+90 540 097 1035
ChatGPT
Gemini
Claude
Grok
PerplexityTicaret Bakanlığı, 8 Ekim 2026 tarihli ve 33394 sayılı Resmî Gazete'de iki değişiklik yönetmeliği yayımladı. Birincisi, Türkiye Ürün İhtisas Borsasında Aracılık Faaliyetleri ile Aracıların Gözetimi ve Denetimi Hakkında Yönetmelikte değişiklik yapıyor; bu yönetmeliğin Ticaret Bakanlığı ile Sermaye Piyasası Kurulunca birlikte hazırlandığı belirtiliyor. İkincisi, Ürün İhtisas Borsasının Kuruluş, Faaliyet, İşleyiş ve Denetim Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelikte değişiklik yapıyor. Her iki yönetmelik de yayımı tarihinde yürürlüğe girdi.
Ticaret Bakanlığınca aracı olarak yetkilendirilen aracı kuruluşlar, Borsa üyeleri ve Borsa üyelerine takas ve saklama hizmeti veren kuruluşlar doğrudan etkilenmektedir. Elektronik ürün senedi ve vadeli işlem sözleşmesi alıp satan yatırımcılar ile Borsanın belirlediği asgari miktarın altında ürünü bulunan müşteriler de yeni kurallara tabidir.
Değişiklikler iki ayrı yönetmeliğe yöneliktir. 20/4/2019 tarihli ve 30751 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Türkiye Ürün İhtisas Borsasında Aracılık Faaliyetleri ile Aracıların Gözetimi ve Denetimi Hakkında Yönetmeliğin 4, 12, 15 ve 19. maddeleri değiştirilmiştir. 10/8/2017 tarihli ve 30150 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Ürün İhtisas Borsasının Kuruluş, Faaliyet, İşleyiş ve Denetim Usul ve Esasları Hakkında Yönetmeliğin ise 1, 4 ve 23. maddeleri değiştirilmiştir.
Vadeli işlem sözleşmesi, yani belirli bir vadede önceden belirlenen fiyat, miktar ve nitelikte alma veya satma yükümlülüğü doğuran sözleşme, her iki yönetmelikte aynı şekilde yeniden tanımlanmıştır. Yeni tanıma göre sözleşmenin dayanağı ürünün kendisi, ürünü temsilen çıkarılan elektronik ürün senedi (ELÜS) ya da Borsanın ELÜS işlemlerine dayanarak düzenli olarak hesapladığı endeks ve benzeri varlıklar olabilir. 10/8/2017 tarihli Yönetmeliğin amaç maddesi de yalnızca ELÜS'lere ve bunlara dayalı vadeli işlemlere değil, ürünlere, vadeli işlem sözleşmelerine ve Bakanlıkça uygun görülen diğer sözleşmelere de atıf yapacak biçimde genişletilmiştir. Aracılar, ELÜS'e dayalı vadeli işlem sözleşmelerinde kendi nam ve hesabına, yani müşteri adına değil kendi adına ve hesabına işlem yapabilecektir; buna karşılık ELÜS'leri kendi hesaplarına alıp satma yasağı, istisnalarıyla birlikte yeniden düzenlenmiştir.
20/4/2019 tarihli Yönetmeliğin 19. maddesine göre aracı olarak yetkilendirilen aracı kuruluşlar, Borsaya üye olmadan aracılık faaliyetine başlayamayacaktır. Üyelik şartları, başvuru usulü ve üyelerin uyacağı esaslar Borsa yönergeleriyle belirlenecektir. Aynı maddedeki 31/12/2026 tarihi 31/12/2028 olarak değiştirilmiş; Yönetmeliğin İkinci Bölümündeki hükümlerin bu kuruluşlara uygulanmayacağı ve tabi oldukları mevzuatın saklı olduğu da eklenmiştir. 10/8/2017 tarihli Yönetmeliğin 23. maddesinde ise ödeme, teslimat ve temerrüt esasları Borsa yönergelerine bırakılmış, vadeli işlemlerde tarafların yükümlülüklerini Borsa yönergelerinde yer alan uzlaşma şekliyle de yerine getirebileceği kabul edilmiştir.
Uygulamada ayrıntıların büyük bölümü Borsa yönergelerine bırakıldığından, yeni kuralların etkisinin bu yönergelerin içeriğine bağlı olacağı değerlendirilebilir. Borsanın, üyelerin veya takas ve saklama hizmeti aldıkları kuruluşların müşterilerine karşı yükümlülüklerinden sorumlu olmadığı açıkça yazılmıştır. Bu nedenle yatırımcıların, işlem yaptıkları üyenin ve takas kuruluşunun sorumluluk düzenini dikkatle incelemesi beklenebilir.
| Konu | Önce | Şimdi |
|---|---|---|
| 10/8/2017 tarihli Yönetmeliğin amaç maddesindeki kapsam | Elektronik ürün senetleri ile elektronik ürün senetlerine dayalı vadeli işlem sözleşmeleri | Ürünler, elektronik ürün senetleri, vadeli işlem sözleşmeleri ile Bakanlık tarafından uygun görülen diğer sözleşmeler |
| 20/4/2019 tarihli Yönetmeliğin 19. maddesinin birinci fıkrasındaki tarih | 31/12/2026 | 31/12/2028 |
- — Her iki değişiklik yönetmeliğinin yürürlük tarihi
- Aracı olarak yetkilendirilen aracı kuruluşların, Borsada aracılık faaliyetine başlamadan önce Borsa üyeliği edinmesi zorunludur.
- Aracılar ELÜS'leri kendi hesaplarına alıp satamaz; hatalı emir düzeltmesi, vadeli işlemin uzlaşması sonucu teslim edilen ELÜS'ler ve asgari miktarın altında ürünü bulunan müşterilerin talepleri bu yasağın dışında tutulmuştur.
- Borsa veya Borsaca takas merkezi olarak yetkilendirilen kuruluş, Türk lirası, serbestçe alınıp satılan yabancı para, Devlet iç borçlanma senedi, ELÜS veya banka teminat mektubu şeklinde teminat yatırma zorunluluğu getirebilir.
Aracı kuruluş olarak Borsada hemen aracılık yapmaya başlayabilir miyim?
Hayır, aracı olarak yetkilendirilmiş olsanız bile önce Borsaya üye olmanız gerekir. Üyelik şartları, başvuru usulü ve üyelik süresince uyulacak esaslar Borsa yönergeleriyle düzenlenecektir. Başvuru öncesinde bu yönergelerin incelenmesi yararlı olacaktır.
Vadeli işlem sözleşmesinde artık hangi varlıklar dayanak olabilir?
Yeni tanıma göre ürünün kendisi, ürünü temsil eden elektronik ürün senedi ve Borsanın ELÜS işlemlerine dayanarak hesapladığı endeks ve benzeri varlıklar dayanak olabilir. Sözleşme, belirli bir vadede önceden belirlenen fiyat, miktar ve nitelikte alma veya satma yükümlülüğü doğurur. Ayrıca Bakanlıkça uygun görülen diğer sözleşmeler de Borsanın kapsamına alınmıştır.
Aracı kurumum ELÜS'lerimi kendi hesabına alıp satabilir mi?
Kural olarak hayır; aracılar ELÜS'leri kendi nam ve hesaplarına alıp satamaz. Hatalı emirden doğan işlemlerin düzeltilmesi ve vadeli işlemin uzlaşması sonucu aracıya teslim edilen ELÜS'ler bu yasağın dışındadır. Borsanın belirlediği asgari miktarın altında ürünü bulunan müşterinin talebiyle yapılan alım satım da istisna kapsamındadır.