Kripto Varlık Hizmet Sağlayıcılarda Zimmet Suçu (SPKn m. 110/A): Unsurları, Cezası ve Soruşturma Usulü

Kripto varlık hizmet sağlayıcılarda zimmet suçu, bir kripto varlık platformunun veya saklama kuruluşunun yönetim kurulu başkanı, üyeleri ya da diğer mensuplarının; görevleri nedeniyle kendilerine bırakılan veya korumak, saklamak ve gözetmekle yükümlü oldukları parayı, para yerine geçen evrak ve senetleri, diğer malları veya kripto varlıkları kendilerinin ya da bir başkasının malvarlığına geçirmesidir. Suç, 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'na (SPKn) 7518 sayılı Kanun'la eklenen 110/A maddesinde düzenlenmiştir ve temel hâlinde sekiz yıldan on dört yıla, hileli davranışlarla işlendiğinde on dört yıldan yirmi yıla, faaliyet izni kaldırılan bir kuruluşun yönetimini veya kontrolünü elinde tutan ortaklar bakımından ise on iki yıldan yirmi iki yıla kadar hapis cezası gerektirir. Bu rakamlar, Türk hukukunda zimmet için öngörülen en ağır ceza aralıklarıdır: aynı fiil bir kamu görevlisi tarafından işlendiğinde beş yıldan on iki yıla (TCK m. 247), bir banka mensubu tarafından işlendiğinde altı yıldan on iki yıla (5411 sayılı Kanun m. 160) kadar hapis öngörülmüştür. Düzenleme henüz çok yenidir ve doğrudan bu maddeye ilişkin yerleşik bir Yargıtay içtihadı oluşmamıştır; ancak madde, Bankacılık Kanunu'ndaki zimmet hükmü örnek alınarak yazıldığından, Yargıtay'ın banka zimmetine ilişkin kararları uygulamanın nasıl şekilleneceğini büyük ölçüde göstermektedir. Bu rehberde İstanbul'da ceza hukuku ve kripto varlık hukuku alanında çalışan LimanLegal Hukuk Bürosu olarak; suçun failini, konusunu, nitelikli hâllerini, etkin pişmanlık indirimini, 115/A maddesindeki özel soruşturma usulünü ve hem müşterinin hem de şüpheli yönetici veya çalışanın izlemesi gereken yolu, kanun metinleri ve Yargıtay Ceza Genel Kurulu ile 7. Ceza Dairesi'nin kararları ışığında anlatıyoruz. Lisans, sermaye ve saklama kuralları için Kripto Varlık Hizmet Sağlayıcıları: 7518 Sayılı Kanun ve SPK Tebliğleriyle Kurulan Yeni Rejim başlıklı yazımıza bakabilirsiniz.

Kripto Varlık Hizmet Sağlayıcılarda Zimmet Suçu Nedir? Düzenlemenin Arka Planı

Kripto varlık alım satım platformları, 2024 yılına kadar Türkiye'de herhangi bir kuruluş veya faaliyet iznine tabi olmadan çalışıyordu. Müşteri, platforma gönderdiği parayı ve satın aldığı kripto varlığı çoğu zaman kendi cüzdanında değil, platformun kontrolündeki cüzdanlarda tutuyordu; özel anahtar platformdaydı, müşterinin elinde ise yalnızca bir hesap ekranı vardı. Bu yapı, platformu yönetenlerin müşteri varlıkları üzerinde fiilen tek başına tasarruf edebilmesi anlamına geliyordu. Platformun kapanması, kurucusunun yurt dışına çıkması veya varlıkların başka amaçlarla kullanılması hâlinde ortaya çıkan tablo, ceza hukuku bakımından dolandırıcılık ve güveni kötüye kullanma hükümleriyle karşılanmaya çalışılıyordu.

7518 sayılı Kanun bu boşluğu iki yönden doldurdu. Bir yandan kripto varlık hizmet sağlayıcıları Sermaye Piyasası Kurulu'nun izin ve denetimine bağlandı; diğer yandan bu kuruluşlara özgü iki yeni suç tipi ile bir şahsi sorumluluk hükmü getirildi: izinsiz kripto varlık hizmet sağlayıcılığı (m. 109/A), kripto varlık hizmet sağlayıcılarda zimmet (m. 110/A) ve zimmet sayılan işlemlerden doğan şahsi sorumluluk (m. 110/B). Kanun'un gerekçesinde, müşterilere ait varlıkların onların bilgisi dışında kullanılması sonucunda yükümlülüklerini yerine getiremez duruma düşen yurt dışındaki ve Türkiye'deki platform örneklerine açıkça atıf yapılmış; kripto varlık işlemlerinin geri döndürülemez niteliği ve varlıkların izinin sürülmesindeki güçlük, cezaların diğer finansal kuruluşlara göre daha ağır tutulmasının nedeni olarak gösterilmiştir.

Madde, kelime kelime denebilecek ölçüde 5411 sayılı Bankacılık Kanunu'nun 160. maddesinden uyarlanmıştır. İki hüküm arasındaki farklar ise şunlardır: suçun konusuna kripto varlıklar eklenmiş; yükümlülük “koruma ve gözetim” yanında saklama ile genişletilmiş; ceza aralıkları yükseltilmiş; nitelikli hâllerde adli para cezasının alt sınırı belirlenirken kuruluşun yanında müşterilerin uğradığı zarar da ölçü alınmış ve üçüncü fıkrada “müşterilerin kaynakları” açıkça anılmıştır. Bu son fark, aşağıda göreceğimiz gibi, müşterinin ceza davasındaki konumu bakımından önemlidir.

Kimler “kripto varlık hizmet sağlayıcı” sayılır?

Suçun faili ve konusu, Kanun'un tanımlar maddesine eklenen kavramlara göre belirlenir:

Bu tanımlardan üç sonuç çıkar. Birincisi, halk arasında “kripto borsası” denilen alım satım platformları kadar, yalnızca saklama hizmeti veren kuruluşlar da kapsamdadır. İkincisi, saklamanın konusu yalnızca kripto varlığın kendisi değil, o varlık üzerinde tasarruf imkânı veren özel anahtardır; dolayısıyla özel anahtarı elinde bulunduran veya ona erişimi olan mensup, suçun konusunu “korumak, saklamak ve gözetmekle” yükümlü kişidir. Üçüncüsü, kripto varlık “gayri maddi varlık” olarak tanımlandığından, kanun koyucu “diğer mallar” ibaresiyle yetinmeyip kripto varlıkları madde metninde ayrıca saymıştır; böylece kripto varlığın eşya sayılıp sayılmayacağına ilişkin tartışma, bu suç bakımından önemini yitirmiştir. Kavramın ayrıntıları için Kripto Varlık Nedir? ve Kripto Varlık Eşya Mıdır? başlıklı yazılarımıza bakabilirsiniz.

Korunan hukuki değer

Zimmet, öğretide çok hukuki konulu bir suç olarak kabul edilir. Burada da iki değer birlikte korunmaktadır: müşterinin ve kuruluşun malvarlığı ile kripto varlık piyasasının güven içinde işleyişi. Sermaye Piyasası Kanunu'nun amaç maddesi, piyasanın güvenilir, şeffaf, etkin, istikrarlı, adil ve rekabetçi bir ortamda işlemesini ve yatırımcıların hak ve menfaatlerinin korunmasını hedef olarak gösterir (SPKn m. 1). Kripto varlıkların merkezî bir kayıt kuruluşu olmadan, saniyeler içinde ve geri alınamaz biçimde el değiştirebilmesi, bu güvenin ancak hizmet sağlayıcının sadakat yükümlülüğüyle ayakta durabileceği anlamına gelir. Zimmet hükmü, bu yükümlülüğün ceza hukuku eliyle güvence altına alınmasıdır.

Suçun Unsurları: Fail, Mağdur, Konu ve Fiil

Fail: yönetim kurulu başkan ve üyeleri ile “diğer mensuplar”

110/A maddesinin birinci ve ikinci fıkralarındaki suçu yalnızca kripto varlık hizmet sağlayıcının yönetim kurulu başkanı, yönetim kurulu üyeleri ve diğer mensupları işleyebilir. “Diğer mensuplar” ibaresi, Bankacılık Kanunu'ndaki karşılığında olduğu gibi geniş bir kavramdır: genel müdür, saklama ve cüzdan operasyonlarını yürüten personel, hazine ve muhasebe çalışanları, bilgi sistemleri yöneticileri ve müşteri hesaplarına erişimi bulunan diğer çalışanlar bu kapsamda değerlendirilebilir. Ancak unvan tek başına yeterli değildir. Suçun oluşması için failin, zimmete geçirilen değer bakımından görevi nedeniyle tevdi ilişkisi içinde bulunması ya da o değeri korumak, saklamak ve gözetmekle yükümlü olması gerekir. Yargıtay 7. Ceza Dairesi, banka zimmetine ilişkin bir kararında, virman, havale ve EFT yapma yetkisi ile para muhafaza sorumluluğu bulunmayan bir portföy yöneticisi hakkında bu bağ tartışılmadan kurulan mahkûmiyeti bozmuştur:

"(...) banka portföy yöneticisi sanık ...'in bankaya ait para veya para yerine geçen evrak veya senetleri veya diğer malları korumak ve gözetmekle yükümlü olduğu veya dava konusu paraların mahkemece kabul edilen “sanığın geçici ziliyetinde bulunduğunu” gösteren nedenler karar yerinde yeterince tartışılıp açıklanmadan, eylemin zimmet suçunu oluşturduğunun kabulü ile yazılı şekilde hüküm tesisi (...)" — Yargıtay 7. Ceza Dairesi, 15.01.2014 tarihli, E. 2013/15591, K. 2014/274 sayılı karar (5411 sayılı Kanun m. 160'a ilişkindir; kişi adları tarafımızca “...” ile gizlenmiştir)

Aynı ölçüt kripto varlık hizmet sağlayıcılarına uyarlandığında, savunma ve iddia bakımından sorulması gereken ilk soru şudur: Şüphelinin, zimmete geçirildiği ileri sürülen cüzdan, özel anahtar veya banka hesabı üzerinde görevinden doğan bir tasarruf yetkisi ya da koruma, saklama ve gözetim yükümlülüğü var mıydı? Çok imzalı (multi-sig) cüzdan yapılarında imza yetkisinin kimde olduğu, sıcak ve soğuk cüzdan erişim matrisleri, transfer onay hiyerarşisi ve görev tanımları bu sorunun cevabını belirler. Yetkisi bulunmayan bir çalışanın sistem açığından yararlanarak varlık aktarması hâlinde zimmet değil, bilişim sistemleri aracılığıyla hırsızlık veya ilgili diğer suçlar gündeme gelir.

Üçüncü fıkrada ise fail çevresi değişir: burada fail, faaliyet izni kaldırılan kuruluşun hukuken veya fiilen yönetim veya kontrolünü elinde bulundurmuş olan gerçek kişi ortaklarıdır. “Fiilen” ibaresi, ticaret sicilinde ortak veya yönetici olarak görünmeyen, ancak kuruluşu perde arkasından yöneten kişileri de kapsar. Kontrol kavramı için yedinci fıkra Bankacılık Kanunu'nun 3. maddesine gönderme yapar; buna göre kontrol, sermayenin çoğunluğuna doğrudan veya dolaylı olarak sahip olmanın yanında, imtiyazlı paylar veya diğer ortaklarla yapılan anlaşmalar yoluyla oy haklarının çoğunluğu üzerinde tasarruf edebilmeyi ya da yönetim kurulu üyelerinin karara esas çoğunluğunu atayabilme veya görevden alma gücünü elde bulundurmayı da içerir.

Mağdur ve suçtan zarar gören: müşteri davaya katılabilir mi?

Bu soru, banka zimmeti içtihadı ile yeni düzenleme arasındaki en önemli farkın görüldüğü noktadır. Yargıtay 7. Ceza Dairesi, banka zimmetinde mudilerin suçtan doğrudan zarar görmediğini kabul etmekte ve onların kamu davasına katılan olarak kabul edilmesini bozma nedeni saymaktadır:

"Eylemin 5411 sayılı yasanın 160.maddesinde öngörülen zimmet suçunu oluşturduğu kabul edildiği halde, bu suçun niteliği gereği, atılı suçtan doğrudan zarar görmeyen mudilerin müdahilliklerine karar verilip lehlerine nisbi ve maktu vekalet ücretine hükmolunması (...)" — Yargıtay 7. Ceza Dairesi, 15.01.2014 tarihli, E. 2013/15591, K. 2014/274 sayılı karar

Bu yaklaşımın arkasındaki düşünce, mudinin bankaya yatırdığı paranın bankanın mülkiyetine geçmesi ve mudinin bankaya karşı yalnızca bir alacak hakkına sahip olmasıdır; zimmete geçirilen para bankanın parasıdır ve mudinin alacağı varlığını sürdürür. Kripto varlık hizmet sağlayıcılarında ise hukuki yapı farklıdır. Kanun, müşteri varlıklarının kuruluşun malvarlığına karışmadığını açıkça hükme bağlamıştır:

Müşteriye ait nakit ve kripto varlık kuruluşun malvarlığından ayrı olduğuna göre, zimmete geçirilen değer çoğu olayda doğrudan müşterinin malvarlığıdır. 110/A maddesinin ikinci ve üçüncü fıkralarında “müşterilerinin uğradığı zarar”ın ve “müşterilerinin kaynakları”nın açıkça anılması da bunu teyit eder. Bu nedenle kanaatimizce, banka mudileri için geliştirilen “doğrudan zarar görmeme” içtihadı kripto varlık müşterilerine aynen taşınmamalı; varlığı zimmete geçirilen müşteri, CMK m. 237 uyarınca suçtan zarar gören sıfatıyla kamu davasına katılabilmelidir. Uygulamanın bu yönde gelişip gelişmeyeceğini ise ilk yargı kararları gösterecektir. Kuruluşun tüzel kişiliği suçtan zarar gören; Sermaye Piyasası Kurulu ise iddianamenin kabulüyle birlikte kanun gereği katılandır (m. 115/A-1).

Suçun konusu: para, evrak, diğer mallar ve kripto varlıklar

Madde dört tür değeri sayar: para (müşterinin platforma gönderdiği Türk lirası veya döviz), para yerine geçen evrak veya senetler, diğer mallar ve kripto varlıklar. Bu değerlerin faile “görevi nedeniyle tevdi edilmiş” olması veya failin bunları “koruma, saklama ve gözetimle yükümlü” bulunması gerekir. Kripto varlıklar bakımından suçun konusu iki biçimde ortaya çıkabilir: zincir üzerindeki varlığın kendisi başka bir adrese aktarılabilir ya da varlık yerinde kalmakla birlikte ona hükmetmeyi sağlayan özel anahtar yetkisiz biçimde kullanılabilir veya devredilebilir. Kanun'daki “kripto varlık saklama hizmeti” tanımının özel anahtarların saklanmasını ve yönetimini de kapsaması, ikinci ihtimalin de madde kapsamında değerlendirilmesine imkân verir.

Kanun'un yalnızca belirli kripto varlıklara uygulanması da gözden kaçırılmamalıdır. SPKn m. 35/B-8 uyarınca, aynı maddenin altıncı fıkrasında belirtilen nitelikteki kripto varlıklar ile listeleme esasları çerçevesinde platformlarda işlem gören kripto varlıklar dışındaki kripto varlıklara Kanun uygulanmaz. Buna karşılık suçun konusu yalnızca kripto varlık değildir; müşterinin platform nezdindeki nakdi de aynı korumadan yararlanır.

Fiil: “zimmete geçirme” ne demektir?

Zimmete geçirme, failin kendisine bırakılan veya korumakla yükümlü olduğu değer üzerinde malikmiş gibi tasarrufta bulunması, yani onu kendisinin veya bir başkasının malvarlığına katmasıdır. Kripto varlık hizmet sağlayıcılarında bu fiil tipik olarak şu görünümlerde ortaya çıkar:

• Müşteri cüzdanlarındaki veya havuz cüzdanındaki kripto varlıkların, yöneticinin veya yakınlarının kişisel cüzdanlarına ya da başka platformlardaki hesaplarına aktarılması,
• Müşterilere ait nakdin kuruluşun işletme giderlerinde, yöneticilerin kişisel harcamalarında veya ilişkili şirketlere borç olarak kullanılması,
• Müşteri varlıklarının, müşterinin bilgisi ve talimatı olmadan teminat gösterilmesi, ödünç verilmesi veya kuruluşun kendi hesabına yaptığı işlemlerde kullanılması,
• Platform kayıtlarında müşteri bakiyesi görünürken zincir üzerindeki karşılığın başka adreslere çıkarılmış olması.

Buna karşılık her kayıp zimmet değildir. Zimmet kasten işlenebilen bir suçtur; taksirli hâli cezalandırılmamıştır. Bir siber saldırı, özel anahtarın kaybı, hatalı transfer veya yetersiz iç kontrol nedeniyle müşteri varlıklarının azalması, sorumluların varlığı mal edinme iradesi bulunmadıkça zimmet suçunu oluşturmaz. Bu hâllerde kuruluşun ve mensuplarının hukuki sorumluluğu gündeme gelir; Kanun, bilişim sistemlerinin işletilmesinden, siber saldırılardan ve personelin davranışlarından kaynaklanan kripto varlık kayıplarında kuruluşu Türk Borçlar Kanunu'nun 71. maddesi kapsamında sorumlu tutmuştur (SPKn m. 99/B-4). Ceza soruşturmasında savcılığın ve mahkemenin asıl işi, kaybın bir ihmal mi yoksa bir mal edinme mi olduğunu, zincir üstü transfer kayıtları, erişim logları ve para akışıyla ortaya koymaktır.

Kullanma zimmeti indirimi yok: TCK m. 247/3, malın geçici bir süre kullanıldıktan sonra iade edilmek üzere zimmete geçirilmesi hâlinde cezanın yarı oranına kadar indirilebileceğini öngörür. 110/A maddesinde böyle bir hüküm bulunmamaktadır. Dolayısıyla “müşteri varlıklarını kısa süreliğine kullandım, yerine koyacaktım” savunması bu suç bakımından kanuni bir indirim nedeni değildir; iade ancak dördüncü ve beşinci fıkralardaki etkin pişmanlık koşulları gerçekleşirse sonuç doğurur.

Nitelikli Hâller ve Cezalar

Zimmetin açığa çıkmamasını sağlamaya yönelik hileli davranışlar (m. 110/A-2)

İkinci fıkra, suçun “zimmetin açığa çıkmamasını sağlamaya yönelik hileli davranışlarla” işlenmesini ağırlaştırıcı neden saymış ve cezayı on dört yıldan yirmi yıla çıkarmıştır. Aynı ifade TCK m. 247/2'de ve Bankacılık Kanunu m. 160/2'de de yer aldığından, basit ve nitelikli zimmet ayrımı Yargıtay'ın yıllardır uyguladığı ölçüte göre yapılacaktır. Yargıtay Ceza Genel Kurulu bu ölçütü şöyle ifade etmektedir:

"Bu noktada, hile kavramı ile 5411 sayılı Kanun'un 160. maddesinin 2. fıkrasında cezayı ağırlaştırıcı bir neden olarak düzenlenen; "Suçun, zimmetin açığa çıkmamasını sağlamaya yönelik hileli davranışlarla işlenmesi" hâli üzerinde durulmasında fayda bulunmaktadır.
(...) Eğer hileli davranışlar eylemin açığa çıkmamasını sağlamaya yönelik değilse ya da zimmet veya miktarı ilk bakışta olağan ve basit bir iç denetim, araştırma veya karşılaştırma ile kolayca ve kesin bir biçimde ortaya çıkabilecek durumda ise eylemin basit zimmet, aksi hâlde nitelikli zimmet suçunu oluşturacağı kabul edilmelidir." — Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 20.03.2024 tarihli, E. 2023/596, K. 2024/127 sayılı karar (5411 sayılı Kanun m. 160/2'ye ilişkindir)

Ölçütün özü şudur: zimmet, olağan ve basit bir iç denetimle hemen fark edilebiliyorsa basit; fark edilmesi için özel bir inceleme gerekiyorsa niteliklidir. Banka zimmetinde bu ayrım çoğunlukla sahte imzalı fişler, müşterinin bilgisi dışında düzenlenen talimatlar ve gerçeğe aykırı kayıtlar üzerinden yapılmaktadır. Yargıtay 7. Ceza Dairesi'nin şu kararı tipik bir örnektir:

"Sanığın KOBİ portföy yönetici yardımcısı olarak çalıştığı banka şubesinde mudileri kandırıp boş fişlere imzalarını aldıktan sonra bu fişleri doldurarak müşteri hesaplarından bilgileri dışında para çekmek, mudilerin bilgisi dışında imzalı talimata istinaden havale yapmak, şemsiye fon almak, başka hesaplara havale yapıp çekmek, müşterinin bilgisi dışında kredi kullandırmak ve bir kısım mudinin yerine sahte imza atmak suretiyle toplam 73.111TL'yi zimmetine geçirdiği, anılan eylemlerin zimmetin açığa çıkmamasını sağlamaya yönelik hileli davranışlar olup sanığın 5411 sayılı yasanın 160/2. maddesinde düzenlenen nitelikli zimmet suçunu işlediği gözetilmeden yerinde olmayan gerekçelerle basit zimmet suçundan yazılı şekilde hüküm tesisi (...)" — Yargıtay 7. Ceza Dairesi, 04.06.2014 tarihli, E. 2012/27993, K. 2014/12562 sayılı karar

Kripto varlık hizmet sağlayıcılarında hileli davranışın görünümleri farklı olacaktır; ancak sorulacak soru aynıdır: Açık, kuruluşun olağan mutabakat ve iç kontrol süreçlerinde kendiliğinden görünür müydü? Müşteri bakiyelerini gösteren veri tabanı kayıtlarının gerçeği yansıtmayacak biçimde değiştirilmesi, zincir üstü bakiye ile müşteri yükümlülükleri arasındaki mutabakat raporlarının sahte olarak düzenlenmesi, rezerv kanıtı olarak gösterilen cüzdanların başkasına ait olması, çıkışların “müşteri çekimi” gibi kaydedilmesi, transferlerin karıştırıcı servisler veya paravan hesaplar üzerinden yapılması gibi olgular, nitelikli hâlin tartışılmasını gerektirir. Buna karşılık yöneticinin müşteri havuz cüzdanından kendi adına kayıtlı cüzdana, herhangi bir gizleme çabası olmadan ve kayıtlara yansıyan biçimde transfer yapması, yukarıdaki ölçüte göre basit zimmet olarak değerlendirilebilir. Yargıtay 7. Ceza Dairesi, işlemlerin çokluğu hâlinde her bir işlemin ayrı ayrı basit mi nitelikli mi olduğunun, bankacılık konusunda uzman bilirkişi görüşüyle belirlenmesini aramaktadır (7. Ceza Dairesi, 11.11.2019, E. 2017/10643, K. 2019/36994); kripto dosyalarında bu inceleme, adli bilişim ve blokzincir analizi uzmanlığını da gerektirecektir.

İkinci fıkranın bir özelliği daha vardır: adli para cezası, kuruluşun ve müşterilerinin uğradığı zararın üç katından az olamaz. Yirmi bin güne kadar adli para cezası öngörülmüş olsa da, zarar büyüdükçe alt sınır bu tavanın çok üzerine çıkabilir; bu nedenle zararın miktarının ve hesaplandığı tarihin belirlenmesi, hapis cezası kadar önemli bir yargılama konusudur.

Faaliyet izni kaldırılan kuruluşta ortakların zimmeti (m. 110/A-3)

Üçüncü fıkra, klasik zimmet tanımından farklı, kendine özgü bir suç tipidir. Burada bir malın zimmete geçirilmesi aranmaz; kanun, belirli kişilerin belirli bir sonuca yol açan davranışlarını “zimmet olarak kabul eder”. Unsurlar şunlardır:

• Ön koşul: Kuruluşun faaliyet izni kaldırılmış olmalıdır.
• Fail: Kuruluşun hukuken veya fiilen yönetimini veya kontrolünü elinde bulundurmuş olan gerçek kişi ortaklar.
• Fiil: Kuruluşun veya müşterilerinin kaynaklarını, kuruluşun emin bir şekilde çalışmasını tehlikeye düşürecek biçimde, doğrudan veya dolaylı olarak kendilerinin ya da başkalarının menfaatine kullandırmak.
• Netice: Kuruluşun veya müşterilerinin zarara uğraması.

Faaliyet izninin hangi hâllerde kaldırılabileceği 99/A maddesinde düzenlenmiştir:

Üçüncü fıkranın uygulamada en çok tartışılacak yönü, kapsamının ön koşula bağlı olmasıdır. Ceza hukukunda kanunilik ilkesi gereği, faaliyet izni kaldırılmamış bir kuruluşun ortakları bakımından bu fıkra uygulanamaz; onların eylemleri birinci ve ikinci fıkralar (yönetim kurulu üyesi veya mensup sıfatı varsa) ya da genel hükümler çerçevesinde değerlendirilir. Geçiş döneminde, Kanun'un geçici 11. maddesi uyarınca Kurul'a beyanda bulunarak faaliyetini sürdüren ancak henüz yetki belgesi almamış kuruluşlar bakımından “faaliyet izninin kaldırılması” koşulunun nasıl yorumlanacağı ise açık bir sorudur ve somut olayda Kurul'un tesis ettiği işlemin niteliğine göre ayrıca değerlendirilmelidir. Bir kuruluşun güncel yetki durumu, Kurul'un internet sitesinde ilan ettiği listelerden kontrol edilmelidir.

Fıkranın yaptırımı da ağırdır: on iki yıldan yirmi iki yıla kadar hapis, zararın üç katından az olmayan adli para cezası ve zararın faillere müteselsilen ödettirilmesi. Ayrıca bu fıkradaki suç bakımından Bankacılık Kanunu'nun 166. maddesindeki özel soruşturma kuralları uygulanır; bu konuya aşağıda döneceğiz.

Değer azlığı (m. 110/A-6)

Altıncı fıkra, suçun konusunu oluşturan değerin suçun işlendiği tarihteki değerinin azlığı hâlinde cezanın üçte birden yarıya kadar indirilmesini öngörür. “Suçun işlendiği tarihteki değer” ibaresi, fiyatı gün içinde bile büyük ölçüde değişebilen kripto varlıklar bakımından bilinçli bir tercihtir: varlığın sonradan değer kazanması failin aleyhine, değer kaybetmesi ise lehine sonuç doğurmaz. Uygulamada bu, transferin yapıldığı an itibarıyla varlığın piyasa değerinin bilirkişi marifetiyle tespit edilmesini gerektirir. Zincirleme biçimde işlenen eylemlerde her bir transferin tarihi ve o tarihteki değeri ayrı ayrı belirlenmelidir.

Zamanaşımı süreleri, TCK m. 66/4 uyarınca suçun kanundaki cezasının yukarı sınırı esas alınarak belirlenir. Birinci fıkrada yukarı sınır on dört yıl olduğundan “beş yıldan fazla ve yirmi yıldan az hapis cezasını gerektiren suçlar” için öngörülen on beş yıllık süre; ikinci ve üçüncü fıkralarda yukarı sınır yirmi yıl ve üzerinde olduğundan “yirmi yıldan aşağı olmamak üzere hapis cezasını gerektiren suçlar” için öngörülen yirmi yıllık süre uygulanır. TCK m. 66/3 gereğince, dosyadaki deliller nitelikli hâle işaret ediyorsa süre buna göre hesaplanır.

Üç zimmet hükmü yan yana: TCK m. 247, Bankacılık Kanunu m. 160 ve SPKn m. 110/A

Etkin Pişmanlık: Zararın Giderilmesi Cezayı Ne Kadar İndirir?

110/A maddesinin dördüncü ve beşinci fıkraları, zimmete geçirilen değerin aynen iade edilmesi veya uğranılan zararın tamamen tazmin edilmesi hâlinde cezada zorunlu indirim öngörür. İndirimin oranı, iadenin muhakemenin hangi aşamasında yapıldığına göre değişir:

Bu kademeli yapı Bankacılık Kanunu m. 160'ın aynısı olduğundan, Yargıtay'ın o maddeye ilişkin dört tespiti burada da yol gösterecektir:

• “Soruşturmanın başlaması” ne zaman gerçekleşir? Yargıtay 7. Ceza Dairesi, CMK m. 2/e'ye göre soruşturmanın, yetkili mercilerce suç şüphesinin öğrenilmesinden iddianamenin kabulüne kadar geçen evre olduğunu belirterek, zararın Cumhuriyet savcılığına suç duyurusunda bulunulmasından önce ödendiği bir dosyada üçte bir yerine üçte iki oranında indirim yapılması gerektiğine karar vermiştir (7. Ceza Dairesi, 11.11.2010, E. 2010/3908, K. 2010/15891). Kuruluşun kendi iç denetiminin veya Kurul incelemesinin başlamış olması, tek başına ceza soruşturmasının başladığı anlamına gelmez.
• Soruşturma öncesi iadede gönüllülük aranır mı? Yargıtay Ceza Genel Kurulu, Bankacılık Kanunu m. 160'ın dördüncü fıkrasında, soruşturma başlamadan önceki iade veya tazmin bakımından gönüllü olma koşulunun aranmadığına işaret etmiştir (Ceza Genel Kurulu, 08.05.2012, E. 2011/429, K. 2012/181). 110/A-4'ün metni de aynı yapıdadır.
• Kısmi ödeme yeterli midir? Hayır. Kanun “tamamen tazmin” aradığından, zararın bir kısmının ödenmesi etkin pişmanlık indirimini sağlamaz. Yargıtay 5. Ceza Dairesi, TCK m. 248 bakımından, zimmet miktarının tamamı ödenmeden indirim yapılmasını hukuka aykırı bulmuştur (5. Ceza Dairesi, 28.12.2021, E. 2018/6189, K. 2021/7422).
• Zincirleme suçta sıra nedir? Yargıtay 7. Ceza Dairesi'ne göre, cezada artırım gerektiren zincirleme suç hükümleri etkin pişmanlık indiriminden önce uygulanmalıdır (7. Ceza Dairesi, 04.06.2014, E. 2012/27993, K. 2014/12562). Sıranın değişmesi sonuç cezayı etkiler.

Kripto varlıklara özgü asıl sorun ise “aynen iade” ile “zararın tazmini” arasındaki farktan doğar. Zimmete geçirilen 10 birim kripto varlığın aynı tür ve miktarda iadesi aynen iadedir; varlığın o tarihteki fiyatının düşmüş veya yükselmiş olması bu sonucu değiştirmez. Aynen iade mümkün değilse zararın tamamen tazmini gerekir; bu durumda zararın hangi tarihteki fiyat üzerinden hesaplanacağı (zimmet tarihi, iade tarihi veya hüküm tarihi) belirleyici hâle gelir. Kanun değer azlığı indiriminde açıkça suç tarihini esas almış, etkin pişmanlıkta ise bir tarih göstermemiştir. Müdafi bakımından güvenli yol, mümkün olan her durumda aynen iadeyi tercih etmek; mümkün değilse ödemenin kapsamını Kurul'un ve müşterilerin zarar hesabıyla karşılaştırarak belgelemek ve iadenin tarihini tartışmasız biçimde dosyaya yansıtmaktır.

Teşebbüs, İştirak ve İçtima

Teşebbüs

Zimmet, icra hareketleri bölünebildiği ölçüde teşebbüse elverişlidir. Kripto varlıklarda fiil çoğu zaman tek bir transfer işlemiyle tamamlandığından teşebbüs alanı dardır; yine de çok imzalı bir cüzdanda transferin imzalanıp diğer imza sahiplerince durdurulması, çekim talimatının sisteme girilip onay aşamasında engellenmesi veya özel anahtarın kopyalanıp henüz kullanılmadan ele geçirilmesi gibi durumlarda teşebbüs hükümleri tartışılabilir. Transfer zincire işlendiği ve fail varlık üzerinde tasarruf imkânı elde ettiği anda suç tamamlanır; varlığın sonradan iade edilmesi suçu ortadan kaldırmaz, yalnızca etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanmasını sağlar.

İştirak: özgü suçta dışarıdan katılanların durumu

110/A maddesindeki suç, ancak kanunda sayılan sıfatı taşıyan kişilerce işlenebilen bir özgü suçtur. Bu sıfatı taşımayan kişilerin (örneğin varlıkların aktarıldığı cüzdanın sahibi olan yakınlar, işlemleri kurgulayan danışmanlar, paravan şirket yetkilileri) suça katılması hâlinde bağlılık kuralı devreye girer:

Yargıtay 7. Ceza Dairesi, banka zimmetinde bu kuralı tereddütsüz uygulamakta ve banka görevlisi olmayan sanığın sıfatının hükümde açıkça gösterilmesini aramaktadır:

"Mahkemece sabit görülen banka zimmeti suçunun 5237 sayılı TCK.nun 40/2.maddesinde belirtilen özgü suçlardan olduğu ve anılan maddedeki düzenleme ile özgü suçlarda, ancak özel faillik niteliğini taşıyan kişi fail olabileceği, bu suçların işlenişine iştirak eden kişiler ise azmettiren veya yardım eden olarak sorumlu tutulacağı öngörüldüğü cihetle banka görevlisi olmayan sanık ...'ın dosya kapsamına göre olaylardaki fonksiyonu gözetildiğinde 5237 sayılı TCK.nun 40/2.maddesi uyarınca, azmettiren olarak sorumlu tutulması ve karar yerinde bu hususun açıkça belirtilmesi gerektiği halde yazılı şekilde karar verilmesi (...)" — Yargıtay 7. Ceza Dairesi, 15.01.2014 tarihli, E. 2013/15591, K. 2014/274 sayılı karar (kişi adı tarafımızca “...” ile gizlenmiştir)

Bu ayrımın pratik sonucu büyüktür: yardım eden sıfatıyla sorumlu tutulan kişinin cezası TCK m. 39 uyarınca yarı oranında indirilir ve sekiz yılı geçemez. Bu nedenle kuruluşla organik bağı bulunmayan şüpheliler bakımından, iddianamede “müşterek fail” olarak nitelendirme yapılmışsa bunun 40/2'ye aykırılığı ilk savunmada ileri sürülmelidir. Zimmete geçirilen varlığı yalnızca devralan ve aklanmasına aracılık eden kişiler bakımından ise suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama (TCK m. 282) hükümleri ayrıca değerlendirilir.

İçtima: zincirleme suç, birden fazla müşteri ve sahtecilik

Aynı suç işleme kararıyla farklı zamanlarda yapılan transferler bakımından TCK m. 43 uyarınca tek ceza verilir ve bu ceza dörtte birinden dörtte üçüne kadar artırılır; kanun, suçun temel şekli ile nitelikli şekillerini aynı suç sayar ve tek bir fiille birden fazla kişiye karşı işlenen suçlarda da aynı kuralı uygular. Müşteri varlıklarının havuz cüzdanlarında birlikte tutulduğu yapılarda tek bir transferin onlarca müşteriyi etkilemesi olağandır; bu durumda zincirleme suç hükümlerinin nasıl uygulanacağı, mağdur sayısı ve fiil sayısı ayrı ayrı belirlenerek tartışılmalıdır.

Zimmetin sahte belge düzenlenerek işlenmesi hâlinde ayrıca sahtecilik suçundan ceza verilip verilmeyeceği de önemli bir sorudur. TCK m. 212, sahte belgenin başka bir suçun işlenmesi sırasında kullanılması hâlinde her iki suçtan ayrı ayrı cezaya hükmolunacağını öngörür. Yargıtay 7. Ceza Dairesi ise banka zimmetinde farklı bir sonuca varmaktadır:

"(...) 4389 ve 5411 sayılı Bankacılık Yasalarında zimmet suçu yanında sahtecilik suçundan ayrıca cezaya hükmolunacağına ilişkin bir düzenleme bulunmaması karşısında sanığın zimmet eylemlerini gerçekleştirirken sahte belge tanzim etmesi fiilinin zimmet suçunun unsuru olarak değerlendirilmesi gerekmekte ise de, (...)" — Yargıtay 7. Ceza Dairesi, 04.06.2014 tarihli, E. 2012/27993, K. 2014/12562 sayılı karar (aynı yönde: 7. Ceza Dairesi, 06.07.2011, E. 2011/4182, K. 2011/15824)

Sermaye Piyasası Kanunu'nda da 110/A bakımından sahtecilikten ayrıca ceza verileceğine ilişkin özel bir hüküm bulunmadığından, aynı gerekçenin kripto varlık hizmet sağlayıcılardaki zimmete de uygulanması, yani zimmetin gizlenmesi için düzenlenen sahte kayıt ve belgelerin ayrı bir suç değil nitelikli zimmetin unsuru sayılması beklenebilir. Öğretide bu sonucu fikri içtima (TCK m. 44) üzerinden açıklayan görüşler de vardır. Savunma açısından önemli olan, sahtecilikten ayrı bir mahkûmiyet talep edildiğinde bu içtihadın hatırlatılmasıdır.

Zimmet mi, dolandırıcılık mı, izinsiz faaliyet mi?

Kripto varlık kayıplarına ilişkin her şikâyet 110/A kapsamına girmez. Doğru hükmün belirlenmesi, cezanın yanında görevli mahkemeyi, Kurul'un rolünü ve zamanaşımını da değiştirir:

İzinsiz faaliyet gösteren bir yapının mensuplarının 110/A kapsamında fail sayılıp sayılamayacağı ise tartışmaya açıktır. Kanun'daki tanım, kripto varlık hizmet sağlayıcıyı faaliyetine göre tanımlamakta, izin koşulunu tanımın içine almamaktadır; öte yandan zimmet, hukuken tanınan bir “görev” ve bu görev nedeniyle kurulan tevdi ilişkisi üzerine inşa edilmiştir. Bu nedenle izinsiz yapılarda soruşturmaların ağırlıklı olarak 109/A ile birlikte dolandırıcılık ve güveni kötüye kullanma hükümleri üzerinden yürütülmesi beklenebilir. Sahte yatırım platformlarına ilişkin değerlendirmelerimiz için Forex Dolandırıcılığı başlıklı yazımıza bakabilirsiniz.

Soruşturma ve Kovuşturma Usulü: SPKn m. 115/A

Kanun koyucu, kripto varlıkların çok kısa sürede el değiştirebilmesini ve izlerinin gizlenebilmesini dikkate alarak bu suç için ayrı bir usul maddesi öngörmüştür:

Soruşturma nasıl başlar? Kurul'un başvurusu şart mı?

Bu sorunun cevabı fıkraya göre değişir ve uygulamada en çok karıştırılan konudur.

Üçüncü fıkradaki suç (izni kaldırılan kuruluşta ortakların zimmeti) bakımından 115/A-1 açıktır: soruşturma Kurul'un yazılı bildirimi üzerine başlar; ancak gecikmesinde sakınca görülen hâllerde Cumhuriyet savcısı resen de harekete geçebilir ve Kurul'u haberdar eder. Varlıkların saatler içinde yurt dışındaki cüzdanlara aktarılabildiği bir alanda bu istisnanın sık kullanılması beklenir.

Birinci ve ikinci fıkralardaki suçlar bakımından ise 115/A'da özel bir başlatma kuralı yoktur. Bu durumda genel kural devreye girer: SPKn m. 99/B-6, kripto varlık hizmet sağlayıcıları hakkında Kanun'un 111, 112, 113 ve 115. maddelerinin uygulanacağını açıkça belirtir; 115. maddenin birinci fıkrasına göre de Kanun'da tanımlanan suçlardan dolayı soruşturma yapılması, Kurul'un Cumhuriyet başsavcılığına yazılı başvuruda bulunmasına bağlıdır ve bu başvuru muhakeme şartı niteliğindedir. Kanaatimizce bu hükümler birlikte okunduğunda, yönetici ve mensupların zimmeti bakımından da Kurul'un yazılı başvurusu aranacaktır.

Bu yapı, mağdur müşteri açısından iki sonuç doğurur. Birincisi, şikâyetin yalnızca savcılığa değil aynı anda Kurul'a da yapılması gerekir; savcılığa yapılan şikâyet muhakeme şartı nedeniyle Kurul'a iletilecektir. İkincisi, Kurul başvuruda bulunmamaya karar verirse bu karar denetimsiz değildir. Danıştay 13. Dairesi, 115. maddedeki başvuru şartının Anayasa'ya aykırı olduğu iddiasını değerlendirirken şu tespiti yapmıştır:

"Sermaye piyasası alanının düzenlenmesi ve denetlenmesi için özel olarak yetkilendirilen Kurul'a soruşturma yapılabilmesi için başvuru yapma yetkisi verilmiş, böylece ortaklıkları ve kurumları titizlikle izleyen Kurulun etkinliği arttırılmıştır. Aynı zamanda soruşturma açılmadan önce makul bir şüphenin bulunup bulunmadığının Kurul'ca denetlenmesi sermaye piyasası aktörlerinin gereksiz soruşturmalara muhatap olmasını önleyerek, sermaye piyasası aktörleri açısından da usulî güvence oluşturmaktadır. Bununla birlikte, suç işlendiği iddiasında olan kişiler, Kurul'ca 6362 sayılı Kanun'un 115. maddesi uyarınca "başvuruda bulunmama kararına" karşı ve 6362 sayılı Kanun'un 104. maddesi uyarınca piyasa bozucu eylem olarak nitelenen fiillere karşı da idari yargı yoluna başvurabileceklerdir." — Danıştay 13. Dairesi, 20.11.2023 tarihli, E. 2019/142, K. 2023/4908 sayılı karar

Öte yandan aynı olgular dolandırıcılık veya güveni kötüye kullanma gibi Türk Ceza Kanunu'ndaki suçları da oluşturuyorsa, bu suçlar bakımından Kurul başvurusu aranmaz; savcılık doğrudan soruşturma yürütür. Bu nedenle şikâyet dilekçesinde olguların yalnızca 110/A'ya değil, ihtimal dâhilindeki diğer suç tiplerine göre de anlatılması, soruşturmanın muhakeme şartı beklenirken zaman kaybetmesini önler.

Görevli mahkeme ve Kurul'un katılan sıfatı

110/A'daki suçlara ilişkin davalar, fiilin işlendiği yerin bağlı olduğu ilin adıyla anılan (1) numaralı ağır ceza mahkemesinde görülür. Örneğin İstanbul'un herhangi bir ilçesinde işlenen fiil bakımından dava, il adıyla anılan (1) numaralı ağır ceza mahkemesinin görev alanındadır; Hâkimler ve Savcılar Kurulu gerekli gördüğü yerlerde başka ağır ceza mahkemelerini de görevlendirebilir. Kurul, iddianamenin kabulüyle birlikte kendiliğinden katılan sıfatını kazanır ve kovuşturmaya yer olmadığına dair kararlara itiraz edebilir. Müşterilerin katılma talepleri ise CMK m. 237 çerçevesinde, suçtan zarar görme ölçütüne göre mahkemece değerlendirilir.

Koruma tedbirleri: elkoyma, kayyım ve Bankacılık Kanunu m. 166

Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 128. maddesindeki taşınmaz, hak ve alacaklara elkoyma ile 133. maddesindeki şirket yönetimi için kayyım tayini tedbirleri, kanunda sayılan katalog suçlarla sınırlıdır. Her iki katalogda da Türk Ceza Kanunu'ndaki zimmet (m. 247) ve bankacılık zimmeti yer almakta, Sermaye Piyasası Kanunu'ndaki zimmet ise sayılmamaktadır. 115/A-6 bu eksikliği özel bir hükümle gidermiş ve her iki tedbirin 110/A'daki suç bakımından uygulanabileceğini açıkça düzenlemiştir. Böylece şüphelilerin taşınmazlarına, araçlarına, banka ve diğer malî kurumlardaki hesaplarına, şirket paylarına ve diğer malvarlığı değerlerine elkonulabilir; suçun kuruluşun faaliyeti çerçevesinde işlenmekte olduğuna dair kuvvetli şüphe varsa yönetime kayyım atanabilir.

Üçüncü fıkradaki suç bakımından ise tedbirler daha da genişler; çünkü 115/A-4, Bankacılık Kanunu'nun 166. maddesine gönderme yapmaktadır:

Bu gönderme sayesinde, izni kaldırılan kuruluşun hâkim ortakları hakkındaki soruşturmada iletişimin tespiti ve dinlenmesi tedbirlerine başvurulabilir; faillerin malvarlığına gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde savcının yazılı emriyle elkonulabilir ve haksız kazancın aktarıldığı hısımlar ile üçüncü kişiler nezdindeki değerler de tedbir kapsamına alınabilir. Savunma bakımından denetlenmesi gereken noktalar ise sürelerdir: savcının emri yirmi dört saat içinde hâkim onayına sunulmalı, hâkim kırk sekiz saat içinde karar vermelidir; aksi hâlde elkoyma hükümsüz kalır.

Elkonulan kripto varlıkların nerede tutulacağı da Kanun'da düzenlenmiştir: müşterilere ait nakit ve kripto varlıklara adli makamlarca elkonulması hâlinde, bu varlıkların Kurul'ca yetkilendirilmiş saklama kuruluşları nezdinde oluşturulan cüzdanlarda muhafazası için gerekli işlemler adli makamlarca tesis edilir (SPKn m. 99/B-7). Bu hüküm, elkonulan varlığın soruşturma süresince kaybolmasını veya değerini yitirecek biçimde elden çıkarılmasını önlemeyi amaçlar.

CMK m. 128/A ile karıştırılmamalı: Banka, ödeme kuruluşu ve kripto varlık hizmet sağlayıcısı nezdindeki hesapların 48 saate kadar askıya alınmasına imkân veren CMK m. 128/A, yalnızca nitelikli hırsızlık (TCK m. 142/2-e), nitelikli dolandırıcılık (TCK m. 158/1-f ve l) ve banka veya kredi kartlarının kötüye kullanılması (TCK m. 245) suçları için öngörülmüştür; SPKn m. 110/A bu listede yer almaz. Olay aynı zamanda nitelikli dolandırıcılık şüphesi taşıyorsa askıya alma yolu ayrıca işletilebilir. Ayrıntılar için Banka ve Kripto Hesaplarının Askıya Alınması (CMK m. 128/A) başlıklı yazımıza bakabilirsiniz.

Koşullu salıverilme engeli

115/A-5, infaz aşamasına ilişkin çok önemli bir kural içerir: 110/A'dan mahkûm olanlar, Hazine'ye olan borçlarını ve tazminatları ödemedikleri veya bunlar malvarlıklarından tahsil edilemediği sürece koşullu salıverilmeden yararlanamaz. Hükümlü bakımından bu, zararın giderilmemesi hâlinde cezanın tamamının infaz kurumunda çekilmesi anlamına gelebilir. Dolayısıyla zararın giderilmesi, yalnızca yargılama aşamasında etkin pişmanlık indirimi için değil, mahkûmiyetten sonra da infaz rejimi bakımından belirleyicidir.

Müşterinin Parasını Geri Alması: Hukuki Sorumluluk ve Şahsi İflas

Ceza davası, failin cezalandırılmasını sağlar; müşterinin varlığına kavuşması ise ayrı hukuki araçların işletilmesine bağlıdır. Kanun bu konuda üç katmanlı bir yapı kurmuştur.

Bu hükümlerden müşteri bakımından çıkan sonuçlar şunlardır:

• Birinci muhatap kuruluştur. Müşteri, nakit ödeme veya kripto varlık teslim yükümlülüğünün yerine getirilmemesinden doğan zararını öncelikle kuruluştan talep eder. Kuruluşun müşteriye karşı sorumluluğunu kaldıran veya sınırlayan sözleşme hükümleri geçersizdir (SPKn m. 35/C-1).
• İkinci muhatap mensuplardır. Zararın kuruluştan tahsil edilememesi veya edilemeyeceğinin açıkça belli olması hâlinde, mensuplar kusurları ölçüsünde sorumlu olur.
• Şahsi iflas yolu Kurul'un talebine bağlıdır. 110/B uyarınca zimmet sayılan karar ve işlemleri gerçekleştirenlerin doğrudan şahsen iflası, Kurul'un talebi üzerine mahkemece kararlaştırılabilir; iflas masasında öncelik müşteri zararlarındadır ve tamamı karşılanamazsa garameten ödeme yapılır. Menfaat sağlayan üçüncü kişiler de sağladıkları menfaatle sınırlı olarak bu hükmün kapsamındadır.
• Devlet güvencesi yoktur. SPKn m. 35/C-4'e göre platformlara faaliyet izni verilmiş olması işlemlerin kamunun güvencesi altında olduğu anlamına gelmez ve kripto varlıklar yatırımcı tazmin hükümlerine tabi değildir.

Kuruluşların sermaye, saklama ve sorumluluk rejiminin ayrıntılarını kripto varlık hizmet sağlayıcılarına ilişkin rehberimizde ayrıca ele aldık. 110/A maddesinin hukuk davalarında da davacılar tarafından dayanak olarak gösterilmeye başlandığı görülmektedir; örneğin İstanbul 3. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 08.12.2025 tarihli, E. 2025/963, K. 2025/1073 sayılı kararına konu davada davacı, hesabındaki varlıkların akıbetinin belirsiz olduğunu ileri sürerken bu maddeye atıf yapmıştır.

Müşteri İçin 9 Adımlık Yol Haritası

1. Kayıtları hemen dışa aktarın. Platformdaki hesap dökümünü, işlem geçmişini, bakiye ekranlarını, yatırma ve çekme taleplerini tarih ve saatleriyle birlikte kaydedin. Platform erişime kapandığında bu veriler çoğu zaman elde edilemez.
2. Zincir üstü izleri saklayın. Varlık gönderdiğiniz ve size tahsis edilen cüzdan adreslerini, işlem kimliklerini (TXID) ve ağ bilgisini not edin; bu veriler varlığın nereye aktarıldığının bilirkişi tarafından izlenmesinin ön koşuludur.
3. Yazılı talepte bulunun. Çekim veya transfer talebinizi platformun resmî kanallarından yazılı olarak iletin ve cevabı saklayın. Talebin karşılanmadığının belgelenmesi, hem hukuki sorumluluk hem ceza soruşturması bakımından delildir.
4. Kuruluşun yetki durumunu kontrol edin. Kuruluşun Kurul'un ilan ettiği listelerde yer alıp almadığını ve hakkında bir tedbir kararı bulunup bulunmadığını öğrenin; uygulanacak hüküm (110/A, 109/A veya dolandırıcılık) buna göre değişir.
5. Sermaye Piyasası Kurulu'na başvurun. 110/A'daki suçlarda Kurul'un yazılı başvurusu veya bildirimi belirleyici olduğundan, şikâyetin Kurul'a da yapılması soruşturmanın önünü açar.
6. Cumhuriyet başsavcılığına şikâyette bulunun. Dilekçede olguları yalnızca zimmet olarak değil, dolandırıcılık ve güveni kötüye kullanma ihtimallerini de kapsayacak biçimde anlatın; şüphelilerin malvarlığına elkonulmasını ve gerekiyorsa kuruluşa kayyım atanmasını talep edin (SPKn m. 115/A-6).
7. Kovuşturmaya katılın. Dava açıldığında, hüküm verilinceye kadar şikâyetçi olduğunuzu bildirerek katılma talebinde bulunun (CMK m. 237) ve zararınızın miktarını belgeleriyle sunun.
8. Hukuk yolunu eş zamanlı işletin. Kuruluşa ve kusurlu mensuplara karşı tazminat ve iade taleplerinizi, ceza davasının sonucunu beklemeden değerlendirin; müşteri varlıklarının kuruluşun malvarlığından ayrı olduğunu ve iflas masasına girmeyeceğini (SPKn m. 35/C-7) talebinizin dayanağı yapın.
9. Zarar hesabını tarihleriyle yapın. Varlığınızın miktarını ve talep tarihindeki, zimmet tarihindeki ve dava tarihindeki değerini ayrı ayrı gösterin; ceza davasında adli para cezasının alt sınırı ve etkin pişmanlık, hukuk davasında ise tazminatın kapsamı bu hesaba bağlıdır.

Şüpheli Yönetici veya Çalışan İçin 9 Savunma Başlığı

1. Fail sıfatı. İsnat edilen tarihte yönetim kurulu üyesi veya mensup muydunuz? Üçüncü fıkra isnat ediliyorsa ortaklık, yönetim ve kontrol olguları ile faaliyet izninin kaldırıldığına dair Kurul işlemi dosyada mı?
2. Tevdi ve yükümlülük bağı. Söz konusu cüzdan, özel anahtar veya hesap üzerinde görevinizden doğan tasarruf yetkiniz ya da koruma, saklama ve gözetim yükümlülüğünüz var mıydı? Görev tanımı, yetki matrisi ve imza sirküleri bu sorunun cevabıdır.
3. Mal edinme kastı. Kayıp bir siber saldırıdan, hatalı işlemden veya üst yönetimin talimatıyla yapılan kurumsal bir işlemden mi kaynaklandı? Varlığın sizin veya yakınlarınızın malvarlığına girdiğine dair bir iz var mı?
4. Para ve varlık akışı. Zincir üstü analiz raporu kim tarafından, hangi yöntemle hazırlandı? Adres kümelendirmesi ve sahiplik atıfları denetlenebilir mi? Gerekirse bağımsız bir uzman mütalaası (CMK m. 67/6) sunulmalıdır.
5. Basit–nitelikli ayrımı. İsnat edilen eylem, kuruluşun olağan mutabakat süreçlerinde görünür müydü? Her bir işlem bakımından ayrı ayrı değerlendirme yapılmasını ve uzman bilirkişi incelemesini talep edin.
6. Dijital delillerin hukuka uygunluğu. Sunucu, bilgisayar ve telefonlardan elde edilen veriler imaj ve hash güvencesiyle mi alındı? Ayrıntılar için CMK Madde 134'e Göre Elektronik Delillerin Hukuka Uygunluğu başlıklı yazımıza bakabilirsiniz.
7. Muhakeme şartı. Kurul'un yazılı başvurusu veya bildirimi dosyada var mı, hangi fiilleri ve hangi kişileri kapsıyor? Kapsam dışındaki isnatlar bakımından şartın gerçekleşmediği ileri sürülmelidir.
8. Zarar ve değer hesabı. Zarar hangi tarihteki fiyat üzerinden hesaplandı? Değer azlığı indirimi (m. 110/A-6) suç tarihindeki değere göre tartışıldı mı?
9. Etkin pişmanlık zamanlaması. İade veya tazmin düşünülüyorsa, indirimin oranı aşamaya göre üçte ikiden üçte bire düştüğünden karar geciktirilmemeli; ödeme, tarihi ve kapsamı tartışmasız olacak biçimde belgelenmelidir. Aynı ödeme, mahkûmiyet hâlinde koşullu salıverilme bakımından da belirleyicidir.

İfade öncesi uyarı: Bu suçta cezanın alt sınırı sekiz yıldır; dolayısıyla soruşturma ve kovuşturmada müdafi bulunması zorunludur (CMK m. 150/3). Kuruluşun iç işleyişine, yetki dağılımına ve transfer onay süreçlerine ilişkin ilk ifadede yapılan genellemeler, sonradan tevdi bağının ve kastın kanıtı olarak kullanılabilir. İfadeden önce müdafi ile görüşme, isnadın içeriğini öğrenme ve gerektiğinde susma hakkınız vardır (CMK m. 147).

Sonuç

SPKn m. 110/A, kripto varlık hizmet sağlayıcılarını banka ve aracı kurumlarla aynı sadakat yükümlülüğü altına sokan, ancak onlardan daha ağır yaptırımlarla donatılmış bir hükümdür. Suç yalnızca kuruluşun yöneticileri, mensupları ve (izin kaldırıldıktan sonra) hâkim ortakları tarafından işlenebilir; dışarıdan katılanlar azmettiren veya yardım eden olarak sorumlu olur. Basit ve nitelikli zimmet ayrımı, Yargıtay'ın banka zimmetinde geliştirdiği “olağan ve basit bir iç denetimle ortaya çıkabilme” ölçütüne göre yapılacak; etkin pişmanlık indirimi ise iadenin zamanına göre üçte ikiden üçte bire kadar değişecektir. Usul bakımından Kurul'un başvurusu, (1) numaralı ağır ceza mahkemesinin görevi, elkoyma ve kayyım tedbirleri ile koşullu salıverilme engeli, bu suçu sıradan bir malvarlığı suçundan ayıran özelliklerdir. Müşteri açısından başarı, kayıtların erişim kapanmadan toplanmasına ve ceza, idare ve hukuk yollarının birlikte işletilmesine; şüpheli açısından ise tevdi bağının, kastın ve zarar hesabının teknik verilerle tartışılmasına bağlıdır. Madde henüz yeni olduğundan, yukarıdaki değerlendirmelerin bir kısmı banka zimmeti içtihadına dayanan öngörülerdir; Yargıtay'ın bu maddeye ilişkin ilk kararlarıyla birlikte yazı güncellenecektir.

Kadıköy, Kartal ve Anadolu Yakası: Kripto Varlık Dosyaları Nerede Yürütülür?

Kripto varlık kaybına ilişkin şikâyet, en yakın Cumhuriyet başsavcılığına veya kolluğa yapılabilir (CMK m. 158); dosya daha sonra yetkili başsavcılığa gönderilir. Kadıköy, Ataşehir, Kartal, Maltepe, Üsküdar, Ümraniye, Pendik ve Tuzla gibi Anadolu Yakası ilçelerinde yaşayan müşterilerin başvuruları uygulamada çoğunlukla İstanbul Anadolu Cumhuriyet Başsavcılığına yapılmaktadır. 110/A kapsamındaki davalarda ise görev, fiilin işlendiği yerin bağlı olduğu ilin adıyla anılan (1) numaralı ağır ceza mahkemesindedir. Büromuz Kartal Cevizli'de, İstanbul Anadolu Adliyesi'ne yakın konumdadır; ifade, tutuklama ve elkoyma itirazı gibi süreye bağlı işlemlerde bu yakınlık pratik bir avantaj sağlar. Diğer bilişim ve finans suçları için Siber Suçlar Hukuku yazılarımıza bakabilirsiniz.

Yazar Hakkında

Av. Coşkun GENÇ, İstanbul Barosu'na kayıtlı (Sicil No: 71680) avukat olarak ceza hukuku, bilişim suçları ve ekonomik suçlar alanlarında çalışmakta; LimanLegal Hukuk Bürosu'nda kripto varlık, sermaye piyasası ve dolandırıcılık dosyalarında hem mağdur ve katılan vekilliği hem de şüpheli ve sanık müdafiliği yürütmektedir. Bu rehberdeki kanun metinleri Adalet Bakanlığı mevzuat bilgi sistemindeki konsolide hâlleriyle; mahkeme kararları ise içtihat veri tabanlarındaki metinlerinden birebir alıntılanmış, kararlarda geçen kişi adları “...” ile gizlenmiştir. Banka zimmetine ilişkin kararlar, SPKn m. 110/A'nın örnek aldığı 5411 sayılı Kanun m. 160 bakımından verilmiştir ve yeni maddenin yorumunda yol gösterici olarak aktarılmıştır.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

Kaynaklar ve dayanaklar
— 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu m. 1, 3, 35/B, 35/C, 99/A, 99/B, 109/A, 110/A, 110/B, 115, 115/A, geçici m. 11 (mevzuat.gov.tr)
— 7518 sayılı Sermaye Piyasası Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun (kabul: 26.06.2024; RG 02.07.2024, S. 32590)
— 5411 sayılı Bankacılık Kanunu m. 3, 160, 166 (mevzuat.gov.tr)
— 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 39, 40, 43, 44, 66, 155, 212, 247 (mevzuat.gov.tr)
— 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 128, 128/A, 133, 237 (mevzuat.gov.tr)
— Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 20.03.2024, E. 2023/596, K. 2024/127
— Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 08.05.2012, E. 2011/429, K. 2012/181
— Yargıtay 7. Ceza Dairesi, 11.11.2019, E. 2017/10643, K. 2019/36994
— Yargıtay 7. Ceza Dairesi, 04.06.2014, E. 2012/27993, K. 2014/12562
— Yargıtay 7. Ceza Dairesi, 15.01.2014, E. 2013/15591, K. 2014/274
— Yargıtay 7. Ceza Dairesi, 06.07.2011, E. 2011/4182, K. 2011/15824
— Yargıtay 7. Ceza Dairesi, 11.11.2010, E. 2010/3908, K. 2010/15891
— Yargıtay 5. Ceza Dairesi, 28.12.2021, E. 2018/6189, K. 2021/7422
— Danıştay 13. Dairesi, 20.11.2023, E. 2019/142, K. 2023/4908
— İstanbul 3. Asliye Ticaret Mahkemesi, 08.12.2025, E. 2025/963, K. 2025/1073

Bu yazı Av. Coşkun GENÇ tarafından genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Somut olayınıza ilişkin değerlendirme için LimanLegal Hukuk Bürosu ile iletişime geçebilirsiniz.