Maluliyet Nedir? Nasıl Hesaplanır?

Maluliyet, bireyin bedensel veya ruhsal bir zarara uğraması sonucu iş gücünü kaybetmesi veya bu gücünün azalması anlamına gelir. Çeşitli kazalar, hastalıklar veya doğuştan gelen engeller, maluliyete sebep olabilir. Maluliyet durumu, bireyin çalışma kapasitesinde düşüşe neden olduğundan, bu kişilere tazminat, sosyal yardım ve sigorta ödemeleri yapılabilir. Peki, maluliyet nedir, hangi durumlar maluliyet sayılır, maluliyet oranı nasıl belirlenir ve bu oran nasıl hesaplanır? İşte tüm bu soruların detaylı yanıtları:

Maluliyet Nedir?

Maluliyet, kişinin fiziksel veya zihinsel olarak kısmen veya tamamen iş göremez hale gelmesi durumudur. Bir kimsenin iş kazası, meslek hastalığı, trafik kazası veya ağır hastalık gibi sebeplerle iş yapabilme kapasitesini kaybetmesi durumunda maluliyetten söz edilir. Bu tür durumlarda, sigorta şirketleri ve sosyal güvenlik kurumları maluliyet oranını tespit eder ve bu oran üzerinden kişiye maddi yardım veya tazminat ödemesi yapılır.

Maluliyet Oranı Nasıl Belirlenir?

Maluliyet oranı, kişinin uğradığı bedensel veya zihinsel kayıpların işgücü üzerindeki etkisine göre belirlenen bir orandır. Bu oran, belirli yönetmeliklere göre sağlık kurulları ve yetkili hekimler tarafından yapılacak tıbbi değerlendirmeler ile hesaplanır. Maluliyete ilişkin raporların düzenlenmesi, 11/10/2008 tarihinden önce Sosyal Sigorta Sağlık İşlemleri Tüzüğü'ne, 11/10/2008 ile 01/09/2013 tarihleri arasında Çalışma Gücü ve Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranı Tespit İşlemleri Yönetmeliği'ne, 01/09/2013 ile 01/06/2015 tarihleri arasında Maluliyet Tespiti İşlemleri Yönetmeliği'ne, 01/06/2015 ile 20/02/2019 tarihleri arasında Özürlülük Ölçütü Sınıflandırması ve Özürlülere Verilecek Sağlık Kurulu Raporları Hakkında Yönetmelik'e ve 20/02/2019 tarihinden itibaren ise Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik'e uygun olmalıdır. Yargıtay uygulaması da istikrarlı bir şekilde kazanın gerçekleştiği tarihteki yönetmeliğin uygulanması gerektiği yönündedir.

Maluliyet oranını belirlerken dikkate alınan unsurlar şunlardır:

1. Kişinin Sağlık Durumu
   Kişinin bedensel veya zihinsel durumu, sakatlık veya hastalık nedeniyle ne kadar iş gücü kaybı yaşadığını belirlemek için detaylıca incelenir. Örneğin, görme kaybı, işitme kaybı, hareket kısıtlılıkları gibi durumlar için belirli oranlar belirlenmiştir.

2. Sakatlık Türü ve Şiddeti
   Maluliyet oranı hesaplanırken sakatlığın türü ve şiddeti dikkate alınır. Örneğin, bir uzvun tamamen kaybı veya hareket kısıtlılığı, farklı oranlarda değerlendirilir. Kalıcı hasar oranları, kişinin günlük yaşamını nasıl etkilediğine bağlı olarak belirlenir.

3. Çalışma Kapasitesi Üzerindeki Etkisi
   Maluliyet oranını belirlemede bir diğer önemli faktör, sakatlığın veya hastalığın kişinin çalışma kapasitesini ne kadar etkilediğidir. Çalışma kapasitesinde %100’e yakın bir kayıp varsa bu tam maluliyet olarak değerlendirilir ve bu durumda kişi çalışamayacak düzeyde kabul edilir.

Maluliyet Oranı Nasıl Hesaplanır?

Maluliyet oranı hesaplanırken "Sürekli İş Göremezlik Cetveli" esas alınır. Bu cetvelde, çeşitli organ ve işlev kayıplarına karşılık gelen maluliyet oranları belirtilmiştir. İşte maluliyet oranı hesaplanmasında dikkate alınan bazı temel faktörler:

• Bedensel Kaybın Derecesi: Örneğin, bir uzvun tamamen kaybı veya hareket kısıtlılığı, o organın kaybına göre belirlenen maluliyet oranını etkiler.

• Birden Fazla Sakatlık Durumu: Birden fazla bedensel kayıp veya sakatlık durumu varsa, her bir kaybın oranı ayrı ayrı hesaplanır ve toplam maluliyet oranı elde edilir. Ancak bu oranlar direkt toplanmaz, belirli bir çarpan kullanılarak hesaplanır.

Örneğin, bir kişinin hem kol hem de bacak sakatlığı varsa, her iki sakatlığın oranı özel bir formüle göre birleştirilir.

Maluliyet Tazminatı Nasıl Hesaplanır?

Maluliyet tazminatı hesaplanırken, kişinin çalışma kapasitesinde yaşadığı kayıp oranı, kazancı ve maluliyet süresi dikkate alınır. İşte maluliyet tazminatının hesaplanmasında temel faktörler:

1. Gelir Durumu
   Kişinin maluliyet öncesi aylık veya yıllık geliri, tazminat hesaplamasında önemli bir faktördür. Yüksek geliri olan bir kişinin tazminatı, düşük gelire sahip bir kişiye göre daha yüksek olabilir.

2. Maluliyet Oranı
   Belirlenen maluliyet oranı, tazminat hesaplamasında çarpan olarak kullanılır. Örneğin, %50 maluliyet oranına sahip bir kişi, gelirinin %50’sine karşılık gelen bir tazminat alabilir.

3. Yaşam Süresi ve Çalışma Süresi
   Kişinin kalan yaşam süresi ve iş gücü kaybının etkili olduğu süre dikkate alınarak, tazminat ödemesinin ne kadar süre devam edeceği belirlenir. Örneğin, genç yaştaki bir kişi için hesaplanan tazminat, daha uzun süreyi kapsayabilir ve daha yüksek olabilir.

Maluliyet ile İlgili Sıkça Sorulan Sorular

1. Maluliyet tazminatını kimler alabilir?

Maluliyet tazminatı, iş kazası geçiren veya meslek hastalığına yakalanan işçilere, trafik kazası mağdurlarına veya ağır hastalık geçiren kişilere ödenebilir. Ayrıca bu kişiler vefat ettiğinde yakınları da destekten yoksun kalma tazminatı alabilir.

2. Maluliyet oranı nasıl itiraz edilir?

Maluliyet oranına itiraz etmek isteyen kişiler verilen raporu kabul etmedikleri durumda, başka bir sağlık kuruluşuna başvurarak yeniden değerlendirme talep edebilir. Gerekirse hukuki yollara başvurarak mahkeme kanalıyla maluliyet oranının yeniden belirlenmesini isteyebilirler.

3. İş kazası sonrası maluliyet oranı nasıl belirlenir?

İş kazasında maluliyet oranı belirlenirken, işçinin iş kazası sonucunda uğradığı bedensel veya zihinsel kayıplar iş göremezlik oranına göre belirlenir. 

Sonuç

Maluliyet, kişinin bedensel veya zihinsel kayıplar sonucu iş gücü kaybına uğraması durumunu ifade eder. Maluliyet oranı ise bu kaybın iş gücü üzerindeki etkisini belirleyen bir orandır ve çeşitli faktörler göz önünde bulundurularak hesaplanır. Maluliyet tazminatları, mağdurun ekonomik kayıplarını gidermek ve gelecekteki ihtiyaçlarını karşılamaya yönelik olup, hesaplama yapılırken kişinin gelir durumu, maluliyet oranı ve yaşam süresi gibi unsurlar dikkate alınır.