşin bundan alacağı 500.000 TL.
Alacaklar takas edildiğinde birinci eş ikinci eşe 750.000 TL katılma alacağı öder.
Değerleme tarihi ve dava
Boşanmada mal rejimi, boşanma davasının açıldığı tarihte sona ermiş sayılır. Paylaşıma girecek mallar bu tarihe göre belirlenir; değerleri ise tasfiye (karar) tarihindeki sürüm değerine göre hesaplanır. Katılma alacağı davası boşanma davasıyla birlikte veya boşanma kararı kesinleştikten sonra açılabilir; boşanma kararının kesinleşmesi bekletici mesele yapılır.
Mal rejiminin tasfiyesinden doğan alacaklar için zamanaşımı süresi, boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren on yıl olarak kabul edilmektedir.