+90 540 097 1035
ChatGPT
Gemini
Claude
Grok
PerplexityOlay tarihinde özel eğitim kurumlarında lise öğrencisi olan iki başvurucuya, o tarihte yürürlükte olan Milli Eğitim Bakanlığı Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliği'ne dayanılarak 4/12/2023 ve 19/1/2024 tarihlerinde okul değiştirme disiplin cezası verildi. Öğrencilerden biri okul içinde yönetici ve öğretmenlere sözlü saldırıda bulunup onları tehdit ettiği, diğeri ise sosyal medya paylaşımlarıyla başka bir öğrenciyi tehdit edip ona hakaret ettiği gerekçesiyle cezalandırıldı. Birinci öğrencinin açtığı iptal davası reddedildi ve istinaf başvurusu 27/11/2024 tarihinde kesin olarak reddedildi; ikinci öğrenci lehine verilen iptal kararı ise istinaf aşamasında kaldırıldı ve dava 6/11/2024 tarihinde kesin olarak reddedildi. Birleştirilen bireysel başvuruları inceleyen Anayasa Mahkemesi Birinci Bölümü, 30 Ekim 2026 tarihli ve 33415 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 16/9/2026 tarihli ve 2024/68293 başvuru numaralı kararında oybirliğiyle eğitim hakkının ihlal edildiğine hükmetti; ayrıca yeniden yargılama yapılmasına ve her bir başvurucuya net 50.000 TL manevi tazminat ödenmesine karar verdi.
Milli Eğitim Bakanlığı Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliği uyarınca disiplin cezası almış veya disiplin soruşturması yürütülen lise öğrencileri ile velileri bu kararla yakından ilgilidir. Okul yöneticileri, disiplin kurullarında görev alan öğretmenler ve benzer disiplin cezalarına ilişkin davalara bakan idare mahkemeleri açısından da kararın gerekçesi önem taşır.
Kararın dayanağı, Anayasa'nın 42. maddesinde güvence altına alınan eğitim hakkıdır. Mahkeme, öğrencilerin okullarına gidememelerine ilişkin şikâyetlerini kişi özgürlüğü yönünden ayrıca ele almadı ve bunları bir bütün olarak eğitim hakkı kapsamında inceledi. Giderim yönünden ise Anayasa'nın 148. ve 153. maddeleri ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 50. ve 66. maddelerine dayandı.
Mahkeme, temel bir hakka yapılan müdahalenin kanunla öngörülmüş olması, yani kanunilik şartı yönünden inceleme yaptı. Benzer bir şikâyetin incelendiği 6/3/2024 tarihli ve 2020/34927 başvuru numaralı kararda, Yönetmeliğin dayanak maddesi olan 3. maddesinde sayılan kanun ve kanun hükmünde kararnamelerde ortaöğretim öğrencilerine uygulanacak disiplin suç ve cezalarına ilişkin bir hüküm bulunmadığı tespit edilmişti. Bu başvuruda da cezaların tek dayanağının Yönetmelik olduğunu belirten Mahkeme, o karardan ayrılmayı gerektiren bir durum görmedi. Müdahalenin kanuni dayanağı bulunmadığından, meşru bir amaca dayanıp dayanmadığı ve ölçülü, yani amaçla orantılı olup olmadığı ayrıca incelenmedi.
Mahkeme cezaları kendisi kaldırmadı; kararın bir örneğini yeniden yargılama yapılması için Ankara 14. İdare Mahkemesi ile İstanbul 8. İdare Mahkemesine gönderdi ve Ankara Bölge İdare Mahkemesi Dördüncü İdari Dava Dairesine iletilmesini istedi. Bu mahkemelerin, ihlal kararında belirtilen ilke ve gerekçelere uygun bir yargılama yaparak ihlalin nedenlerini gideren yeni bir karar vermesi gerekir. Sosyal medya paylaşımı nedeniyle ifade özgürlüğünün ihlal edildiği iddiası, yeniden yargılamada incelenebileceği gerekçesiyle ayrıca ele alınmadı. Ayrımcılık iddiaları ise delille desteklenmediği için açıkça dayanaktan yoksun bulundu.
Kararın gerekçesi, kanuni dayanak eksikliği giderilmedikçe aynı Yönetmeliğe dayanan benzer disiplin cezalarının da aynı değerlendirmeyle karşılaşabileceğini düşündürmektedir. Bu nedenle ortaöğretim öğrencilerine ilişkin disiplin suç ve cezalarının kanunla düzenlenmesi gündeme gelebilir. Bireysel başvuru kararı ilgili başvurucular hakkında verildiğinden, diğer öğrencilerin durumunun kendi dosyalarında ayrıca değerlendirilmesi beklenebilir.
Olay tarihinde özel eğitim kurumlarında okuyan iki lise öğrencisine, biri yönetici ve öğretmenlere sözlü saldırı ve tehdit, diğeri sosyal medyada başka bir öğrenciyi tehdit ve hakaret gerekçesiyle okul değiştirme disiplin cezası verildi. Öğrencilerin cezaların iptali için açtıkları davalar istinaf aşamasında kesin olarak reddedildi.
Mahkeme, 2020/34927 başvuru numaralı kararında Yönetmeliğin dayanak olarak gösterdiği kanun ve kanun hükmünde kararnamelerde ortaöğretim öğrencilerine ilişkin disiplin suç ve cezalarını düzenleyen bir hüküm bulunmadığını tespit ettiğini hatırlattı. Bu başvuruda da cezaların tek dayanağının Yönetmelik olduğunu, bu nedenle müdahalenin kanunilik şartını taşımadığını belirterek o karardaki yaklaşımı sürdürdü.
Mahkeme, Anayasa'nın 42. maddesinde güvence altına alınan eğitim hakkının ihlal edildiğine oybirliğiyle karar verdi. Yeniden yargılama yapılması için kararın Ankara 14. İdare Mahkemesi ile İstanbul 8. İdare Mahkemesine gönderilmesine ve başvuruculara ayrı ayrı net 50.000 TL manevi tazminat ödenmesine hükmetti. İfade özgürlüğü iddiasının ayrıca incelenmesine gerek görmedi, ayrımcılık iddialarını ise açıkça dayanaktan yoksun buldu.
- Manevi tazminatın ödenmesi için başvurucuların kararın tebliğinden sonra Hazine ve Maliye Bakanlığına başvurması gerekir; ödeme bu başvurudan itibaren dört ay içinde yapılır ve gecikme hâlinde yasal faiz işler.
- Okul değiştirme veya benzeri bir disiplin cezasına itiraz etmek isteyen öğrenciler ve velileri, idari yargıdaki dava açma süresini kaçırmamaya dikkat etmelidir.
- Mahkeme ayrımcılık iddialarını delil sunulmadığı için kabul edilemez bulduğundan, bu tür iddiaların makul delillerle desteklenmesi gerekir.
Çocuğuma da aynı yönetmeliğe göre okul değiştirme cezası verildi, bu karar ona da uygulanır mı?
Hayır, bu karar doğrudan yalnızca başvuruda bulunan iki öğrenci hakkında sonuç doğurur. Bununla birlikte Mahkeme, cezanın tek dayanağının Milli Eğitim Bakanlığı Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliği olmasını kanunilik şartına aykırı bulduğundan, benzer bir cezaya karşı açılan davalarda bu gerekçe ileri sürülebilir. Her dosyanın kendi olguları ve süreleri içinde ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
Anayasa Mahkemesi disiplin cezalarını iptal etti mi?
Hayır, Mahkeme cezaları kendisi iptal etmedi, eğitim hakkının ihlal edildiğini tespit etti. Kararın bir örneği yeniden yargılama yapılması için ilgili idare mahkemelerine gönderildi. Bu mahkemelerin, ihlal kararındaki ilke ve gerekçelere uygun biçimde yeniden yargılama yaparak yeni bir karar vermesi gerekir.
Mahkeme öğrencilerin davranışlarını haklı buldu mu?
Hayır, Mahkeme öğrencilerin davranışlarının niteliği hakkında bir değerlendirme yapmadı. Eğitim hakkı yönünden inceleme, müdahalenin kanuni bir dayanağının bulunup bulunmadığıyla sınırlı kaldı. Kanuni dayanak bulunmadığı sonucuna ulaşıldığından, cezanın meşru bir amaca dayanıp dayanmadığı ve ölçülü olup olmadığı ayrıca incelenmedi.