TCK m. 158/4 Kapsamı ve Etkin Pişmanlık Sorunu

Uyarlama Yargılamalarında Etkin Pişmanlık Sorunu: Zarar Giderildikten Sonra TCK m. 158/4'ün Şartlarının Oluşmadığının Tespiti

7589 sayılı Kanun ile 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 158. maddesine eklenen dördüncü fıkra, kısa süredir yürürlükte olmasına rağmen infaz hukuku uygulamasında önemli bir belirsizlik alanı meydana getirmektedir. Düzenleme yürürlüğe girdikten sonra bazı yerel mahkemeler tarafından verilen ek kararlarda giderek daha sık karşılaştığımız bir şablon karar metni üzerinden, bu belirsizliğin hem ceza infaz hukuku hem de özel hukuk bakımından doğurduğu sonuçları tartışmak gerekmektedir.

I. Düzenlemenin İçeriği: TCK m. 158/4 Nedir?

TCK m. 158/4, dolandırıcılık (TCK m. 157) ve nitelikli dolandırıcılık (TCK m. 158) suçlarına iştirakin, kendisine veya başkasına haksız menfaat sağlamak amacıyla banka veya kredi kartı gibi ödeme araçlarını ya da hesap kullanımını sağlayan zorunlu bilgi veya araçları başkasına vermek fiiliyle sınırlı olması hâlinde verilecek cezanın yarı oranında indirilmesini öngörmektedir. Kanun koyucunun amacı, dolandırıcılık organizasyonlarında yalnızca "hesap/kart temini" düzeyinde kalan iştirak fiillerini, asıl fiili gerçekleştiren faillerden ayrıştırarak orantılı bir yaptırıma tâbi kılmaktır.

7589 Sayılı Kanun Ne Zaman Yürürlüğe Girdi?

7589 sayılı Yargının Etkin ve Verimli İşlemesine Yönelik Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun, 16/07/2026 tarihinde kabul edilmiş ve 31/07/2026 tarihli 33326 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanmıştır. Kanun'un 26. maddesi uyarınca, TCK m. 158/4'ü ihdas eden 13. madde ile Geçici Madde 1, yayımı tarihinde (31/07/2026) yürürlüğe girmiştir.

İnfazdaki Dosyalara Etkisi: Geçici Madde 1'in 6. ve 7. Fıkraları

Bu değişikliğin infaz aşamasındaki dosyalara sirayeti, 7589 sayılı Kanun'un Geçici 1. maddesinin 6. ve 7. fıkralarıyla düzenlenmiştir.

Geçici madde 1 fıkra 6, kanun yolu incelemesinde bulunan dosyalarda bozma ve ilk derece mahkemesine gönderme usulünü düzenlemektedir. Asıl üzerinde durulması gereken fıkranın ise 7. fıkra olduğu kanaatindeyim. Buna göre; infaz aşamasında olup TCK m. 168 uygulanmamış hükümlülerden, yeni 158/4 kapsamına girenlerin, mahkemece yapılacak ihtardan itibaren altı ay içinde mağdurun zararını aynen geri verme veya tazmin suretiyle tamamen gidermesi hâlinde TCK m. 168/2'de düzenlenen etkin pişmanlık hükümlerinden yararlanabileceği öngörülmüştür. Aynı fıkra, bu süre içinde zarar tamamen giderilinceye kadar infazın ertelenmesine veya durdurulmasına karar verilemeyeceğini de hükme bağlamaktadır.

Fıkranın son cümlesi uygulamada gözden kaçmaktadır: Kanun'un yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla hüküm verilmiş olup da kanun yoluna başvurulmaması sebebiyle 31/07/2026'dan sonra kesinleşen hükümler de 7. fıkra kapsamındadır. Yani istinaf/temyiz yoluna gidilmemiş dosyalar da bu imkândan yararlanabilir.

II. Uygulamada Karşılaşılacak Sorun: Şablon Ek Karar Metni

Pek çok yerel mahkeme ek kararında karşılaştığım gerekçe kalıbı ise aynen şu şekildedir:

"Yukarıdaki açıklamalar ışığında eldeki dosya üzerinde yapılan değerlendirmede; 5237 sayılı TCK'nın 7/2 maddesi, 7589 sayılı kanun ile değişik TCK 158/4 maddesi ile Geçici 1. Maddenin 6 ve 7. fıkrası karşısında 5275 sayılı kanunun 98. Maddesi uyarınca hükümlü hakkında lehe kanun hükümlerinin uygulanıp uygulanmayacağının uyarlama yargılaması yapılarak değerlendirilmesi gerektiği anlaşılmakla..."

Birçok yerel mahkeme tarafından söz konusu gerekçe oluşturularak bazı hükümlüler hakkındaki uyarlama yargılaması talepleri kabul edilmekte ve ek kararların hüküm kısmında da aynen;

"Hükümlü hakkında önceki hükümde katılanın zararı giderilmediğinden TCK 168 maddesinin uygulanmadığı nazara alınarak 7589 sayılı kanunun Geçici 1. Maddesinin 7. Maddesi uyarınca,

– Hükümlünün katılanın zararı olan ...... TL'yi gidermek üzere işbu ek kararın tebliğinden itibaren 6 AYLIK KESİN SÜRE VERİLMESİNE,

– Bu süre içinde aynen geri verme veya tazmin suretiyle katılanın zararının tamamen giderilmesi halinde, 5237 sayılı Kanunun 168 inci maddesinin ikinci fıkrasında düzenlenen etkin pişmanlık hükümlerinden faydalanabileceğinin ihtarına,

– Hükümlünün söz konusu zararı mahkememiz IBAN'ı olan TR xxxxxxxxxxxxxx adresine EFT-HAVALE yöntemi ile gönderebileceğinin ve hükümlünün zararı gidermesi durumunda dekontun açıklama kısmına özellikle katılanın adı/soy adı ve mahkememiz esas numarasının yazılması hususunun ihtarına

– Hükümlüye katılanın zararın giderilmesi hususunda başkaca bir süre verilmeyeceği ve bu süre içerisinde zararı giderip makbuzu sunmadığı takdirde zararı gidermediği kabul edilerek mevcut duruma göre karar verileceğinin ihtarına, BU EK KARARIN İHTAR YERİNE GEÇMESİNE"

şeklindedir.

Yani, m. 7/2, m. 158/4, Geçici 1. maddenin 6. ve 7. fıkraları ile 5275 sayılı Kanun'un 98. maddesi birlikte zikredilerek, hükümlü hakkında lehe kanun hükümlerinin uygulanıp uygulanmayacağının uyarlama yargılaması yapılarak değerlendirilmesi gerektiği tespit edilmekte; ancak bu tespitin hemen ardından 7589 sayılı Kanun Geçici madde 1/7 uyarınca katılanın zararını gidermek için 6 aylık süre verilmektedir. Başka bir ifadeyle mahkeme, kendi gerekçesinde bir değerlendirme yapılması gerektiğini ortaya koymakta fakat bu değerlendirmeyi bizzat yapıp hükümlünün somut olayda 158/4 kapsamına girip girmediğini o ek kararda sonuca bağlamamaktadır. Sorun çözülmemekte, aksine yalnızca ertelenmekte ve başka sorunlara kapı aralanmaktadır.

Bu uygulamanın doğurduğu çelişki açıktır: hükümlü, zararı giderdiği takdirde etkin pişmanlıktan yararlanabileceği yönünde bir hukuki beklenti içinde mağdurun zararını karşılamaktadır. Sonrasında yapılan – ya da yapılmayan – inceleme neticesinde 158/4 kapsamında olmadığına kanaat getirilirse hem önceki hüküm tekrar verilecek hem de TCK m. 168 anlamında bir etkin pişmanlık indirimi uygulanmayacaktır. Çünkü bu indirimin ön koşulu olan 158/4 kapsamı zaten oluşmamıştır. Geriye, hukuki sebebi sonradan ortadan kalkmış bir ödeme kalmaktadır.

III. Ödemenin Hukuki Niteliği Meselesi

Bu ödemenin özel hukuk bakımından nasıl nitelendirileceği, üzerinde durulması gereken ayrı bir sorundur. TBK m. 77 uyarınca, haklı bir sebep olmaksızın başkasının malvarlığından zenginleşen kişi bu zenginleşmeyi geri vermekle yükümlüdür; maddenin ikinci fıkrası, bu yükümlülüğün özellikle zenginleşmenin geçerli olmayan veya gerçekleşmemiş ya da sona ermiş bir sebebe dayanması hâlinde doğacağını öngörmektedir.

Somut olayda ödemenin haksız fiilden kaynaklanan bir tazminat mı, yoksa sebepsiz zenginleşme mi teşkil edeceği, olayın özelliklerine göre değişebilecek bir husustur; ancak her iki ihtimalde de bunun tespiti, ceza mahkemesinin ek kararının değil, ayrı bir hukuk davasının konusudur.

Cevaplanması gereken soru şudur: 7589 sayılı Kanun'un Geçici 1. maddesinin 7. fıkrasında etkin pişmanlık hükümlerinden faydalanma imkânı sadece TCK m. 158/4'ten hükümlü sayılacak kişiler için tanınmış iken, yukarıdaki gerekçe kapsamında uyarlama yargılaması sonunda eğer hükümlünün TCK m. 158/4 kapsamında olmadığına karar verilirse hükümlünün katılanın zararını gidermek için ödediği para hukuk nezdinde nasıl konumlandırılacaktır? Haksız fiilden kaynaklanan ya da sebepsiz zenginleşmeye dayalı olarak zararın tazmini yolları olduğu kabul edilse dahi, bu şekildeki bir uygulama söz konusu hukuk davaları açılmadan ceza mahkemelerinin tazminat mahkemesi gibi çalışması anlamına gelmeyecek midir?

Kanaatimce ek kararla "zararı gider, uyarlama yargılamasında sonucunu görürüz" şeklinde bir yol izlenmesi, fiilen ceza yargılamasının tazminat mahkemesi işlevi görmesi sonucunu doğurmaktadır. Bu durum yalnızca hükümlü açısından değil, katılan açısından da risk taşımaktadır; zira katılan, hukuki dayanağı sonradan tartışmalı hâle gelebilecek bir ödemeyi almış olmaktadır.

IV. Yargıtay İçtihadı Işığında Değerlendirme

Yargıtay'ın yerleşik uyarlama yargılaması içtihadı, bu tartışmaya önemli bir çerçeve sunmaktadır. Ceza Genel Kurulu'nun 18/09/2007 tarihli ilamı başta olmak üzere istikrar kazanmış içtihada göre, uyarlama yargılaması kendine özgü ve sınırlı bir yargılama türüdür; amacı yalnızca lehe kanunun tespiti ve uygulanmasıyla sınırlı olup önceki kesinleşmiş hükmün dışına çıkılamaz. Değerlendirmenin herhangi bir inceleme, araştırma veya takdir hakkı kullanılmasını gerektirmediği hâllerde evrak üzerinden karar verilebilirken; cezanın bireyselleştirilmesi veya indirim oranının belirlenmesi gibi takdir gerektiren hâllerde duruşma açılması zorunlu kabul edilmektedir.

"Kesin yargı haline gelmiş bir hükümde sonradan yürürlüğe giren ve lehte hükümler içeren yasaya dayalı bulunan değişiklik yargılamasında, her iki yasanın ilgili tüm hükümleri, önceki hükümde sabit kabul edilen olaya uygulanmak suretiyle belirlenmeli, bu belirleme herhangi bir inceleme, araştırma, kanıt tartışması ve takdir hakkının kullanılmasının gerekmediği; Eylemin suç olmaktan çıkarılması, Ceza sorumluluğunun kaldırılması, Önceki hükümle belirlenen cezanın bir değerlendirme ve takdir gerektirmemesi gibi hallerde, Evrak üzerinde; Bu üç hal dışında ise duruşma açılarak değerlendirme yapılmasını zorunlu kılmaktadır.

Ancak duruşma açılarak yargılama yapılsa da, bu yargılamanın sonraki yasanın lehe hükümlerinin saptanması ve uygulanma koşullarının bulunup bulunmadığının belirlenmesi ile sınırlı ve kendine özgü bir yargılama olduğu unutulmamalı, lehe yasanın tespiti amacıyla yapılan yargılamada, önceki karar dışına çıkılmamalı, kesinleşen karardaki suça uygulanması olanağı bulunan 5237 sayılı Yasa hükümlerinin tamamının uygulanarak bulunacak cezaların karşılaştırılıp lehe yasanın saptanması ile yetinilmelidir." — Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 18.09.2007 tarihli, E. 2007/8-125, K. 2007/186 sayılı karar

TCK m. 158/4'ün somut olayda uygulanıp uygulanmayacağının belirlenmesi – hükümlünün fiilinin gerçekten "hesap/kart bilgisi vermekle sınırlı" bir iştirak teşkil edip etmediği – tam olarak bu nitelikte bir değerlendirme meselesidir ve ileri bir tarihe ötelenmesi, anılan içtihadi çerçeveyle bağdaşmamaktadır.

Uyarlama Yargılaması Duruşmalı mı Yapılmalıdır?

Yargıtay 2. Ceza Dairesi'nin 11/03/2025 tarihli kanun yararına bozma kararında, Ceza Genel Kurulu'nun 27.12.2005 tarihli ilamına atıfla, lehe yasanın belirlenmesi bir inceleme/araştırma veya takdir hakkı kullanılmasını gerektiriyorsa ya da cezanın kişiselleştirilmesine ilişkin hükümlerin uygulanma olanağı sonraki yasa ile doğmuşsa, uyarlama yargılamasının duruşmalı yapılmasının zorunlu olduğu vurgulanmıştır:

"...Yargıtay Ceza Genel Kurulunun 27.12.2005 tarihli ve 162/173 sayılı kararında açıklandığı gibi lehe olan yasanın belirlenmesi herhangi bir inceleme ve araştırma yapılmasını, takdir hakkının kullanılmasını gerektiriyorsa veya cezanın kişiselleştirilmesine ilişkin hükümlerin uygulanması olanağı sonraki yasa ile doğmuşsa hükümde değişiklik yargılamasının duruşmalı yapılması zorunlu olup, inceleme konusu dosyada da Yargıtay Ceza Genel Kurulunun anılan kararında belirttiği hususların mevcut olduğu ve buna göre uyarlama yargılamasının duruşmalı yapılması gerektiği gözetilmeden, evrak üzerinden yapılan inceleme neticesinde yazılı şekilde karar verilmesi, hukuka aykırı bulunmuştur." — Yargıtay 2. Ceza Dairesi, 11.03.2025 tarihli, E. 2024/11015, K. 2025/4250 sayılı karar

Aynı kararda Ceza Genel Kurulu'nun 17/05/2011 tarihli, E. 2011/3-66, K. 2011/96 sayılı ilamına da atıf yapılarak, uyarlama yargılamasında izlenecek usulün 5252 sayılı Kanun m. 9 mu yoksa 5275 sayılı Kanun m. 98 vd. mi olacağı şu şekilde ayrıştırılmıştır:

"... Bu itibarla, sonradan yürürlüğe giren ve lehe hüküm içeren yasanın 5237 sayılı Türk Ceza Yasası olması ve mahkûmiyet hükmünün de 01 Haziran 2005 tarihinden önce kesinleşmiş olması halinde, uyarlama yargılaması özel düzenlemeyi içeren 5252 sayılı Yasanın 9. maddesinin 1. fıkrasında öngörülen usule göre gerçekleştirilmeli, bu iki koşulun birden oluşmadığı hallerde ise, genel düzenleme getiren 5275 sayılı Yasanın 98 vd. maddelerindeki yöntem uygulanmalıdır ..." — Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 17.05.2011 tarihli, E. 2011/3-66, K. 2011/96 sayılı ilam (Yargıtay 2. Ceza Dairesi'nin 11.03.2025 tarihli kararında aktarılmıştır)

Bu ayrım, 7589 sayılı Kanun bakımından pratik bir sonuç doğurur: Lehe kanun 5237 sayılı TCK'nın kendisi değil, 7589 sayılı Kanun'la TCK'da yapılan değişikliktir ve hükümler 01.06.2005'ten sonra kesinleşmiştir. Dolayısıyla izlenecek usul 5275 sayılı Kanun'un 98 ve devamı maddeleridir — nitekim yerel mahkemelerin ek karar gerekçelerinde 5275 m. 98'e atıf yapılması bu yönüyle isabetlidir. Ancak doğru usulün seçilmiş olması, o usul içinde yapılması gereken esasa ilişkin değerlendirmenin ötelenmesini meşrulaştırmaz.

Uyarlama Kararındaki Hata Hükümlü Lehine Kazanılmış Hak Doğurur mu?

Ayrıca belirtmek gerekir ki Yargıtay, uyarlama kararlarında yapılan hataların hükümlü lehine kazanılmış hak oluşturmayacağını, kazanılmış hakkın ilk hükümdeki ceza miktarıyla sınırlı olduğunu kabul etmektedir. Yargıtay 3. Ceza Dairesi'nin 06/12/2012 tarihli ilamında aynen:

"Uyarlama yargılaması lehe hükümlerin saptanması ve uygulanma koşullarının bulunup bulunmadığının belirlenmesi ile sınırlı ve kendine özgü bir yargılamadır. Lehe kanunun tespiti amacıyla yapılan yargılamada, önceki karar dışına çıkılmamalı, kesinleşen karardaki suça uygulanması olanağı bulunan 5237 sayılı TCK'nin hükümlerinin tamamının uygulanarak bulunacak cezaların karşılaştırılıp lehe kanunun belirlenip uygulanmasıyla ile yetinilmelidir. Bu belirleme sırasında herhangi bir kanıt tartışması yapılmamalı, takdir hakkı kullanılmamalı ve önceki karar dışına çıkılmamalıdır." — Yargıtay 3. Ceza Dairesi, 06.12.2012 tarihli, E. 2012/10867, K. 2012/41733 sayılı ilam

Bu değerlendirme hükümlü bakımından belirli bir güvence sağlasa da, mahkemenin ilk aşamada net bir tespit yapmamasının doğurduğu belirsizliği ancak geriye dönük olarak telafi edebilmektedir; hukuki belirlilik ilkesinin aradığı önleyici işlevi karşılamamaktadır. Dolayısıyla, yasadaki düzenleme uyarlama yargılamasının şartları ve olası sonuçları bakımından hatalıdır.

Uyarlama Hükümlünün Aleyhine Sonuç Doğurabilir mi?

Yargıtay 7. Ceza Dairesi'nin 29/04/2024 tarihli kararında, uyarlama yargılamasında hükümlünün aleyhe bozma yasağından yararlanma ve kazanılmış hakkı bulunmamakla birlikte, uyarlama sonucunda ilk hükümden daha ağır bir durumun doğamayacağı açıkça ifade edilmiştir:

"Uyarlama yargılamasında, hükümlünün aleyhe bozma yasağından yararlanma ve kazanılmış hakkı bulunmamakta ise de, uyarlama yargılamasında, kesinleşen ve uyarlamaya konu edilen hükümdeki ceza miktarından daha fazla bir ceza verilmesinin ya da uyarlama sonucu önceki hükümden sanık açısından daha ağır bir durumun söz konusu olamayacağı, bu kapsamda somut olarak karşılaştırma yapıldıktan sonra kesinleşen hükümdeki ceza miktarından daha fazla bir ceza verilmesi düşünüldüğünde uyarlama isteminin reddine karar verilmesi gerektiği..." — Yargıtay 7. Ceza Dairesi, 29.04.2024 tarihli, E. 2023/19934, K. 2024/4537 sayılı karar

Bu ilke, 7589 sayılı Kanun uygulamasında da geçerlidir: Uyarlama talebi reddedilse dahi, hükümlü ilk hükümdeki cezadan daha ağır bir sonuçla karşılaşmaz. Ancak ödediği para geri gelmez - sorunun düğümlendiği nokta tam olarak burasıdır.

V. Hükümlü ve Müdafi Bakımından Yol Haritası

Ek Karar Tebliğ Edildiğinde Kontrol Edilmesi Gerekenler

1. Ek kararda 158/4 kapsamı tartışılmış mı? Ek karar yalnızca "değerlendirilmesi gerektiği anlaşılmakla" diyip süre veriyorsa, esasa ilişkin tespit yapılmamıştır.
2. Hükümlünün fiili gerçekten "hesap/kart bilgisi vermekle sınırlı" mı? Kesinleşen hükümdeki kabule bakılmalıdır; para transferi, mağdurla iletişim, organizasyona başka katkı varsa 158/4 kapsamı tartışmalıdır.
3. Önceki hükümde TCK m. 168 uygulanmış mı? Uygulanmışsa Geçici m. 1/7 kapsamı dışındasınız.
4. Zarar miktarı doğru mu tespit edilmiş? Hükümde belirlenen zarar ile ihtar edilen miktar örtüşmeli, faiz/ferî alacak eklenmemelidir.
5. Kısmi ödeme düşünülüyorsa: TCK m. 168/4 uyarınca kısmi giderimde mağdurun rızası aranır.
6. Ödeme yapılmadan önce yazılı beyan sunulmalıdır: Ödemenin yalnızca 158/4 kapsamına girildiği kabulüne bağlı ve TCK m. 168/2 indirimi amacıyla yapıldığı, aksi hâlde iadesinin talep edileceği kayda geçirilmelidir. Bu beyan, ileride açılacak sebepsiz zenginleşme davasında hukuki sebebin ortadan kalktığını ispat bakımından kritiktir.
7. İtiraz yolu: 5275 sayılı Kanun m. 101 uyarınca infaz aşamasındaki bu tür ek kararlar itiraza tabidir; süre kaçırılmamalıdır.
8. İnfazın durmayacağı unutulmamalıdır: Geçici m. 1/7 açıkça, zarar tamamen giderilinceye kadar bu fıkra uyarınca infazın ertelenmesine veya durdurulmasına karar verilemeyeceğini düzenlemektedir.

VI. Sonuç ve Kanaatimiz

Kanaatimce çözüm nettir: Ek karar tesis edilirken TCK m. 158/4'ün somut olayda uygulanma koşullarının oluşup oluşmadığı açıkça tartışılmalı ve bir sonuca bağlanmalıdır. "Uyarlama yargılaması yapılması gerekir" ifadesiyle bu değerlendirmenin ötelenmesi hukuki belirlilik ilkesiyle bağdaşmamaktadır. Hükümlünün hem zarar giderimini yerine getirip hem de bu giderimin hukuki sonucundan mahrum kalması, ceza hukuku ile özel hukuk arasında tutarsız bir tablo doğurmaktadır.

Düzenleme henüz yenidir ve TCK m. 158/4'e özgü bir Yargıtay içtihadı zaman içinde oluşacaktır. Bununla birlikte, uygulayıcıların bu geçiş döneminde standart bir gerekçe kalıbıyla yetinmeyip somut olayın gerektirdiği net bir değerlendirme yapması; hem hükümlülerin hak kaybına uğramaması hem de ceza mahkemelerinin özel hukukun görev alanına giren işleri de dolaylı olarak ele alan bir makam olmasının önüne geçmesi bakımından zorunludur.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

Kaynaklar

• 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 7, m. 157, m. 158, m. 168 — mevzuat.gov.tr
• 7589 sayılı Yargının Etkin ve Verimli İşlemesine Yönelik Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun (RG 31.07.2026, S. 33326) — mevzuat.gov.tr
• 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun m. 98 — mevzuat.gov.tr
• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 77 — mevzuat.gov.tr
• Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 18.09.2007, E. 2007/8-125, K. 2007/186
• Yargıtay 3. Ceza Dairesi, 06.12.2012, E. 2012/10867, K. 2012/41733
• Yargıtay 7. Ceza Dairesi, 29.04.2024, E. 2023/19934, K. 2024/4537
• Yargıtay 2. Ceza Dairesi, 11.03.2025, E. 2024/11015, K. 2025/4250

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Somut olayınıza ilişkin değerlendirme için LimanLegal Hukuk Bürosu ile iletişime geçebilirsiniz.

Etiketler: #TCK158/4 #CezaHukuku #İnfazHukuku #UyarlamaYargılaması #EtkinPişmanlık #7589SayılıKanun